Ажәлар рҭахра иазхьамԥшкәа: Аԥснытәи ССР Қырҭтәыла автономиа ҳасабла ишаларҵаз

82
(ирҿыцуп 16:23 19.02.2020)
Жәабран 19, 1931 шықәса рзы VI Қырҭтәылазегьтәи Ахеилакқәа реизара ду аҟны ирыдкылан "аиқәшаҳаҭратә" қәҵара Аԥсны ССР автономтә республикак аҳасабала Қырҭтәылатәи ССР алаҵаразы.

Ари аӡбара шрыдыркылози Аԥсны атәылауаа уи ишазыҟази, Аԥсны аиҳабыра уи аҿагылара залымшози уҳәа ртәы Sputnik Аԥсны аматериал аҿы.

ССР Аԥсны автономтә республикак аҳасабала Қырҭтәылатәи ССР алаҵаразы аӡбамҭа рыдыркылеит Аԥсны ацентртә анагӡаратә еилакы III асессиаҿы, иагьышьақәырӷәӷәан 1931 шықәса жәабран 11 рзы имҩаԥысуаз Аԥснытәи Ахеилакқәа VI реизара ду аҟны.

Sputnik

Аԥсны Қырҭтәыла ишадырҵаз

Аԥснытәи ССР автономтә республикак аҳасабала Қырҭтәылатәи ССР адҵара Қырҭтәыла аиҳабыра аԥсуа жәлар рхала ирҭахызшәа иӡырыргеит.

"1931 шықәса, жәабран 11 рзы Аԥсны Ахеилакқәа реизара ду аҟны аҳәара ҟаҵан Қырҭтәылатәи ССР Ахеилакқәа реизара ду аҿы Аԥсны автономтә республикак аҳасабала Қырҭтәыла иалаҵазарц. Ари аԥсуа жәлар рҭахрак аиԥш иарбан. Уи иаанаго жәабран 19 рҟынӡа Аԥсны имҩаԥысуаз аусқәа зегьы Қырҭтәылатәи ССР ишаҳәоз еиԥш имҩаԥнагон", - иҳәоит аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба.

Аидылара алыршахеит Москва, Иосиф Сталин инапхгарала, Қырҭтәыла иахьадгылоз азы.

"Аҭагылазаашьа иҵегьы иуадаҩхар ҟалон Аԥсны Нестор Лакоба иакәымкәа даҽаӡәы дахагылазҭгьы. Иара имаз аҳаҭыри анырреи ирыҩзоураны хаҭала зыӡбара илшоз азҵаарақәа рацәан. Арахь иаҵанакуеит аколлективизациа азҵаара. Уи апроцесс усҟан СССР атәылақәа зегьы рҟны имҩаԥысуан. Аԥсны уи маҷк еиҳа иԥсыҽны имҩаԥысуан. Лакоба Аԥсны аколлективизациа мҽхакы ҭбаала амҩаԥгара ахьалимыршоз азы ҽԥныҳәа изҭоз ачынуаа рацәаҩын. Иара иуамызт акәылакцәа ҳәа ирыԥхьаӡоз зегьы ахара рыдҵара, рахьырхәра, ирымаз-ирыхӡыз рымхра", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.

Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба ишәҟәы "Аԥсуа жәлар рмилаҭтә ҵысра аформеи аҵаки" аҟны иҩуеит 1931 шықәса рзы Сталин имҩаԥигоз ақәыӷәӷәарала Қырҭтәылатәи ССР иалаҵан ҳәа.

"Абри аамҭа инаркны аԥсуа жәлар рганахьала Қырҭтәыла аколониализми амилаҭеилыхреи рполитика мҩаԥнагон. Хықәкыс иҟазгьы аԥсуаа ақырҭцәа рылаӡҩара акәын. Аамҭакала ақырҭуа милаҭ ахыганы Аԥсныҟа иааганы рнырхара апрограмма мҩаԥыргон. Уи иалнаршеит адемографиатә ҭагылазаашьа аамҭа маҷк иҭагӡаны ӷәӷәала аиҭакра", - ҳәа иҩуеит иара.

Гәырам Гәымба иазгәеиҭоит Иосиф Сталин иқәыӷәӷәарала Аԥсны анапхгара рнапы ырҵәины шакәыз Қырҭтәыла иаҭахыз аусқәа шымҩаԥыргоз.

"Аԥсны анапхгара иауа-иашәаны даҽа лшарак рыманы иҟамызт. Рхала ртәылаҟны акгьы рзыӡбомызт", - иҳәоит аҵарауаҩ.

1921 шықәса рзы Ар Ҟаԥшь рыцхыраарала асовет мчра Аахыҵ Кавказ ианышьақәгыла ашьҭахь Аԥсны анапхгара аҿаԥхьа Кавбиуро ЦК РКП(б) аганахьала аультиматум иқәыргылан:

  • Ихьыԥшым Аԥсны аекономикатәи аполитикатәи ганахьала аҟазаара хаҳара алам ҳәа ашьара.
  • Аԥсны Қырҭтәылатәи афедерациахь еиқәшаҳаҭрала ма автономиак аҳасабала алаларазы Ешба аӡбамҭа идикыларц.

(1921 шықәса абҵара 16 рызтәи ақәҵара).

"Ажәытә аамҭақәа инадыркны иахьанӡа Аԥсны аҭоурых" захьӡу ашәҟәаҿы иазгәаҭоуп Аԥсны автономтә республикак аҳасаб ала аиҭеиҿкаара иахәаԥшын 1931 шықәса жәабран 11 рзы имҩаԥысуаз Аԥснытәи Ахеилакқәа VI реизара ду аҟны ҳәа. Аԥсны ари астатус аманы иҟан 1991 шықәса ԥхынҷкәын 21 аҟынӡа.

"Аизара ду атрибунаҟынтә Нестор Лакоба аҳәамҭа ҟаиҵеит ари азҵаара ӡбоуп ҳәа, аха иара убри аан аԥсуа нхацәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит уи иаҿагыларц. Игәы иаанагон ари аметод ала Кремль ршәаны абри аус аҵыхәанӡа анагара алыршахарым ҳәа. Дәрыԥшь, Лыхны, Аҷандара уҳәа егьырҭ ақыҭақәа рҿы 1931 шықәса жәабран 18–26 рзы азеиԥшмилаҭтә еизарақәа мҩаԥысит ("Дәрыԥшьтәи аизара"). Ажәлар Аԥсны Қырҭтәыла алалара мап ацәыркит, мап рцәыркит аколхозқәагьы", - ҳәа аҳәоит ашәҟәаҿы.

Активла абри аус лхы алалырхәит Нестор Лакоба иан лхаҭагьы. Лавренти Бериа, Гәдоуҭа араион ахь ар иманы днеит. Ашьакаҭәара егьагымхеит, аха аҭагылазаашьа аҭышәныртәалара алыршахеит.

"Асуверентә Аԥсны азакәанқәа рыкәаҳара, автономиак аҟынӡа аларҟәра ажәлар рықәгыларахь икылнагеит. "Дәрыԥшьтәи аизараҟны" асовет мчи анапхгареи рыгәра аагом ҳәа рҳәеит. Иазгәаҭатәуп абри ақәгылара ишалнаршаз Аԥсны аколлективизациа еиҳа ирԥсыҽны амҩаԥгара", - аҳәоит аҭоурых ашәҟәаҿы.

"Дәрыԥшьтәи аизара" иазкны

Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба иазгәеиҭеит "Дәрыԥшьтәи аизара" амҩаԥгара шыӡбаз жәабран 14 рзы, Аԥсны Ахеилакқәа реизара ду анымҩаԥгаха ашьҭахь ҩымш ааҵуаны.

"Аизара амҩаԥгаразы аԥшьгаратә гәыԥ аԥҵан, иалхын аҿҳәара – жәабран 18, Қырҭтәылазегьтәи Ахеилакқәа реизара ду амҩаԥгара мышк шагыз", - ҳәа инаҵишьит Аҩӡба.

Абри амш азы Аԥсны ар алагалан. Аха аганқәа акахьы азааира рылдыршеит.

"Дәрыԥшьтәи аизара" аҟны Нестор Лакоба аҳәара ҟаиҵеит ауаа еимпырц, ихахьы игеит аизараҿы иқәыргылаз азҵаарақәа рыӡбара. Ус шакәызгьы, 500-ҩык рҟынӡа аизара алахәылацәа ырбаандаҩын.

Иагьа ус иҟазаргьы Нестор Лакоба илиршеит массала ауаа рнырҵәара аанкылара.

Асовет аамҭақәа раан ари аизара мзызс иамаз аколлективизациа ауп ҳәа шырҳәозгьы, иахьатәи аҭоурыхдырра иазгәанаҭоит иара зыдҳәалаҵәҟьаз аполитикатә зҵаарақәа шракәыз – раԥхьа инаргыланы Аԥсны Қырҭтәыла алаҵара азҵаара ҳәа азгәеиҭоит аҭоурыхҭҵааҩ.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

82
Прокладка канализации на улице Имама Шамиля

Гәдоуҭа аканализациатә насос-станциақәа рремонт ахыркәшарахь инеиуеит

4
(ирҿыцуп 15:03 30.11.2020)
Гәдоуҭа аканализациатә насос-станциақәа рремонт иазоушьҭуп 152 миллион мааҭ Аԥсны асоциал-економикатә ҿиараз Аинвестпрограмма аҟынтә.

АҞӘА, абҵара 30 – Sputnik, Бадри Есиава. Гәдоуҭа аканализациатә насос-станциақәа ҩба рремонт ахыркәшарахь инеиуеит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит акапиталтә ргылара Аусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Демир Гамсониа.

"Ари аусура анагӡаразы иара убасгьы аремонт азуын звольт ҳараку аҳа – КНС 1, КНС 2 афымцалашара рызназго, ишьҭаҵан аколлектор ҿыц арыцқьаратә усурақәа рзы. Аусурақәа ҩымчыбжьҟа рнаҩс ихыркәшахоит", - иҳәоит иара.

© Sputnik / Бадри Есиава
Гәдоуҭа аканализациатә насос-станциақәа рремонт ахыркәшарахь инеиуеит

Гамсониа иҳәеит аканализациатә насос-станциақәа зԥыршьуа арыцқьаратә хархәагақәа Приморск ақыҭеи Гәдоуҭеи рыбжьара иҟоуп ҳәа. Дара асовет аамҭақәа раан иргылан. Урҭгьы аремонт рҭахны иҟоуп. Арҭ аусурақәа рхышәаҵышәа аплан аҿы ишарбоугьы Аинвестпрограмма иалагалам.

Аканализациатә насостә-станциақәа рремонт иалаган 2017 шықәсазы. 2017-2019 шықәсқәа рызтәи Аԥсны асоциал-економикатә ҿиараз Аинвестпрограмма иалагалан. Апроект ахәԥса 152 миллион мааҭ ыҟан. Урҭ рҟынтәи жәа-миллион мааҭ 2020-2022 шықәсқәазтәи апрограммахь ииаган.

4

Ҭыжәԥҳа Аԥсуа театр Нальчик имҩаԥысуа афестиваль алахәхаразы: итрадициахеит

15
(ирҿыцуп 14:07 30.11.2020)
Ҟабарда-Балкариа имҩаԥысуа жәларбжьаратәи атеатртә фестиваль ахь ирго ақәыргыламҭазы аӡбамҭа шрыдыркылази, уи алахәхара аҵаки ртәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит Ауаажәларратә еимадарақәа рзы Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Шьарида Ҭыжәԥҳа.
Ҭыжәԥҳа Аԥсуа театр Нальчик имҩаԥысуа афестиваль алахәхаразы: итрадициахеит

Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр Жәларбжьаратәи атеатртә фестиваль "Южная сцена-100", иалахәхараны иҟоуп. Афестиваль мҩаԥысуеит Ҟабарда-Балкариа ареспубликаҿы ԥхынҷкәын 3 инаркны 7-нӡа. Нальчиктәи афестиваль аҿы италиатәи адраматург Едуардо де Филиппо ипиеса иалху, арежиссер Бенар Ақаҩба иқәыргыламҭа аспектакль "Цилиндр" днарбоит. Ари ақәыргыламҭа аԥхьарбара мҩаԥысит ԥхынгәымзазы.

"Афестиваль ахь иаҳгар ҳҭахын "Ромеои Џьулеттеи", иара ақәыргыламҭа ҿыцуп, ахәаԥшцәа бзиа ирбоит, аха иалахәу рацәоуп, ачымазара (COVID-19- аред. ) иахҟьаны иаҳзеиқәмыршәаӡеит, ирлас иузымӡбо еиуеиԥшым азҵаарақәа цәырҵит. Акультура аминистрреи атеатр анапхгареи иазхәыцит иаҳгаша аспектакль, иалаҳхит "Цилиндр". Ақәыргыламҭа ҿыцуп, иалахәу актиорцәагьы рызхара имхәмарӡацт, избанзар акарантин иахҟьаны атеатр адыркуан, иаадыртуан, Аԥсны ҩынтә рыда иқәыргыламызт. Сынтәа афестиваль ахь ҳамцар ҟаломызт, избанзар шьҭа итрадициоуп", - лҳәеит Ҭыжәԥҳа.

2019 шықәсазы Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр Жәларбжьаратәи атеатртә фестиваль "Южная сцена-100" иалахәын аспектакль "Ажәҩан аҟәара" аманы. Атеатр атруппа "Иреиӷьу актиортә еилазаара" ҳәа адиплом анашьан.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

15

Ахәыҷы машәырны хнызқь шықәса зхыҵуаз иуникалу артефакт иԥшааит

3
(ирҿыцуп 15:28 30.11.2020)
Арԥшӡага ԥшь-ҿыгҳарак амоуп, дара зегь хаз-хазы ахьтәы еимхәыццырақәа рыла ишьақәгылоуп, ашәҭ асахьа амоуп.

АҞӘА, абҵара 30 — Sputnik. Жә-шықәса зхыҵуа Биниамин Милт Иерусалим, Храмоваиа гора ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿы ахьтәы еимхәыцыра ибеит. Аимхәыццыра ақәра х-нызқьшықәса рҟынӡа ыҟоуп ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, Temple Mount Sifting Project асаит адыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.

Арԥшӡага ԥшь-ҿыгҳарак амоуп, дара зегь хаз-хазы ахьтәы еимхәыццырақәа рыла ишьақәгылоуп, ашәҭ асахьа амоуп. Убри аан дара рҭагылазаашьа бзианы иҟоуп. Аԥшаах здырбаз археолог аԥхьаҵәҟьа ҳаамҭазтәи рыԥшӡагаз џьишьеит.

Нас еилкаахеит аимхәыццырақәа Актәи абааш аамҭа (Соломон ибааш, ҳера ҟалаанӡа 950 - 586 шш. — аред.) иатәуп ҳәа.

Аҵарауаа ирҳәеит асеиԥш иҟоу амаҭәарқәа шамахамзар ишуԥыхьамшәо.

3