Аштатқәа роптимизациа шцо азы аҳасабырбақәа ҟаҵоуп

Аштатқәа роптимизациа шцо азы аҳасабырбақәа ҟаҵоуп

33
Аԥыза-министр Валери Бганба абҵара 7 рзы адҵа инапы аҵаиҩит 2019 шықәса абҵара 20 рҟынӡа аоптимизациа иаҵанакуа ачынуаа рсиа рхианы, анаҩс аоптимизациа иахьырԥшны аԥаразоужьра ашәагаа ҿыц шьақәыргылазарц.

АҞӘА, ԥхынҷкәын 11 - Sputnik, Бадри Есиава. Ԥхынҷкәын 10 рзы Аԥсны Аминистрцәа реилазаараҟны имҩаԥысуаз аилатәараҿы министррақәаки усбарҭақәаки рхадацәа аҳасабырба ҟарҵеит аштаттә оптимизациа амҩаԥысшьазы.

Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба жьҭаара 28 рзы аусԥҟа инапы аҵаиҩит Аминистрцәа Реилазаара ҿыц ашьақәыргыларазы. Иара адҵа ҟаиҵеит аҳәынҭқарратә напхгараҭаратә усбарҭақәа рзеиԥш штаттә хыԥхьаӡара 15 процент рыла аоптимизациа азухарц азы. Абри аус ҿҳәарас иамоуп 2020 шықәса ажьырныҳәа 1-нӡа.

Ашәахтәқәеи аизгақәеи рзы аминистр Даур Кәырмазиа иҳәеит аусбарҭа зда царҭа амам аусзуцәа рыштаттә акқәа 218 рҟны ишышьақәыртәоу. Аминистрра аусуразы ареспубликатә биуџьет аҟынтәи ашықәс аҩнуҵҟа иазоужьхоит 57 миллиони 163 нызқь мааҭ.

Аԥсны Афинансқәа рминистрраҿы 2020 шықәса рзы аусура рылшоит 89-ҩык. Аминистрра аусуразы ареспубликатә биуџьет аҟынтәи ашықәс аҩнуҵҟа иазоужьхоит 44 миллиони 626 нызқь мааҭ. Афинансқәа рминистр Џьансыхә нанба иазгәеиҭеит арахь ишаҵанакуа атәыла араионқәа зегьы рҿы зыҟәшақәа ыҟоу аказначеитә усбарҭа.

"Атәыла ахада идҵала аоптимизациа 15% артәеит. Ҳәарада, ари имариоу усым, аха ҳҿаԥхьа иқәыргылаз адҵа ҵаҵӷәыдамызт, ииашан", - иҳәеит Нанба.

Аԥсны Акультура аминистрраҿы акәзар, зда царҭа амам акәны ишьоуп 48,5 штаттә ак. Аминистрра аусуразы ареспубликатә биуџьет аҟынтәи ашықәс аҩнуҵҟа иазоужьхоит 10 миллионки 586 нызқь мааҭи.

Аекологиеи аԥсабара ахьчареи рзы аилак аҟны зда царҭа амам акәны ишьоуп 48 штаттә ак. Аилак аусуразы ареспубликатә биуџьет аҟынтәи ашықәс аҩныҵҟа иазоужьхоит 9 миллионки 465 нызқь мааҭ. Аилазаара ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа иҳәеит аоптимизациа амҩаԥгара даара рыбӷа ишықәыӷәӷәаз. Уи аҭакс Валери Бганба иазгәеиҭеит аӡәгьы хатәҭаххарала дшымцо.

Аенергетикеи, атранспорти, аимадареи рзы аҳәынҭнапхгараҭара аиҳабы Робсҭан Габлиа иазгәеиҭеит 2020 шықәса рзы аусбарҭаҿ 56 штаттә ак шазыԥхьагәаҭоу. Аусбарҭа аусуразы иаҭахханы иҟалоит 13 миллиони 829 нызқь мааҭ.

Аԥсны амиграциатә маҵзура иаиуеит 99 штаттә ак. Иазоужьхоит 36 миллиони 140 нызқь мааҭ.

Аҳәынҭқарратә мазара анапхгараҭареи ахатәтәреи рзы Аилак аштатқәа 27-ҩык рҟынтәи 23-ҩык рахь илбаагоуп. Аоптимизациа иаҿырԥшны аԥаразоужьра 18 миллиони 231 нызқь мааҭ иартәоит.

Иарбоу аусбарҭақәа рҟны иркьаҿуп иааидкыланы 73,5 штаттә ак. Аекономиа азуп 8 миллион мааҭ аԥара.

Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба жьҭаара 28 рзы аусԥҟа инапы аҵаиҩит Аминистрцәа Реилазаара ҿыц ашьақәыргыларазы.

Иара адҵа ҟаиҵеит аҳәынҭқарратә напхгараҭаратә усбарҭақәа рзеиԥш штаттә хыԥхьаӡара 15 процент рыла аоптимизациа азухарц азы. Абри аус ҿҳәарас иамоуп 2020 шықәса ажьырныҳәа 1-нӡа. Анаҩс Аԥсны аԥыза-министр Валери Бганба абҵара 12 рзы адҵа инапы аҵаиҩит "Аԥсны аҳәынҭқарратә усбарҭақәак рзеиԥш штаттә хыԥхьаӡара аоптимизациа азуразы".

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

33

Кәыҵниа ашәарыцаратә сезон ахацыркразы: ашәарыцаҩцәа рыламыс ҳақәгәыӷуеит

1
(ирҿыцуп 19:24 15.08.2020)
Нанҳәа 15 рзы Аԥсны иаатуеит ашәарыцаратә сезон. Уи злалаго, насгьы ашәарыцара аԥҟарақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ашәарыцаҩцәеи аԥсыӡкыҩцәеи реидгыла ахантәаҩы Ҳаџьараҭ Кәыҵниа.
Кәыҵниа ашәарыцаратә сезон ахацыркразы: ашәарыцаҩцәа рыламыс ҳақәгәыӷуеит

"Асезон аатуеит ачала, уи адагьы акгьы уазышәарыцар ҟалаӡом. Ашәарах жьҭаара 1 инаркны иалагоит. Зныктәи ашәарыцараан ача ҩажәа еиҳаны иушьыр ҟалаӡом. Раԥхьа ача цәырцуеит Цандрыԥшь, Маҳадыр ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿы, уаҟа ирацәаны иубар улшоит, нас цәыббрамзазы Очамчыра араион ахь иаауеит. Ашәарыцаҩ данҭыҵуа имазароуп хышәҟәык: ашәарыцаратә билеҭ, ашәақь аныҟәгаразы аршаҳаҭга, иара убас алицензиа. Ашәарыцара аԥҟарақәа рықәныҟәаразы ахылаԥшра зду аекологиа аусзуҩцәа роуп. Аха еиҳарак ҳара ҳақәгәыӷуеит ашәарыцаҩцәа рыламыс. Ашәарацыҩ аԥсабара даԥырхагахар иҭахызар уи азы еснагь имоуп алшара, аха ҳара ҳзықәгәыӷуа еиҳарак иламысоуп, мамзар, акы икәа иҭаиҵап егьы - иӡап, еснагь уи узишьҭалом. Иҟоуп есышықәса аԥҟарақәа еилазго, урҭ иаҳа-иаҳа шьҭахьҟа ицоит, аха сынтәа ҳақәгәыӷуеит, аекологцәа рус иаҳа идырџьбарап ҳәа избанзар, хаала измаҳауа ыҟоуп", - еиҭеиҳәеит Кәыҵниа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

1

Акаҳуеи аҳаҵлеи: аилазаара "Ашацкыра апоетцәа" шеиҿкаахаз

4
Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" арҿиара знапы алаку аҿар еиднакылоит. Уи аиҿкаараҿы акаҳуа рольс инанагӡаз, насгьы аҳаҵла зеиҭаҳатәхаз дазааҭгылоит ажурналист Аинар Ҷыҭанаа.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Дуӡӡак аҟынтәи ҳаауеит

Ҭагалантәи амш ԥхақәа руак азы ҩыџьа апоетцәа – Дырмит Габалиеи Абзагә Аҟалӷьбеи, аҽнышьыбжьон, амшын аԥшаҳәаҿы каҳуажәра ишаҿыз снарыхҭыгәлеит.

Мышқәак рышьҭахь ажурналист Девид Гобечиа дҳацны, мрагыларахь ҳхы рханы амҩа ҳанылахьан. Ҳарҭ ҳахҩык иҳацын "ҳҵәаӷәамҭақәа", Девид – "ифото-видео-блаҭыхга".

Крааҵуан жәеинраалақәак ҳармыԥхьеижьҭеи – абас иҟан ҳныҟәара аҿыҵга. Зегь раԥхьа уи ахшыҩзцара ихаҿы иааит Дырмит, иара убасҟан, аԥшаҳәаҿы акаҳуа анаҳжәуаз аамҭазы.

Аҽны ҳаҭааит Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ашкол-интернат. Уи аамҭазы "коронавирус" ҳцәагьы ҳацәагьы макьана иаламшәацызт аҟнытә ҳрыдыркылеит ҳаргәыдыҳәҳәаланы. Имаацызт адистанциа-мистанциақәа "рмодагьы".

Апоетцәа рҭеиҭыԥш ашколхәыҷқәа рхаҿы ишааиуа ҳашьашәалон ҳәа сгәы иаанагом, аха а-Пушкинхареи а-Шьынқәбахареи аҽны ҳаргьы хықәкыс иҳамаӡамызт. Сааҭк аҟара иргәарԥханы иӡырҩуан аҵаҩцәагьы. Рнапеинҟьабжь еиҳа-еиҳа иӷәӷәахо ианалага – иазҳархеит. Избанзар зны-зынла уи агәыԥҵәарагьы иадыргоуп.

Ԥыҭк ҳагәқәа (анаҩс ҳлымҳақәагьы) анҳарда, аԥшәмацәа адиреқтор иуадаҟны пату ҳақәырҵар рҭаххеит. Ашкол уанҭо ари ауадахь анагарақәа бзиарак иазҳәам, џьаракы аҩнагалара-аҩныгараҿы уаныцхырааҩу алаҳамҵозар. Аха уажәазы сасра ҳуеит, ҳзыцәшәо егьыҟам.

Дук мырҵыкәа ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа нараҳәаны, аԥсуа шәақәа ҳәо, мамзаргьы ирӷызуа, ҳазлааз ала ашьшьыҳәа ҳанҿынаҳхеит. Ҳаԥхьаҟа Аҟәанӡа ишьҭоу амҩа хароуп, арҿиара мҩа акәзар – нҵәара ақәӡам.

– Ҳзусҭцәоу жәдыруама? – ҳәа ҿааиҭит Дырмит, Очамчыра ҳаналсуаз аамҭазы.

– Ыы? – ҳҳәеит ҳаргьы, иҵаашьа џьашьаны.

– "Ашацкыра апоетцәа" ҳауп.

Арҿиаратә шәырҵла

Ари машәыршақә иҳәаз ажәақәамызт, анаҩстәи ҳныҟәарахьгьы "Ашацкыра апоетцәа" раҳасабала амҩа ҳақәлеит. Жьҭаарамза 24 рзы ҳара ҳаҭааит Ҷыҷыкәа Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратә школ.

Аԥсуаа рҳәашьа, сара истәуп ҳәа акәым изысҳәо, аха ари ашкол аҵас бзиақәеи аҳаҭыри змоу ҵараиурҭоуп. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи ирызку, ашкол ашҭа ҭбааҭыцә ҭзырҭәаауа абаҳча мацара абанӡанеиуеи. Дара рнапала еиҭарҳаз аҵлақәа еиламҩашьарц азы досу анҩыларақәа рымоуп. Аԥсуара иазку ауадаҿы еизгоуп ибеиаӡоу аҭоурыхтә материал.

Акыр жәашықәса раԥхьа ари ашкол аҟны ашәҟәыҩҩцәеи ашколхәыҷқәеи рыбжьара асалам шәыҟәқәа реимдара хацыркын. Уи аҵас бзиа еиқәырханы иаагоуп иахьанӡагьы, асалам шәҟәқәа зегьы еиҷаҳарыла иҵәахуп хыхь зызбахә ҳәаз ауадаҿы.

Ашацкыра апоетцәагьы ари абаҳча ссир аҟны ҳахьӡ зҳәо ҵлак ыҟазарц ҳҭаххан, аҳаҵла ааганы еиҭаҳҳаит. Хәыҷык-хәыҷык баҳала аус анаҳуы, ҳаиасит ажәеинраалақәа рыԥхьарахьгьы.

© Foto / предоставлено Аинаром Читанаа
Ашацкыра апоетцәа аҳаҵла еиҭарҳаит Баслахәтәи абжьаратә школ ашҭаҟны

Анаҩстәи ахҭысқәа еиҭаҳәаратә формала иаасырԥшуеит, аԥхьаҩ ажәа дасмыршьразы.

Иҭәы-иԥха имҩаҧысыз ари аиԥылара ашьҭахь ашацкыраа анаҩстәи ҳаиқәшәара шықәсыбжак еиҳаны иахырԥатәхеит. Уи зыхҟьаз аҭагылазаашьақәа рацәоуп.

Инҵәеит 2019-тәи ашықәс. 2020-тәи алагамҭа акәзар аибабарақәеи аиқәшәарақәеи рзин ааҳамнахын, "zoom" ала авидео еимадара мацара ҳҽалаҳагӡар акәхеит. Ари аамҭа иалагӡаны ҳаилазаара иацлеит: Алмас Шьалашьаа, Шьазина Бганԥҳа, Ҳаџьараҭ Џьыкьырба, Адгәыр Амԥар.

Акарантин ашьҭахь

Ачымазара иадҳәалаз агәыҭҟьарақәа маҷк ианеихсыӷь, ԥхынгәымза 23 аҽны, Дырмит Гәлиа илитературатә-мемориалтә музеи аҟны ицәыргахеит алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа". Уи алахәылацәа досу ҳҩымҭақәа акы-ҩба ҳрыԥхьеит, иара убас инеимда-ааимдо ҳаԥхьеит "Ашацкыра апоетцәа Рҭоуба".

Аҭӡаҿы икыдын асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа ҳаилазаара иазирхиаз адыргаҷагьы.

Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа, аилазаара ҿыц иазкны игәаанагара ҳәо, иазгәеиҭеит:

"Аамҭа аҿахәы шаҟа иҳазҳәо, шаҟа аҵакы ҳзеилкаауа – уброуп ҳпоезиагьы аԥсы ахьҭало. Иагьа ирԥшӡаны иуҩыргьы, агәы аҵамзар, агәаӷь амамзар, аԥсуара ыҟамзар – уи алҩа иаҩызоуп. Избанзар, иахьа узыԥхьо алитература убри аҟара ирацәоуп, уи иалкааны ахатә бжьы ацәыргара мариаӡам. Аха абаҩхатәра змоу уи амаҵ иуроуп. Даара узызхьаауа, угәы иаҭаху зегьы аанужьыр ауп, иулоу наугӡарц азы, имца хааны уаблырц азы. Изгәаԥхо ҟалоит, изгәамԥхогьы ҟалоит, аха сара исҭахыз сҳәеит, са сыдагьы аӡәгьы изҳәомызт ҳәа агәаанагара ануоулак – убасҟан ауп ажәеинраала аныуҩыз".

Адгәыр Амԥар аҭоубаҭара адырхаҽны ҳаилазаара даналҵ, Гәлиа иҩны-амузеи аҟны Даур Наҷҟьебиа иҳаиҳәаз ажәақәа атыхҳәа иааҳгәалашәеит. Ашәҟәыҩҩы ҳгәыԥ алахәылацәа зегьы шнымхо, мышкы зны аӡәы ишынижьуа ҳгәы ҳҽаниҵахьан, аха уи амш ас лассы иаауеит ҳәа ҳгәы иаанагомызт.

Ааигәазы акы-ҩба усмҩаԥгатә азԥхьагәаҭаны иҳамоуп. Аԥсуа политикцәа ражәақәа рыла иуҳәозар "иҟаҵатәу рацәоуп", аха урҭ зегьы раԥхьа игылоуп арҿиара.

Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" адаҟьақәа феисбуки инстаграми рҟны иаԥҵоуп. Уаҟа агәыԥ алахәылацәа рырҿиамҭа ҿыцқәеи аилазаара аԥсҭазаашьа атәы зҳәо ажәабжьқәеи лассы-лассы ишәыдаагалалоит.

4