"Мҩахәасҭала ахрақәа рахь" Аԥсҭа ианҭало имҩаԥырго аныҳәара

163
(ирҿыцуп 15:40 21.06.2020)
Уаҭҳара ақыҭа инхо Борис Аиба еиҭеиҳәеит уаҭҳараа арахә рыманы иахьхало, ари ақыҭа иаҵанакуа аԥсҭа ҭыԥқәа ртәы, насгьы аԥсҭа ианҭало имҩаԥырго аныҳәара аӡбахә. Шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуа ланҵамҭа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

Уаҭҳараа рырахә ахьгәарарҵо

Аԥсны аҭыԥтә ҭагылазаашьа зеиԥшроу ала, ара арахәааӡара еснагь аҳра ауан. Иахьагьы ари анхамҩатә ус знапы алаку маҷым. Есышықәса уажәааны ахьчацәа рырахә рыманы ашьха ихалоит. Уаҭҳара ақыҭа инхо Борис Аиба ҳара иаҳзеиҭаиҳәеит, ари ақыҭа иаҵанакуа аԥсҭа ҭыԥқәа, арахә рыманы иахьхало атәы.

Борис Аиба
© Фото : Аҭаацәара рархив аҟынтә
Борис Аиба

"Уаҭҳара қыҭа дууп. Ара иҟоуп аҳаблақәа: Баҽа, Гарԥ, Жьабна, Ӡаӷрыԥшь, Ҳаԥшьырхәа, Акәыла. Гарԥ иҟоуп "Аҳашыг иҭыԥ" ҳәа, араҟа анхацәа рырахә гәарырхуан, иккароуп. "Мышцәгьарҭа" ыҟоуп. "Мышцәгьарҭа" – ашәҵла ду гылан, амшцәгьа аныҟалалак, ахьчацәа рырахә рыман иҵаланы, амшцәгьа рҽацәырыхьчон, амш еилгаанӡа абра иаанҿасуан. Ахьчацәа рырахә рыман иахьҭало, рырахә ахьгәарырхуа "Аҭыԥгәарҭа" ҳәа иҟоуп. "Бардыӷә итәарҭа" ҳәа иҟоуп, Бардыӷә итәарҭаҭыԥ акәын. Уи еснагь, шьхацангьы, шьхалбаангьы ирахә иман краамҭа абри аҭыԥ аҿы дтәаны иԥсы ишьон. Нас Аӡиқәа цоит. Аӡиқәа ашьҭахь ицоит "Хәсин иқьала" – ари Хәсин зыхьӡыз ауаҩԥсы ирахә иман дахьтәалоз аҭыԥ акәын, ҭаҳараны иҟан. Асакараҿ уахьынкылшәо иҟоуп ашҭа ду, "Ампыласдәы" ҳәа изышьҭоу", – абас ахьчацәа знысуа амҩақәа, ахәқәа, изхысуа аӡиасқәа рыхьӡқәа еиқәиԥхьаӡоит иара.

Нарҭаа аишьцәа аимҵакьача иахьыхәмарлоз ҳәа зыӡбахә рҳәо Ампыласдәы
© Фото : Адгәыр Гәынба
Нарҭаа аишьцәа аимҵакьача иахьыхәмарлоз ҳәа зыӡбахә рҳәо "Ампыласдәы"

Еиҭаҳәо дышнеиуа дныҭгыла-ааҭгылоит, 93 шықәса ирҭагылоу аҭаҳмада, уажәгьы урҭ аккарақәа дынрыҵс-аарыҵысуа анеира даҿушәа ихаҿала иубоит. Ара "Заурбеи иԥсшьарҭа ҭыԥ" ауп, ана "Хьрыԥс ибӷаларҭа", уи уаныҩахыслак "Абӷаӡы" – ауаҩы ибӷа асахьа аманы илеиуа аӡы ҳәа, игәалашәара мҩахәасҭақәа дырныланы дцоит. Дышнеиуаз Нарҭаа аимҵакьача иахьыхәмаруаз адәы днықәгылеит. Уи аҭыԥ аҿы илеиуа аӡыхь хәыҷы алагьы иҟырҟы ааирбааӡазшәа, иԥсыԥ неивыганы, "Агәашә" дыҩҭыҵит. Иԥхыӡ даалҵызшәагьы днасызхьаԥшын, дызнысуаз амҩақәа сзеиҭаҳәара далагеит.

"Ампыласдәы уахьыҩҭыҵуа аҭшәара ауп "Агәашә" зыхьӡу – арахә ашьхарантәи алада рхала ианылбаауаз ҟалон азы, ахьшьцәа убра агәашә ҿаҵаны ирыман, аҭыԥ ахьӡгьы убри ауп изыхҟьаз. "Агәашә" уаныҩхыслак ицоит Хәоуду – ахәы ауны арыӷьарахь ԥыҭк ицоит, аӡ-аԥшьқәа рҿынӡа. Аӡ-аԥшьқәа рыла иаарҳәны, аҩада, иҟоуп аҭыԥ аԥсаса ахьгәарырхуаз – "Ҭыӷь". Уаҭҳараа ахьгәарҵуаз рышьха, наҟ иныласкьа, инадгылоит Бадеи ихра" – ҳәа Уаҭҳараа рырахә рыман иахьцало аҭыԥқәа рыӡбахә ҳаиҳәоит Борис Аиба.

Иара шьҭа арҭ аҭыԥқәа дырҩегьых рҿысра азы имч мхозар, иеиҵбацәа уи атрадициа нарыгӡоит.

Аԥсҭа ианҭало ишныҳәо

Шьхацан азы ахьчацәа амҩа ианықәло, иныҳәа-ныԥхьаны ирышьҭуеит. Аԥсҭа ианҭалалакгьы, аҭыԥ аҿы ианнеилак, ашьтәа шьны аныҳәара мҩаԥыргоит рырахә-рышәахә, дара Аԥсҭа иахылаԥшхәу ихьчарц, ԥырхага рмоурц азы. Ашьтәа аныршьуагьы аҩашоуп, уаанӡа ашьтәа ҿарҳәаӡом, аҭыԥ аҿы иоужьны иҵоуп.

Ашәарыцара
© Sputnik / Томас Тхайцук

"Уаҵә ҩашоуми, аҩаша, уаҵә ҩашазар, ирымшьуеи, ара аду ирылоу дыркәабон, дыршьышьуан, деиҭакны… Уаҵәы дҩагыланы ишьтәа ишьуан. "Ҳазшаз ҳуҳәоит! Аԥсҭа ду ҳуҳәоит! Ҳаззааз ақәнага ҳақәыршәа, ҳныҟәга! Ҳашәарах ҳаҭ, агьы, ҳарахә хьча, ҳара ҳахьча, ԥхасҭа ҳамҭакәа ҳныҟәыугарц ҳуҳәоит!" ҳәаны, амныи ашьтәа ршьуан. Акәакәарқәа хԥа, фба, жәба, жәаҩа – абарҭ рыхԥа руакы ҟарҵон. Акәакәар ҟаҵаны акәын ишныҳәоз. Абри акәын ныҳәарас иамаз Аԥсҭа, Ҳазшаз излаиҳәоз абри акәын!" – ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит ҳара ҳинформант.

Иара убас уи дазааҭгылеит аԥсҭа иҭоу ихы шымҩаԥигар акәу, иара абызшәала уцәажәалар шакәу, аха урҭқәа уажәшьҭа изҭахыда ҳәа дагьахашшааит.

"Ажәытәаны излеицәажәоз: аԥҳәыс – калҭ ау, аӡӷаб – калҭ ау гәаҷ, ахаҵа, аҭаҳмада – амасаба, амасаба хәыҷы, амасаба дыу – абас хԥаны еихыршон. Аџьма – кьыцә ахьӡын, ауаса – кьыцә аҳкәажә ахьӡын, ала – ҿымш, ашәақь – заԥ. Абас, абас акәын хьӡыс еибырҳәоз. Уажәы? Уажә зегь ишабалакь ицәажәоит, аха усҟан ишабалакь уцәажәар ҟалаӡомызт" – ҳәа азгәаиҭоит Борис Аиба.

Блабырхәааи Гарԥааи еимаздо ашьха Кылҳа ду
© Фото : Денис Аиба
Блабырхәааи Гарԥааи еимаздо ашьха Кылҳа ду

Аԥсабара зҽамаздо ауаҩы аԥсабара даднакыларц азы уи иақәнаго аԥҟарақәа дрықәныҟәозароуп. Ҳәарада, зегьы ирылшом ашьха ахалара, уи аџьабаа иацугьы маҷым, аха иара аԥшӡара аҭаарагьы мал дук иаԥсоуп. Мал зымбац амал изныҟәгом ҳәа, аԥсабара аиқәырхарагьы уи иамадоу ауаҩы ибзоуроуп. Арахә зманы ашьха ихалаз Аԥсҭа ду алԥха рымазааит, Ашьха анцәахәы дырхылаԥшааит!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

163
Алиас Авидзба

Аҩӡба: аҭыԥҳацәа ахысшьа иаҳа ирлас ирыцааиуеит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам

12
Ачадара иҟоу "Аԥсуа хысратә клуб" ашәарҭадаратә маҵзура аиҳабы Алиас Аҩӡба арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит аҭыԥан ашәарҭара шеиҿкаау, насгьы избан аҭыԥҳацәа ахысраҿы алҵшәа бзиақәа заадырԥшуа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Аҩӡба "Аԥсуа хысратә клуб" аусура иазкны

"Ахысҩы данаалаик, аинструктор раԥхьа атеориатә курс дахижьуеит, уи сааҭк инарзынаԥшуа ицоит. Акласс аҿы икыдуп афотоматериалқәа, урҭ рыла ахысҩы иҳамоу абџьар хкы аҟнытә иалихыр илшоит иара ииҭаху, уи аимыхшьа, аибыҭашьа ирбаны, акышьа, агылашьа иеилыркааны ахысырҭахь диаргоит. Уаҟагьы иара дицуп аинструктор. Ахысра аҽазыҟаҵара сааҭки, сааҭки бжаки аамҭа агоит. Абри аус зегьы аан ашәарҭадаратә маҵзура ахаҭарнакгьы дрыцуп. Араҟа ус баша ахысшьа ада, абџьар аныҟәгашьа, уи ахархәашьа акультурагьы аҭыԥ амоуп. Иааџьаушьаратә, иаауа рахьтә аҭыԥҳацәа рацәоуп. Иҟоуп лассф-лассы иаҳҭаауа. Шьоукы ахысра спортк аҳасабала иазнеиуеит, абџьар бзиа ирбоит. Иҳәатәуп, аҭыԥҳацәа рхысшьа ҽакала ишеиҿкаау, иаҳа ирлас ишрыцааиуа. Иҭышәынҭәалоуп аҟнытә, ироуа аинформациа иаҳа лассы ирыдыркылоит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам, ҭынч ихысуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Аҩӡба.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

12
Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара хыркәшоуп

Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара хыркәшоуп

15
Амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы Аԥсны имҩаԥысит атәыла Апарламент аҟны иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь аиҭалхрақәа.

АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik. Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа раан алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба аркын асааҭ 20:00 рзы амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы. Урҭ аусура иалагеит ашьыжь, асааҭ 8:00 рзы.

АКХ асааҭ 18:00 рызтәи адыррақәа рыла, алхратә ҭыԥқәа зегь рыҟны ауаа рааишьала алхрақәа шьақәгылеит.

Ибжьы аиҭеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниагьы, уи Тамшь ақыҭаҟны дахьҭаҩу аҭыӡҭыԥ ала иҟоу алхратә ҭыԥ даҭааит.

Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.

Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.

Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.

15