Еџье Џьаԥра, Агрба Аныл, Агрԥҳа Гәында

Еџье Џьаԥра: сара саԥсыуоуп, уи азы Ҳазшаз ҭабуп ҳәа иасҳәоит

378
(ирҿыцуп 11:22 28.06.2020)
Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа рыԥсадгьыл, рбызшәа, рҵас-рқьабз еснагь иазҿлымҳауп, аиҳабыратә абиԥарақәа инарываргыланы, згәы былуа аҿарацәагьы рацәоуп. Урҭ дреиуоуп ажурналист Сырма Ашәԥҳа дзыҿцәажәаз Еџье Џьаԥра, уи лаԥсшәа ааџьоушьаратәы иҟоуп.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ишдыру еиԥш, Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа иахьа уажәраанӡа имырӡӡакәа иааргоит рмилаҭтә культура, рҵас, рқьабз. Ахатәы бызшәа аганахьала акәзар, аиҳабыратә абиԥарақәа аԥсышәала ицәажәозар, аҿар рыҩнуҵҟа ашәара ыҟоуп ирцәыӡыр ҳәа. Ажәытә аамҭа еиқәнархаз рацәоуп, аҿатә аамҭа иаԥсахызгьы маҷым.

Аԥсуа қыҭақәа рҿы аԥсы шҭоу еиԥш аԥсуара, убас еиԥш аԥсы ҭоуп абызшәагьы. Ҭырқәтәыла инхо аҿаргьы ирҳәо убри ауп: "Усҟан ақыҭақәа рҿы инхон ҳандуцәа, ҳабдуцәа, аԥсшәа бзианы ирдыруан, аҩнгьы излеицәажәоз иарала акәын, ҳарҭ иаҳдыруа ахәыҷгьы урҭ ирҿаҳҵааз ауп. Ашьҭахь, ақалақьқәа рахь ҳаниас, маҷ-маҷ иаҳхашҭуа ҳалагеит", - ҳәа. Егьа ус акәзаргьы, рҽазыршәоит рбызшәа аиқәырхара, аҵара. Ақалақьқәеи ақыҭақәеи рҿы еиҿкааны ирымоуп акультуратә дернеқьқәа (ахеидкылақәа), уахь иныҟәоит, рҽазыршәоит раԥсуара ирыднаҵо ақьабзқәа рықәныҟәара, рҵара.

Убас еиԥш иахьа зыӡбахә сымоу аҭыԥҳа Еџье Џьаԥра ҳазҭагылоу аамҭазы дынхоит Ҭырқәтәыла, Диузџьа иаҵанакуа Мыҷқьои (Амҷаа рқыҭа) аҟны, уа аҭаацәара далоуп, лыԥшәма Агрбоуп, Аныл ихьӡуп, илызҳауеит ҩышықәса зхыҵуа рыԥҳа хәыҷы Гәында.

Арҭ аҭаацәа ԥшӡа рыӡбахә салҳәеит Ҭырқәтәыла инхо, Аԥснынтә уа изыҩнрахаз Мануелла Хәырхәмалԥҳа. Зегь раԥхьа ахшыҩзышьҭра ззылуз, аҩнаҭаҿы аԥсышәала иахьцәажәо, лыԥҳа хәыҷы аԥсшәа ада даҽа бызшәак ала лан дахьылмацәажәо, даара иҿырԥшыгоу шҭаацәароу ауп. Хымԥада, ас еиԥш иҟаз ажәабжь бзиа саҩсыжьуамызт, Мануелла илыбзоураны аҭел сылзасит, ҳаибадырит, аҷҷаҳәа аԥсышәалагьы ҳаицәажәеит Еџье Џьаԥреи сареи.

"Сара саб иқыҭа Енегиоль иаҵанакуа Ҵабалаа рхылҵшьҭра ахьынхо Мезиҭ ақыҭоуп. Ари ақыҭаҿы даара ибзианы аԥсышәала ицәажәоит. Сара сандуцәеи сабдуцәеи сырхаануп, сан лҭаацәа рыԥсы ҭоуп, саб иани иаби рдунеи рыԥсаххьеит. Саб иан Бганԥҳан, Фаиқа лыхьӡын, сан лан даҭырқәан. Схәыҷаахыс санду лҟынтә исаҳауаз алакәқәа, ахәмаррақәа, "Ҵиҵикәакәа маахырџьаџьа" инаркны исгәалашәақәо ыҟоуп. Сабду ацәажәара рацәак бзиа ибаӡомызт", - лҳәеит гәыблыла леиҳабацәа рыӡбахә дазааҭгылауа Еџье Џьаԥра.

Ҳаиҿцәажәараҿы излеилкаахаз ала, 1994 шықәса рзы жәашықәса зхыҵуаз Еџье, быжьшықәса зхыҵуаз лашьа Ерџьуменҭ лани лаби ирыцны ҭаацәала Аԥсныҟа иааит. Араҟа ҩышықәса инхон, аха аҭаацәаратә мзызқәа ирхырҟьаны Ҭырқәтәылаҟа ихынҳәыр акәхеит.

"Ҩышықәса Аԥсны сыҟазаара сара сзы ԥсҭаазаара дук иаҩызахеит. Бзыԥҭатәи абжьаратә школ ахь сныҟәон, сҩызцәа реиԥш амаҭәарқәа аԥсышәалеи урысшәалеи исҵон, ажәеинраалақәа срыԥхьон, уимоу ашәақәагьы сҳәон. Ҭырқәтәылаҟа ҳанаа, адунеи сакуамызт, Есқьишьеҳир адернеқь ахь сныҟәо салагеит, уа истәарҭан, исгыларҭан, исышьҭаларҭан, уаҟа имҩасуан сыԥсҭазаара аӷьырак", - дҳацәажәон Аԥсны лыҟазаара хьаагауа Еџье Џьаԥра.

Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа дышнеиз здыруаз Еџье лҩызцәа еснагь лааигәа иҟан, рыԥсадгьыл ахабарқәа иразҵаауан, хымԥада Еџье ирзеиҭалҳәашазгьы лыман.

© Foto / предоставлено семьей Едже Джапра
Еџье Џьаԥреи ҳџьынџьуаҩ Џьанқаҭ Чқәуеи рҭаацәарақәа

"Аԥсны ҳашнеиз еиԥш, саб ижәлантәқәа иашьцәа рыԥшаара далагеит. Гәыԥ ақыҭаҿы Џьаԥариа зыжәлаз ҭаацәарак нхон, убарҭ дрықәшәеит, иахьынхоз дрызцеит. Сыжәла ашьҭа аганахьала макьана издыруа абри ауп, аилкаара сашьҭоуп, Ҭырқәтәыла инхо Џьаԥраа ҳмаҷҩым, Аԥсны амҳаџьырра иқәнахызар акәхап..." - дҳацәажәон Еџье Џьаԥра.

Еџье Џьаԥра Аԥснытәи лҩызцәеи лареи аимадара рыбжьоуп. Акыр дрызгәыдуны рыӡбахә лҳәон Есқьишьеҳир ақалақь аҿы Аԥснынтә иреиҳау аҵараиурҭақәа рҿы аҵара зҵоз, иахьа ҳҳәынҭқарра еиуеиԥшым азаанаҭкәа рыла амаҵ азызуа лҩызцәа рыӡбахә. Урҭ ируаӡәкуп: Адамыр Ҭаниа, Ахра Гьерхьелиа, Гәдиса Ебжьноу, Мураҭ Мықәба, Мурман Ҷокәуа, Нури Барцыц, Алан Тапаӷәуа уҳәа. Еџье Џьаԥра излалыԥхьаӡо ала, агәыбылра иахылҿиаауа рацәоуп, иара убри азоуп хымԥада лыԥҳа хәыҷы аԥсуа хьӡы Гәында злыхьӡырҵазгьы, аԥсышәала ацәажәара лырҵара изаҿугьы.

"Сыԥҳа лыхьӡ Гәында лаб иоуп илыхьӡызҵаз, саргьы даараӡа исгәаԥхеит. Ахьӡ ахаҭагьы ԥшӡоуп, аҵакгьы амоуп. Анана-Гәында, Ашьхақәа рынцәахәы, иара убас 99-ҩык Нарҭаа аишьцәа раҳәшьазаҵә Гәында ԥшӡа лоуми, ларгьы лыхьӡ даԥсахароуп, аԥсшәа лҵароуп, дшаԥсыуоу лдырроуп. Абызшәа иалнаршо рацәоуп амилаҭтә хдырра аганахьала", - лҳәеит Еџье Џьаԥра, лыԥҳа хәыҷы длеигәырӷьауа.

© Foto / предоставлено семьей Едже Джапра
Еџье Џьаԥреи лыԥҳа Агрԥҳа Гәындеи

Еџье Џьаԥра иахьатәи аамҭазы Диузџьатәи ауниверситет аҩбатәи акурс аҿы дтәоуп, уа ачерқьез бызшәеи алитературеи дырхысуеит. Абас еиԥш аԥсуа бызшәеи алитературеи рганахьала алшара ҟалар, хымԥада урҭ хықәкыла рҵара лыҽшазылкуа лҳәеит ҳџьынџьуаҩ. Иара убас лара даара ҭабуп ҳәа ралҳәоит аԥсуа бызшәа арҵаразы ажәарқәа еиқәзыршәаз, насгьы аԥсуа бызшәа арҿиара, аиқәырхара знапы алаку зегьы.

"Ҳара ҳхы иаҳархәоит Сариа Амҷыԥҳаи Октаи Ҷкотуеи еиқәдыршәаз аҭырқәа-аԥсуа, аԥсуа-аҭырқәа жәар, Ирфан Ахәаџьба авторс дызмоу ажәар, акырӡа ицхыраагӡоуп абызшәа аҵараҿы аԥсышәала еиҭагоу амультфильмқәа, урҭ рхыԥхьаӡара иҵегьы ирацәазар ҳҭахуп. Схәыҷы аԥсшәа лырҵара аус аҟны даара дсыцхрааит сҩыза Мануелла Хәырхәмалԥҳа, лара лыԥҳа хәыҷы Мранагьы аԥсшәоуп илҳәаӡо. Ҳахьыҟазаалак ҳбызшәа ҳмырӡроуп, ашколқәеи аҵараиурҭақәеи ыҟам зҳәо срықәшаҳаҭым, ҿырԥштәыс иаҳгозар, акәырдқәеи ацыганқәеи ишахәҭоу еиԥш ашколқәа рымам, аха рбызшәа мырӡӡакәа иааргоит", - ҳәа азгәалҭоит Еџье Џьаԥра.

Еџье Џьаԥра амедицинатә усзуҩ изаанаҭ ала аус луан ахәшәқәа рыҭирҭаҿы, лыԥшәма Аныл Агрба иакәзар, дзиндырҩуп. Шықәсқәак раԥхьа иара Аԥсныҟа дааит, аԥсшәа бзианы иҳәоит, аҩышьеи аԥхьашьеи идыруеит. Арҭ аҭаацәа ԥшӡа гәаҳәарас ирымоуп рыԥҳа хәыҷы Гәында ԥшӡа дрыманы рыԥсадгьыл ахь иаарц. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы, Еџье Џьаԥра ус азгәалҭеит:

© Foto / предоставлено семьей Едже Джапра
Еџье Џьаԥра акультуратә дернеқь аҟны лаамҭа рацәаны илхылгоит, лыжәлар рҵас-рқьабз, рбызшәа дамадазар лҭахуп, уимоу ҩышықәса зхыҵуа лыԥҳа хәыҷгьы аԥсшәа ада даҽа бызшәак лыздырӡом

"Сара саԥсыуоуп, уи азы сызшаз Анцәа ҭабуп ҳәа иасҳәоит. Саԥсуара сгәаҟынтә иаауеит, сшьа-сда иалоуп, ҳаԥсуа бызшәа акәзар шаҟа иԥшӡоузеи, шаҟа ибеиоузеи?! Аԥсны сгәы азыбылуеит, гәаныла еснагь уа сыҟоуп. Амҩақәа рганахьала аиҭанаиаарақәа мариахар, ҳаибабарагьы, ҳаимадарагьы хымԥада акырӡа еиӷьхоит. Гәыблыла асаламқәа насҭиуеит Аԥсныҟа", - абас еиԥш лхәыцрақәа ҳацеиҩылшеит Ҭырқәтәыла инхо, аԥсуареи аԥсуа бызшәеи нҭырҳәыцааны аҵара иазгәышьуа ҳџьынџьуаҩ Еџье Џьаԥра.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

378
Алиас Авидзба

Аҩӡба: аҭыԥҳацәа ахысшьа иаҳа ирлас ирыцааиуеит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам

12
Ачадара иҟоу "Аԥсуа хысратә клуб" ашәарҭадаратә маҵзура аиҳабы Алиас Аҩӡба арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит аҭыԥан ашәарҭара шеиҿкаау, насгьы избан аҭыԥҳацәа ахысраҿы алҵшәа бзиақәа заадырԥшуа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Аҩӡба "Аԥсуа хысратә клуб" аусура иазкны

"Ахысҩы данаалаик, аинструктор раԥхьа атеориатә курс дахижьуеит, уи сааҭк инарзынаԥшуа ицоит. Акласс аҿы икыдуп афотоматериалқәа, урҭ рыла ахысҩы иҳамоу абџьар хкы аҟнытә иалихыр илшоит иара ииҭаху, уи аимыхшьа, аибыҭашьа ирбаны, акышьа, агылашьа иеилыркааны ахысырҭахь диаргоит. Уаҟагьы иара дицуп аинструктор. Ахысра аҽазыҟаҵара сааҭки, сааҭки бжаки аамҭа агоит. Абри аус зегьы аан ашәарҭадаратә маҵзура ахаҭарнакгьы дрыцуп. Араҟа ус баша ахысшьа ада, абџьар аныҟәгашьа, уи ахархәашьа акультурагьы аҭыԥ амоуп. Иааџьаушьаратә, иаауа рахьтә аҭыԥҳацәа рацәоуп. Иҟоуп лассф-лассы иаҳҭаауа. Шьоукы ахысра спортк аҳасабала иазнеиуеит, абџьар бзиа ирбоит. Иҳәатәуп, аҭыԥҳацәа рхысшьа ҽакала ишеиҿкаау, иаҳа ирлас ишрыцааиуа. Иҭышәынҭәалоуп аҟнытә, ироуа аинформациа иаҳа лассы ирыдыркылоит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам, ҭынч ихысуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Аҩӡба.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

12
Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара хыркәшоуп

Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара хыркәшоуп

15
Амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы Аԥсны имҩаԥысит атәыла Апарламент аҟны иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь аиҭалхрақәа.

АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik. Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа раан алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба аркын асааҭ 20:00 рзы амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы. Урҭ аусура иалагеит ашьыжь, асааҭ 8:00 рзы.

АКХ асааҭ 18:00 рызтәи адыррақәа рыла, алхратә ҭыԥқәа зегь рыҟны ауаа рааишьала алхрақәа шьақәгылеит.

Ибжьы аиҭеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниагьы, уи Тамшь ақыҭаҟны дахьҭаҩу аҭыӡҭыԥ ала иҟоу алхратә ҭыԥ даҭааит.

Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.

Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.

Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.

15