Ажьырныхуа.

"Ажьира алԥха ҳауааит": ҭаацәашәала Ажьырныҳәа ҳшаԥыло

352
(ирҿыцуп 09:57 14.01.2020)
Ԥақәашь ақыҭа инхо Ҭаниаа рҭаацәараҿы иԥшьоу аныҳәа - Ажьырныҳәа ишазгәарҭо дазааҭгылеит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Аԥсуаа ҳмырҭаҭратә пантеон анцәахәы рацәара шаҷыда ҟазшьоугьы, зегьы днарылукаартә дыҟоуп, ҳаҭыр дула есышықәса изымҵаныҳәо Ажьыра анцәахәы Шьашәы. Уи изкны имҩаԥырго аныҳәа ссир хьӡыс ишьҭнахит Ажьырныҳәа.

Есышықәсатәи аныҳәа Ажьырныҳәа хаҭала сара сзы схәыҷы аахижьҭеи иацын агәы хыҭ-хыҭреи ахаареи. Ари аныҳәа Ашықәс ҿыц аԥылара аасҭа сазыԥшын, избанзар, Ашықәс ҿыц ҳауа-ҳҵакыра доусы рыҩны иаԥылон, аха Ажьырныҳәа аан Ԥақәашь ҳаҩнаҭаҿы еизон ҳгәараҭа иааӡахьаз зегьы. Убри аҟнытә, Ажьырныҳәа хәыҷи дуи ҳзы еибарбаган, гәырӷьарыла иҭәыз ныҳәан. Ус иҟоуп иахьагьы.

Ажьырныҳәа Аԥсны ахы-аҵыхәа аҩнаҭақәа рҟны шамахамзар зегьынџьара имҩаԥыргоит, аха амҩаԥгашьақәа еиԥшуп узҳәом. Шьоукы аҩнаҭа иҩноу арԥарцәа рыцыԥхьаӡа арбаӷьқәа ршьуеит, даҽа шьоукых, аџьма шьтәа иахныҳәоит. Ҭаацәарацыԥхьаӡа ирымоуп дара жәытәла иаарго ари аныҳәара акәама-ҵамақәа.

Хара сызцом, еиҭасҳәоит ҳҭаацәараҿы ажьырныҳәа ҳшаԥыло.

Ажьырныҳәа есышықәса арыцхә жәаха иақәшәоит, ианақәшәо аҽны, хәылбыҽхан, имҩаԥаҳгоит ҳара ҳҭаацәараҿы. Ари аҽны "жәытәла ииасыз ашықәси ашықәс ҿыци рҽеиҭнырыԥсахлоит, ажә наскьоит – аҿыц аҽышьақәнарӷәӷәоит" – ҳәа иҳәалон џьанаҭ гыларҭа зауша сабду. Уи иоуп аԥхьа Ажьыра амаа зкызгьы, аха нас иқәрахь днеиуа даналага, Ажьыра ииркит саб. Уи иоуп аџьынџь аҿы иҟаз, деиҵабын, уи нахыс Ажьыраҿы дныҳәо далагеит иара.

Ажьырныҳәа аҽны ҳаҩнаҭаҿы еснагь анеи-ааи агым, досу иусқәа дырҿуп. Уи аҽны ҳәсеи хацәеи зегьы шеизоугьы Ажьырахьы инеиуа ҳаҩнаҭа еиуоу ахацәа рыхшареи дареи роуп. Ажьырахьы аҳәса, ма аҭыԥҳацәа анеира азин зынӡа иҳамаӡам.

Аныҳәаразы марҭыхәқәаз иҟаҳҵоит арбаӷь, ашә згәылоу амгьал, ацәашьы. Аҭаацәараҿы ахацәа рхыԥхьаӡара рацәазаргьы, шықәсык ирҭысхьоу арбаӷь оуп изыхныҳәо. Ус оуп ишҳақәу.

Уи арбаӷь аныҳәара мчыбжьык шагу аҩызцәа инарылхны хазы иҭаҳкуеит, иахьҭаку ӡи ԥши агҳажьуам. Ус ҟаҳҵоит аҽарыцқьарц азы.

Аилышәшәамҭазы ҳҭаацәараҿы Ажьыра амаа зку дааины арбаӷь аҿи ашьапқәеи ааӡәӡәаны ашҭа агәаны Ажьырахь инеираны иҟоу ахацәа наргыланы дахныҳәоит, абасгьы иҳәоит:

"Уажәы, злыԥха ҳаура Шьашәы абзара уҳарбоит, алԥха ҟало агәыԥха ҟало", – ҳәа ааҳәаны арбаӷь ахәда хиҵәоит.

Нас уи аҳәса инаганы ириҭоит. Аныҳәатә чыс аҟаҵара лнапы иануп аԥҳәыс бырг, уи дыҟамзар аҩнаҭаҿы иҟоу аҭаца еиҳабы. Лара акәты хәылхны, еиқәыршәаны, аҵәы иахаҵаны аԥсуа мца иахарҵәыҩуа илӡуеит.

Нас заа илкәаҳахьаз амгьал аӡра лнапы алалкуеит, аҩнаҭа иалахәу, ара ииз-иааӡаз аҳәса Ажьырахь анеира азин рымам, аха досу рыхьӡала ианаауа иааргоит маҷк аџьыкеи уаԥсҵәык ачашылеи, уи амгьал аныркәаҳауа доусы ихәҭа уахь иалаиԥсоит. Аԥҳәыс амгьал анылкәаҳалак адырган инанҵаны меигӡарахда ашә хыхь иақәырҳәҳәны илӡуеит.

Иаанхаз ацәашьы ауп. Ацәашьы ҟаиҵоит ажьыра иахныҳәо ихаҭа, уи саб иоуп. Ацәашьы уаҩ инапы иаимыркыц ацахеи ацәа цқьеи иалхуп. Ацәашьы ҟарцоит ҩыџьа, аиҳаби аиҵаби. Аиҳабы дтәоуп, аиҵабы дгылоуп. Аиҳабы ацәа ахәышҭарааҿы ирԥсасины аиҵабы иику ацаха иадырҷабло иҿынеихоит. Ацәа ацаха аныхнаҩалак, инапқәа ирыбжьакны ирҵәыҩуа-ирҵәыҩуа ацәашьы еицеиԥшны, еиҟараны иҟаиҵоит.

Уажәшьҭа зегьы хиоуп. Иҟаԥшьӡа иӡны иҟоуп арбаӷь, иԥхеи-ԥхеиуеит ашә згәылоу амгьал, ҿыц ҟаҵара ацәашьы аишәа иқәуп.

Ахацәа рҽааибаркны рҿи-рнапи ааӡәӡәаны аныҳәарҭахь Ажьыра ҳаԥшьа иахныҳәарц идәықәлоит, рмарҭыхәқәа рыман. Уа Ажьыра ҳаԥшьа аҟны иҟазароуп ажьаҳәа, арыҭәа, аԥсынгьари, иара убас аԥырӷы. Уа ахацәа аннеилак аҩы зҭоу аҳаԥшьа ахы дрыцқьоит, иаадыртуеит. Инаргаз амарҭыхәқәа аҳаԥшьа азааигәара инадыргылоит. Анеира зыхәҭо зегьы Ажьыра аҿаԥхьа еикәаӷӷа иҩагылоит.

"Уаха Ажьыра ҳәа ҳныҳәоит! Шьашәы, улԥха, угәыԥха, аманшәалара ҳаманы. Ҳахьыҟазаалакгьы, дхәыҷума ддуума, аныҳәара дақәшәама дақәымшәама, лыԥхала уизыҟало. Аҩны иҟоу, абна иҟоу алԥха рыман, агәыԥха рыман. Уажәраанӡа абзара уҳарбеит ишҳақәу еиԥш, иҳалшо ала арбаӷь ԥшӡа, ача мгьал, аҩы адаҳгалеит. Абас ишҳақәу ала умаҵ ҳуеит. Уаҳзылыԥха! Ҳахьынымҩахыҵлакгьы абзиарақәа ҟало, агәырӷьара ҳаманы. Ҳҵакыра зегьы ҳахьынӡа-наӡааӡо ҳаигымкәа анцәа ҳҟаҵа! Иҳагхо азы ҳаҭаумҵан! Ҽааны уажәааны ҳанеиқәшәогьы абзиара иатәны, ҳаиҵыҩҩы ҳҟаҵа!", – ҳәа аныҳәаҩ аҳаԥшьа дахныҳәаны ацәашьы амца анкны уа ажьыраҿы ирбылуеит. Инаргаз арбаӷь, ашә згәылоу амгьал, ихдыртлаз аҩы агьама рбоит. Анаҩс, урҭ зегь рҽеибаркны ихынҳәуеит аҩныҟа.

Аҩны абысҭа уны, амца иахакнаҳаны ахацәа ирзыԥшуп аҳәса. Ахьышәҭҳәа абысҭа аакныхны асаанқәа ирнырҵоит, арбаӷь еиҿырхуеит, амгьал рссаны аишәа иқәдыргылоит, ашә рхыхуеит, ахарҵәы уҳәа аԥсыуа чысла идырхиоит. Уажәшьҭа ҭаацәашәала иааидтәаланы, акрыфара нап адыркуеит. Аишәа жәаҳәарада, иагрыжьуам арыжәтә џьбарагьы. Абас ҳаҩнаҭаҿы алахҿыхреи ахаареи аҵаны имҩаԥахгоит ари аныҳәа ссир.

Ҽаанбзиала! Ҽааныԥшӡала!

352
Солнечное затмение

Аԥсҭазаара иасимволқәоу: амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа

100
(ирҿыцуп 19:09 06.06.2020)
Жәлар зыхӡыӡаауа, наџьнатә аахыс изымҵаныҳәо, абла ҷыц еиԥш изхәаԥшуа жәҩантә цәырҵрақәоуп амреи амзеи. Ҳәарада, уи зыхҟьоз амра – ԥсҭаҵаган, ауаа аԥхарра рнаҭон, адгьылқәаарыхра зыҟаломызт иарада. Амза акәзар, уахынла адгьыл иқәыҷҷон, аныҟәаҩцәа амҩа днарбон.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Арҭ ажәҩантә цәырҵрақәа досу дара рфункциақәа нарыгӡон, рыдагь ауаатәыҩса ԥсыхәа рымамызт, убриазы акәхап, еиуеиԥшым аконтинентқәа ирықәынхо ажәларқәа рҿы амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа ирыхӡыӡаауа изеиқәдырхаз.

Афольклорист Сергеи Зыхәба иҩуан:

Пейзаж в высокогорном селе Псху
© Sputnik Асида Квициния

"Шамахамзар иуԥыло амифқәа зегьы рҿы амреи амзеи ԥсы зхоу роуп, ауаҩытәыҩса ҟазшьақәа рымоуп. Зны еиҭынхацәоу (аиашьеи аиаҳәшьеи) роуп, даҽа зныхгьы хаҵеи ԥҳәыси, мамзаргьы иеиҿынҵәаауа, аха зынасыԥ ззеидымҵаз арԥызбеи аԥҳәызбеи роуп. Бжеиҳан амра ԥҳәызбоуп, амза арԥысуп. Аԥсуаа ҳҿгьы убасҵәҟьоуп".

Иҳаҩсыз ашәышықәса аҽеиҩшамҭанӡа аԥсуаа шықәсык ахь знык амза ныҳәеи амра ныҳәеи мҩаԥыргон.

Аетнолог Н. С. Џьанашьиа излазгәеиҭоз ала, амреи амзеи ирызку аныҳәара мҩаԥыргон аҭаацәарақәа. Амза ныҳәа амҩаԥгараан амза асахьа змаз акәакәар аанкылан иныҳәоз аҭаацәа реиҳабы иакәын. Амза ныҳәараан аҳәса алахәӡамызт, маҷк инаскьаны игылан, ахацәа рхала ракәын иҟаз избан акәзар, амза анцәахәы дхаҵоуп ҳәа дыԥхьаӡан. Аха амза ныҳәа ашьҭахь амра ныҳәа мҩаԥыргон. Уи азы аныҳәаҩ амра асахьа змаз (игьежьыз) акәакәар ааникылон, аҭаацәара иалахәыз аҳәса зегьы ааиваргыланы иныҳәон.

Ирацәаӡоуп аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа, алегендақәа, алакәқәа урҭ зегь авариантқәа рымоуп.

Иуԥыло авариантқәа ируакуп "Амза ашәыта шаиуз" захьӡу алакә. Уи схәыҷра ашықәсқәа раан сабду исзеиҭеиҳәахьаз алакәқәа ируакуп, иахьа уажәраанӡагьы сгәалашәараҿы иаанхеит:

"Ԥҳәысеибак ҩыџьа ахшара дранын. Ԥаки ԥҳаки лыман. Мшызҳа ирызҳауан. Аха иаазқәылаз урҭ ашьыжь иныҵыҵыз хәылбыҽханӡа имаауа иалагеит. Ан ахәыҷқәа ахьцо еилылкаарц дышьҭрақәло дышнеиуаз абар аџьашьахә. Амреи амзеи ахәыҷқәеи шеицыхәмаруаз лбеит. Ари ан даарызгәаан лаԥхьа ишьҭаз ауац аашьҭыхны амреи амзеи иргәыдылҵеит. Амза дыӡӷабын, деилҟьан, иаразнак дҩаҵҟьан лҿы лыӡәӡәеит. Амза дарԥысын, аха азныказы иҟаиҵара дақәымшәеит азы ус исахьаҿ ишәытаны иаанхеит. Убас иахьа уажәраанӡагьы уи ашәыта инхаланы дыҟоуп".

Аха иуԥылоит даҽа гәаанагаракгьы.

А. Н. Грен иҩуан: "Аԥсуаа рҿы амра дыԥҳәысуп ҳәа дыԥхьаӡоуп, насгьы лара леишәацәгьак лоуп, амза лхаҵа иоуп. Ҽнак хаҵеи ԥҳәыси (амреи амзеи) акы ааимаркын, амра напык аазна аҳәынҵәа лыршәын амза иҿалыртатеит. Убриоуп уажәгьы амза иадаабало ашәытарақәа зыхҟьаз". Иахьагьы амреи амзеи рхаҿсахьа ҳаԥсҭазаара иузаҟәымҭхо ишадҳәало агәра удыргоит ачарақәеи акомпаниақәеи рҟны ҿыц еиднагалаз рныҳәаразы рхы иадырхәо ажәақәа: "Амреи амзеи реиԥш шәеигымзааит", "Амреи амзеи реиԥш шәеидажәлааит", "Амреи амзеи реиԥш шәгәыкызааит"…

Амреи амзеи рхаҿсахьа афольклор аҿы адагьы ацқьара, аԥшӡара, абзиабара ирсимволны иалаҵәеит ҳмилаҭтә литературагьы. Апоетцәа ражәеинраалақәа рҿы еиҳарак аҭыԥҳа лсахьа амреи амзеи иадыркылоит. Сажәақәа шьақәдырӷәӷәоит ҵаҟа ажәеинраалақәа рҟнытә цәаҳәақәак:

Лыбла аҭышамшамра

Иаҳагьы иҭыԥхо,

Уи дрыцҳашьан амра

Ицоит илхаԥхо!

(Б. Шьынқәба)

Уа амра игыло бадыскылоит,

Амраҿ – адунеи лашоит,

Сшьаҿа еихызгар – ба бысԥылоит,

Изури, бзиа бызбоит.

(Платон Бебиа)

Амза иахызбалт ба бхаҿсахьа,

Нас саангылеит сымҵысуа,

Ба бшеи–шеиуа бгылоуп саԥхьа,

Быхцәы еиқәара ду шьқьыруа.

(А. Аџьынџьал)

Аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирхаршаланы ицәырҵыз ахьӡқәагьы маҷым, иаагозар аӡӷабцәа рыхьӡқәа: Амра, Амза, Мрамза, Мрана, Мзана, Мзиана, Мралаша. Ҷкәына хьӡуп – Мран.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

100
Осколки стакана

Аҭыԥҳа аҵәца даҩызоуп: зыԥшӡара злахьынҵа ареиқәаҵәаз аԥҳәыс лызхәыцра

58
(ирҿыцуп 17:26 06.06.2020)
Аԥсуаа аԥҳәызба аҵәца дадыркылоит. Аҵәца знык иԥҽыр, иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы знык иԥыххааса ицар, ашьақәыргылара ауам. Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазхәыцуеит зҿараан оумашәа иԥшӡаз, аха уи амшала злахьынҵа цәгьахаз аԥҳәыс лхаҿра.

Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.

Беременная женщина
© Фото : freestocks.org

Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.

Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.

Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.

Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.

Тренировка снайперов Южного военного округа
© Sputnik / Томас Тхайцук

Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...

Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.

Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.

Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…

Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...

Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.

Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.

Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.

Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.

Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.

Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.

Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.

Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:

"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,

Иҟоуп избогьы еиԥшны.

Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца

Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"

Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.

Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…

Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

58