Аԥсны арбџьармчқәа шаԥҵахаз аҭоурых

Аибашьра адаҟьақәа: Аԥсны арбџьармчқәа шаԥҵахаз аҭоурых

53
Жьҭаара 11, 1992 шықәсазы Аԥсны Атәылахьчара аминистрра аԥҵан. Аԥсны Арбџьармчқәа аибашьра аамҭазы реиҿкаара шыҟалаз, насгьы уи иаԥхьанеиуаз ахҭысқәа дрылацәажәеит аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Аслан Аҩӡба.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Раԥхьатәи арратә мчрақәа

Аҩныҵҟатәи архәҭақәа хазы игоу рполк еиҿкаан декабр 29, 1991 шықәсазы. Асовет Еидгыла ахьынӡаҟаз асовет аргьы ыҟан, аха Аидгыла декабрь 21, 1991 шықәсазы еилаҳаит. Убри ашьҭахь еиҳагьы иуадаҩхеит Қырҭтәыла Аԥсни реизыҟазаашьақәагьы. Избан акәзар Аԥсны ахатәы арбџьармчқәа амамзаара иахҟьаны Қырҭтәыла аганахьала ашәарҭадарагьы ақәгәыӷра уадаҩын.

Хазы игоу аполк аԥҵара, раԥхьаӡа инаргыланы хықәкы хадас иаман Аԥсны ахьчара, изакәызаалакгьы мчык амазаара. Уи еиҳарак излашьақәыргылаз аррамаҵзура ахгара зуалу рыла акәымкәа, изхызгахьаз рыла акәын. Иара убас иҟалеит хатәгәаԥхарала зыԥсадгьыл амаҵ азура зҭаххаз ауаагьы.

Официалла Жәлар реизара Владислав Арӡынба данахагыла инаркны еиҳа ирацәаны ирыдыркыло иалагеит аԥсуаа ринтересқәа зыхьчоз аӡбамҭақәа. 1991 шықәса анҵәамҭазы ауп ианеиҿкааз, анаҩс "Ахьтәы Парламент" ҳәа хьӡыс изауз Жәлар реизара актәи ааԥхьара. Иалагалаз аквотақәа инарықәыршәаны, 28 ҭыԥ аԥсуаа иртәхеит, 26 – ақырҭцәа, 11 ҭыԥ - урысшәала ицәажәоз егьырҭ амилаҭқәа.

Аха ари аҭагылазаашьаҿы ахатәы роль нанагӡеит аԥсуаа ринтересқәа рыхьчара иашьҭаз ирыцхраашаз даҽа факторкгьы: ақырҭцәа иалырхыз адепутатцәа дара-дара аҳәоуеиқәымшәареи аимак-аиҿаки рыбжьалеит. Урҭ ирылҵшәаны депутатк зынӡагьы дырзалымхӡеит аҟнытә, 25-ҩык роуп инхаз.

"Анҭ 11-ҩык атәым милаҭ ахаҭарнакцәа рҟынтәи фҩык ақырҭқәа реинтересқәа ирыдгылаҩцәан, хәҩык – аԥсуаа. Абасала, зегьы еицҵаны урыхәаԥшуазар, аԥсуаа реинтересқәа ирыдгылаз ҩыџьа рыла еиҳахеит", - иазгәеиҭеит Аслан Аҩӡба.

Убри иабзоураны, ишнеи-шнеиуаз хазы игоу аполкахь аҿаргьы аарыԥхьо иалаган, ари аструктура еиҳа-еиҳа иаиуит ар ахаҿра. Аполк анаԥҵаз аҽны Жәлар Реизара аӡбамҭа аднакылеит, Аԥсны иҟаз, Асовет Еидгыла иатәыз, Қырҭтәыла иатәыз архәҭақәа зегьы Аԥсны анапаҵаҟа иҟалартә алшара ҟазҵоз.

Аибашьра аламҭалазтәи аҭагылазаашьа

Анаҩс, 1992 шықәса аӡынра нҵәаанӡа Қырҭтәыла анапаҵаҟа иҟаз Арратә комитетгьы Аԥсны анапаҵаҟа иааган, напхгаҩыс даҭан Сергеи Дбар. Иара убасҟан ауп арратә напхгаҩы иԥсадгьыл ахь раԥхьаӡакәны аусура данааз.

1992 шықәса февраль мзазы ақырҭқәа Аԥсны иаԥшьыргеит изаамҭамыз даҽа "спектаклькгьы". Усҟан ауп Ҟарҟарашвили ирхәҭақәеи иареи Аҟәа иалаланы, Ԥсоунӡа ицаны "ақырҭуа ӡы" агьама баны ианыхынҳәыз. Аԥсуа рырхәҭақәа урҭ ирҿагылар аибашьра шахылҵуаз еилыркаауан аҟнытә, ас еиԥш иҟаз ахымҩаԥгашьа ҭакда иаанрыжьырц рыӡбеит.

Аха аҳәаанхыҵнтәи иааз "амиссионерцәа" уи аҟны инымгылакәа, ауаа рырҳәра, рӷьычра уҳәа, зхаҿы аагара уадаҩу аус хәымгақәа рҽырзыркит. Урҭ рхымҩаԥгашьа аԥсуаа рымацара ракәымкәа аҭыԥантәи ақырҭқәагьы иргәамԥхо ианалага, Қырҭтәылатәи анапхгара рырхәҭақәа алганы иргеит.

Маи 4, 1992 шықәсазы иҟалеит ақырҭуа-аԥсуа еибашьраҿы раԥхьаӡатәи аофициалтә ԥсҭбара. Дҭахеит амилициаҿы аус зуаз, аԥсуа архәҭа иалаз Мгәыӡырхәатәи Агрба ҷкәын. Иара иоуп аԥсуааи ақырҭцәеи реиҿагылараҿы архәҭақәа ирылаз рҟнытә раԥхьа иҭахаз.

"Аибашьра аналага раԥхьатәи амца заахаз иара уи хазы игоу аполк алахәылацәа роуп. Ҳәара аҭахума, уи иалаз ауаа аибашьра ишахәҭоу иазыҟаҵаӡамызт аҟнытә, ишнеиуаз уи амчқәа мацара азымхо иалагеит", - еиҭеиҳәоит аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба

Авгус 14 аҽнынӡа Аԥсныи Қырҭтәылеи рҳәааҿы аицәажәара аҭыԥ аман. Ақырҭқәа рган аԥсуаа рахь ажәалагала ҟанаҵеит, аҳәааҿы игылаз аԥсуаа рырхәҭақәа шьҭахьҟа ирнахарц, урҭ рыҟазаара аҭагылазаашьа еиҳагьы иаруадаҩуеит ҳәа иԥхьаӡаны. Убри аан аҳәаақәа рыхьчареи ашәарҭадара ацклаԥшреи ақырҭуа ган ахахьы ишагоз "ҭоуба ауан". Аԥсуаа агәҩара роуит ари шымцыз, аха аҭагылазаашьа даараӡа иуадаҩын, аҳәаа ааигәа-сигәа дара ракәын инхоз аҟнытә, иҟаҵатәхеит уи аҩыза ашьаҿагьы.

Иаарту аиҿагылара

Раԥхьатәи аидыслара ҟалеит август 14 аҽны, Охәреи ақыҭан. Уакәын аԥсуаа рырхәҭақәа ахьгылаз, Егры акәмызт. Аибашьра ианалага зыԥсадгьыл ахьчаразы хатәгәаԥхарала абџьар иаҵагылаз ауаа еидызкылашаз мчрак ыҟазар акәын. Убри аҟнытә Аԥсны анапхгара Атәылахьчаразы Аҳәынҭқарратә Комитет еиҿнакааит.

Убри аамҭазгьы, Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵара инақәыршәаны, Аҩныҵҟатәи арбџьармчқәа хазы игоу рполк акомандаҟаҵаҩ идҵан хәышә-хәышә ҩык злоу ҩ-батальонк раԥҵара. Аха аполк алшарақәа рымацара азхаӡомызт аҟнытә ар аиҿкаара напы аркын.

Уи инаваргыланы еиԥҟьарада имҩаԥысуан ауаажәларратә ҵысра апроцессқәагьы. Аха уи иаанагомызт досу ишиҭахыз иахьиҭахыз деибашьуан ҳәа. Арратә напхгаҩцәа реишьҭагылашьеи арратә ԥҟарақәеи инарықәыршәаны, аиҳабы инаркны аиҵбы иҟынӡа досу рнапынҵақәа рынагӡара рҽазыркит. Зегьакоуп, арбџьармчқәа аҵыхәтәанынӡа еиҿкаамкәа ишыҟазгьы аԥсуаа ирылдыршеит Гагра ақалақь ахақәиҭтәра.

Аԥсны Арбџьармчқәа официалла, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵарала иаԥҵан 1992 шықәса, жьҭаарамза 11 аҽны. Усҟан ирыдыркылеит раԥхьатәи ақәҵарақәа хԥа:

  • Атәылахьчара аминистрра аиҿкаара;
  • Атәылахьчара аминистрра Агенералтә штаб аԥҵара;
  • Атәылахьчара аминистрс Владимир Аршба, аштаб Хада аиҳабыс – Султан Сосналиев

Аслан Аҩӡба иазгәеиҭеит, аҳәынҭқарра маҷқәа ар анеиҿыркаауа, дара раҵкыс еиҳау аҳәынҭқарррақәа шрыцхраауа. Ус иҟоуп адунеитә ԥышәа. Аха ҳара ҳҿы аҭагылазаашьа даҽакала иҟан, избан акәзар иаҳҿагылаз аӷа хынтә ҳара ҳаасҭа деиҳан, хыԥхьаӡарала еиԥш мчылагьы. Аҭоурых аҟны шамахамзар иҟаӡам убри аиԥш аҿырԥштәқәа, аибашьра аамҭа иалагылаз ажәлар ар аиҿкаара анрылдыршахьо.

Иара убас Аслан Фазлыбеи-иԥа игәалаиршәеит Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба, иааирак ҳгацыԥхьаӡа ауаа гәырӷьаны ихысуан, аха сара усҟан дак-дак сылԥсаауан ҳәа ииҳәахьаз ажәақәа.

"Арӡынба еиликаауан ашьаарҵәыратә аамҭа иҭагылаз ажәлар рзы хыкгьы ахәԥса ахьынӡаҳаракыз. Анапхгаҩы ӷәӷәа иоуп абарҭқәа зегьы реидхәыцлара зылшо", - ихиркәшеит аҭоурыхҭҵааҩ.

Аҩныҵҟатәи архәҭақәа хазы игоу рполк еиҿкаан декабр 29, 1991 шықәсазы. Авгус 14, 1992 шықәсазы ақырҭуа арбџьармчқәа аҳәаа еилаганы Аԥсны иақәлеит. Аибашьра аамҭазы, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵарала Аԥсны арбџьармчқәа аԥҵан 1992 шықәса, жьҭаарамза 11 аҽны. 413 мшы ицоз Аџьынџьтәылатә еибашьра хыркәшахеит ақырҭуа арбџьармчқәа раҵахарала. Цәыббра 30 – Аиааира амш ҳәа иԥхьаӡоуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

53
Даур Тарба

Ақыҭанхамҩа ԥасатәи аминистр еиҭеиҳәеит сынтәа иџьықәреи аҽаҩра зеиԥшроу атәы

6
(ирҿыцуп 11:18 01.12.2020)
Аԥсны ԥасатәи ақыҭанхамҩа аминистр Даур Ҭарба арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит сынтәа иџьықәреи аҽаҩра зеиԥшроу, ақыҭеи ақалақьи реимадара аҵакы атәы далацәажәеит.
Ҭарба: ақыҭаҟны аџьабаа бзабаахоит

"Ақыҭаҟны сыҩнра касыжьуамызт, есымчыбжьа аԥсшьарамшқәа раан саауан, уажәшьҭа ҩышықәса ҵуеит хықәкыла еиԥҟьарада ақыҭаҟны сынхоижьҭеи. Ҳәарада, ақыҭаҟны анхара ауадаҩрақәа ацуп, аха абарақьаҭрагьы рацәаны иацуп, агәыбылра, аԥсуа иқьабз, иламыс-ипату, иҵасқәа зегьы ақыҭа иамадоуп. Ари ачымазара ҿкы ицәырҵыз агәаҟра ацуп. Иахьа ҳазҭагылоу аамҭазы аԥсуа дахьыҟазаалак, ӡыӡбахә сҳәо еиҳарак ақалақь аҟны инхо, зегьы ақыҭеи ҳареи ҳаимадоуп. Абри ҳқыҭақәа каҳмыжьроуп, ауаҩы дныҟәаргоит. Афатә-ажәтә аганахьала ашәарҭадара алыршаразы абарақьаҭра ҳамоуп, хәыҷык џьабаа ҳбар, ҳқыҭақәа ҳныҟәаргартә аҭагылазаашьа ыҟоуп. Иахьа адунеи аҿы иҟоу аиҿагыларақәа гәаҭаны, акы аахәаны афара шәарҭахо иалагеит. Ахәыҷқәа ҳааӡоит, убарҭ аԥсабараҟны ииашаны иаарыху афатә-ажәтә рыдаҳгалартә еиԥш аҭагылазаашьа ҳамоуп аԥсуаа, избанзар зегьы ақыҭа ҳадҳәалоуп. Аамҭак ыҟан ҳқыҭа ааныжьны ақалақь ахь ҳанеихаз, аха ауадаҟны уҩнатәаны ухы узныҟәгом», -иҳәеит Ҭарба.

Иара иазгәеиҭеит сынтәа еиԥш аџьықәреи аҽаҩра бзиа шимоуц, 250 калаҭ ица иҭеиԥсеит.

"Ауаа рахь схы нарханы исҳәоит игәаҟуа аӡәыр дыҟазар, аџьықәреи иаасрыхыз ала ацхыраара рысҭоит. Сҩызцәа, издыруа рахь ҟәыдк, ԥшык сышьҭуеит. Ашықәс ҿыц азы сан лыԥсы анҭаз ашәишәиқәа, акәытқәа сҩызцәа зегь рахь илҭиуан. Убри аҵас саргьы икасыжьуам ҳәа саҿуп сҩызцәа, сыуацәа ансзааиуа", - иҳәеит Ҭарба.

Шәазыӡырҩла арадио Sputnik Аԥсны аефир.

6

Валериа Адлеиԥҳа ҷыдала афестиваль "Аԥсны" азы ашәа ҿыц ҭалҩит

9
(ирҿыцуп 10:32 01.12.2020)
Валериа Адлеиԥҳа – жәларбжьаратә авокалтә шоу "Ты супер!" актәи асезон аҿы аиааиҩы.

АҞӘА, ԥхнҷ 1 – Sputnik. Валериа Адлеиԥҳа ҷыдала афестиваль "Аԥсны", Москватәи аԥсуа диаспора еиҿыркааз азы иҭалҩит аԥсышәала ашәа "Сыҟоуп уааигәара" (Я с тобой). Абри атәы  Sputnik иазеиҭалҳәеит лара ашәаҳәаҩ лхаҭа.

"Афестиваль "Аԥсны" ҩынтәуп салахәхоижьҭеи. Ҵыԥх Москва сықәгылан, сынтәа апандемиа иахҟьаны иҳаӡбеит онлаин амҩаԥгара. Азыӡырыҩцәа рзы ашәа-аҳамҭа ҭааҩит",- лҳәоит лара.

Валериа лажәақәа рыла ашәа аҩызареи аицхыраареи ирызкуп.

"Ашәаҿ уҩыза  ҭагылазаашьак иахҟьаны инапқәа аниваҳауа, имч анымхо ушивагылаша атәы аҳәоит. Зегь шыбзиахо агәра иуыргароуп. Ашәа ахьӡгьы "Сыҟоуп уааигәара" ҳәоуп ишыҟоу",- лҳәоит лара.

Ажәақәеи амузыкеи иҩит Анри Гәымба, ашәа акустикатә версиа иалахәын амузыкантцәа - Алхаси Алмасхани Марколиаа, Ҭимур Агрба. Абек вокал – аԥсуа блогер Сандро Аблоҭиеи Ирена Сымсымԥҳаи.

Афестиваль "Аԥсны", Москватәи аԥсуа диаспора еиҿыркааит цәыббра 30 2018 шықәса рзы.

2020 шықәсазы акоронавирустә пандемиа иахырҟьаны онлаин-формат ала имҩаԥгахоит.

Валериа Адлеиԥҳа – жәларбжьаратә авокалтә шоу "Ты супер!" актәи асезон аҿы аиааиҩы афестиваль лҽалалырхәырц анаԥхьара лыҭан.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

9
Ноги младенца в руках матери

COVID-19 аан ан лҟынтәи ахәыҷ иахь ацәеижьҿагыларақәа шиасуа атәы аарԥшуп

4
Уаанӡа Роспотребнадзор аҟны еилыркаахьан адуцәа шракәу ахәыҷқәа авирус рылазгало.

АҞӘА, ԥхынҷ 1 - Sputnik. Акоронавирус аан ан лҟынтәи ахәыҷ иахь ацәеижьҿагылақәа ииасыр ауеит гәыԥҳәыхшла акраниҿалҵо, ҳәа лҳәеит Роспотребнадзор ЦНИИ аепидемиологиа аклиника-аналитикатә усуразы адиректор ихаҭыԥуаҩ Наталиа Пшеничнаиа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.

"SARS-CoV2 IgG,  SARS-CoV2 IgA рахь ацәеижьҿагылақәа аарԥшуп COVID-19 змаз ан лгәыԥҳәыхш аҟны. Акоронавирус аан ан лҟынтәи ахәыҷ иахь ацәеижьҿагылақәа ииасыр ауеит гәыԥҳәыхшла акраниҿалҵо, аха урҭ ирласны иӡуеит, убри азоуп ахәыҷы агәыԥҳәыхш ифонаҵы дзыхьчо", - лҳәоит Пшеничнаиа.

Лара иазгәалҭеит COVID-19 змоу анацәа згәы бзиоу рхәыҷқәа рҟны ацәеижьҿагыла шаадырԥшуа.

Урҭ ацәеижьҿагылақәа ирласны рыӡра ишьақәнарӷәӷәоит дара ан лҟынтәи ахшара иахь ииасыз шракәу, лҳәоит аепидемиолог.

4
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау