Аканикулқәа ирылагеит: Аԥсны аҵарашықәс заанаҵ ихыркәшахоит

82
(ирҿыцуп 21:22 13.05.2020)
Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб лаҵара 13 рзы имҩаԥигеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб алахәылацәа злахәыз аилатәара.

АҞӘА, лаҵара 13 - Sputnik. Аҵарашықәс хыркәшоуп ҳәа иԥхьаӡоуп 1-10-тәи аклассқәа рҵаҩцәа рзы иҳәеит Аԥсны аҵара аминистр иусқәа назыгӡо Адгәыр Какоба, арадио Sputnik аинтервиу анаиҭоз.

1-10-тәи аклассқәа рҵаҩцәа аиагаратә ԥышәарақәагьы аԥыхуп, 11-тәи аклассқәа рҵаҩцәа заҵәык роуп аԥышәарақәа азҭо. Актәи акласс ахь ицо ахәыҷқәа рдокументқәа рыдкылара иалагоит нанҳәамзазы.

"Акарантин анхыркәшахалак ашьҭахь ҩымчыбжьа ирылагӡаны 11-тәи аклассқәа рҵаҩцәеи латәарадатәи ашкол 12-тәи акласс аҵаҩцәеи рзы аушьҭратә ԥышәарақәа ҟалоит. 9-тәи акласс ашьҭахь абжьара-профессионалтә ҵараиурҭақәа ирҭалар зҭахугьы аттестат рыҭахоит, аха ус еиԥш иҟоу аушьҭымҭацәа рхыԥхьаӡара маҷуп", - иҳәеит аминистр.

Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университети Аҟәатәи иаарту аинститути рҿгьы алекциақәа ирылагаӡом. Урҭ роушьҭымҭацәа аԥышәарақәеи адипломтә усумҭақәа рыхьчареи рзымҩаԥыргоит.

"Иара убас ҳара иҳамоуп урыстәылатәи иреиҳау аҵараиурҭақәа рахь аквотақәа рыла аҭаларазы абитуриентцәа рсиақәа. Урҭ аԥышәарақәа шырҭиша атәы ҳалацәажәоит. Урҭ раттестатқәа рҟны иану ахәшьарақәа рыла аҭаларахь иҳашьҭыр ҟалоит, аха арагьы иқәгылоит азҵаара, зыхәшьарақәа еиԥшхо абитуриентцәа ҟаларгьы ҟалоит. Абарҭқәа зегьы рҭыԥ рықәҵаразы иааиуа амчыбжь азы ҳаилацәажәоит", - иҳәеит Какоба.

Иара иазгәеиҭеит, аԥыза-министр Александр Анқәаб излаиӡбаз ала, ахәыҷбаҳчақәа русурагьы аанкылоуп рашәара 1 аҟынӡа ҳәа. Рашәара 1 азы акарантин аԥыххар, урҭ аусура иалагоит.

Аԥсны аҵара аминистр иусқәа назыгӡо иажәақәа рыла, Аҵара аминистрра аспециалистцәеи апрограммистцәеи адистанциатә ҵара аус адулара иаҿуп, уи аҵарашықәс ҿыц азы иаҭаххар иалагалазарц азы.

"Сара адистанциатә ҵара иаабац аҵара аԥсахуеит ҳәа изыԥхьаӡо среиуаӡам, аха уажәтәи аҭагылазаашьаҟны уи ахархәара алшар ҟалоит. Ҳара ҳаспециалистцәа ргәаанагарала ахәыҷқәа ибжьарыжьыз апрограмма хадырҭәаароуп. Наҟ-наҟ аканикулқәа раамҭагьы, иара убас асабшагьы ҳхы иаҳархәар ҟалоит рҵаратә программа ахарҭәааразы. Аха ари макьана иҵегьы иалацәажәатәуп, уи иазкны ақәҵара ҳадҳамкылаӡацт. Иҵегьы изыхцәажәатәу, изызхәыцтәу зҵаароуп", - иҳәеит иара.

Какоба иара убасгьы иазгәеиҭеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб ахаҭарнакцәа злахәыз аилатәараан адырра ҟаиҵеит ауалафахәы раԥхьаӡа иргыланы арҵаҩцәеи аҳақьымцәеи ишрызшәатәу.

Лаҵара 13 рызтәи аҭагылазаашьала Аԥсны акоронавирус зыхьыз 12-ҩык ыҟоуп.

Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

82
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау (963)

Аԥсны аоперштаб: уахыки-ҽнаки рыла 108 коронавирус хҭыс ҿыци ԥсҭбараки

4
(ирҿыцуп 23:42 16.01.2021)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 506-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.

Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

 

4

"Амалқәа зегьы ирмалу" аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои

16
Аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.

Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.

"Ичеиџьыка инапы иқәыргылан"

Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.

Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.

Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.

Аԥстәы ма аԥсаатә

Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.

Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.

Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.

Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.

"Аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит"

Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.

Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.

Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.

Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.

16