Мефҭун Уанаҿа: сыԥҳа хəыҷы Мрамза Мқанԥҳа лыхьӡала Аԥсны иазҳауеит араҵла

170
(ирҿыцуп 11:14 04.07.2020)
Аԥсуа ҵасла иааӡоу, зхатəы бызшəала ицəажəо Ҭырқəтəыла инхо ҳџьынџьуаҩ Мефҭун Уанаҿа лҭоурых шәаԥхьа ажурналист Сырма Ашəԥҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Дузџьа иаҵанакуа Цхьынара ақыҭа иалҵыз Мефҭун Уанаҿа, лхəыҷра ашықəсқəа инадыркны гəыла-ԥсыла дшаԥсыуаҵəҟьоу лдыруа лааӡараҿы анырра ду ҟарҵеит ландуцəеи лабдуцəеи. Иахьа, урҭ ирыбзоураны Мефҭун аҷҷаҳəа аҧсышəа цқьала дцəажəоит, уимоу ҩышықəсеи бжаки зхыҵуа лыԥҳа хəыҷы Мрамза макьана аҭырқəшəа лыздыруам, даниз инаркны илаҳауа аԥсуа бызшəоуп. Мефҭуни сареи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит ҳаибадыруеижьҭеи, Ҭырқəтəыла имҩаԥысуа ҳдиаспора злахəу аизарақəа, аиҿкаарақəа дрыгым, дахьыҟазаалакгьы аԥсуа культура аӡыргара дашьҭоуп, Аԥснынтə мчыла ихырҵəаз лабдуцəа рҭоурых акыр дазҿлымҳауп, иҭҵааны илдыруагьы маҷым.

"Сабду иабду Алхас ихьӡын. Алхас иашьа Алиаси иареи Ԥсҳəынтə ахҵəара рықəшəеит. Аԥснынтə, ԥсҳəааи ахҷыԥсааи еицны Ҭырқəтəылаҟа иааит ҳəа ауп ишаҳдыруа. Ара иахьааиз Дузџьа азааигəара Аԥсара, Цхьынара ҳəа ақыҭа шьақəдыргылеит. Ақыҭа еиҿызкааз Барганаа роуп. Жəытəаахыс ақыҭаҿы аԥсуаа нхоит, уажəгьы убас еиԥш иҟоуп. Араҟа иуԥылоит ажəлақəа: Уанаҿаа, Арсҭаа, Папаа, Храҿаа, Кəаӡаа, Ажьиаа, Аҭырқьбақəа, Ԥынҵаҿаа, Урумалаа, Ԥсҳəаа, иара убас ҩнаҭак Зыхəаа, ҩнаҭакгьы Ашəаа", - ҳəа азгəалҭоит Мефҭун Уанаҿа.

Аԥснынтə ихҵəаны ианаауаз Мефҭун лабду иабду Алхас Уанаҿа аԥҳəыс диман, амҩан лыԥсҭазаара далҵу, мамзаргьы Ҭырқəтəыла лдунеи лыԥсаху еилкаааны ирыздыруам. Алхас аҩбатəи иԥшəмаԥҳəыс Адлеиԥҳан. Урҭ ирхылҵқəаз роуп Мефҭун лышьҭрагьы.

Мефҭун Уанаҿа излалҳəо ала, данхəыҷыз ашьыжь дшыҩагылалак ллымҳа иҭасуаз аԥсуа шьҭыбжьы акəын: "О, бара!", "о, уара!" ҳəа еиқəҿырҭуан ақыҭаҿы... Ашьыжьтəи аҩнтəи аусқəа абас еиԥш напы аларкуан. Уи аамҭа аԥхыӡ хаа еиԥш Мефҭун лгəалашəараҿы иаанхеит.

"Сара сан Агрԥҳауп, сан лан Аргəынԥҳауп, Иԥеқ лыхьӡуп, 87 шықəса лхыҵуеит. Санду Аргəынԥҳа лабшьҭра Аԥснытəи Анхəа еиуоуп, ара иахьааизгьы рқыҭа Анхəа ахьӡырҵеит, сан лаб иқыҭа Мыџьқьеҩ ахьӡуп, лара лаб ихьӡын Сеифеҭҭин Агрба, 40 шықəса инареиҳаны ақыҭа ахадас дыҟан, сабду даара инагаз, зажəа акрыԥхылнадоз уаҩын. Саб Есер Уанаҿа аԥсуа ҵасла иааӡоу, уи зыхшара иныҟəыргарц зҭаху аӡə иоуп, саб иан Хышԥҳан, лыԥсҭазаара далҵхьеит, аха сара ибзианы сылхаануп санду", - дҳацəажəон Мефҭун, Аԥсны иадҳəалаз лхəыцрақəа рҿыхауа.

Уанаҿааи Аграаи рҵакыраҿы, Мефҭун амаҭацəа зегьы дреиҳабуп. Ашкол аҟны аԥсшьарамшқəа шаалоулак еиԥш, Цхьынареи лан лҭаацəа рқыҭа Мыџьқьеҩҟеи деиханы даауан, уаҟа илзыԥшын ландуцəеи лабдуцəеи рыбзиабара ала иҭəыз лхəыҷратə дунеи.

"Убасҟан еиԥш иара уажəгьы ақыҭа бзиа избоит, сыԥсы алоуп, убраҟоуп сара сзы аԥсуа бызшəа агəеисыбжь ахьыҟоу, убраҟоуп сара сыԥсҭазаара иреиӷьу амшқəа ахьымҩасуа. Уажəы Сҭамԥыл сынхоит, еимгеимцарак шаасоулак ақыҭарахь саауеит, сыԥҳа хəыҷы Мрамза ақыҭа иаҵоу ахаара агьама лкыр сҭахуп, даԥсыуаҵəҟьаны деизҳарц сҭахуп", - дҳацəажəон Мефҭун Уанаҿа.

© Foto / Предоставлено Мефтун Ванача
Мрамза Мқанԥҳа

Мефҭун, Есқьышьеҳиртəи иреиҳау аҵараиурҭа афизикатə факультет далгахьеит. Лыԥшəма Мқанбоуп, Чаглар ихьӡуп, изныкымкəа Апсныҟа даахьеит, иашьцəеи иареи аимадареи аибабареи рыбжьоуп. Лыԥшəмагьы Анхəа ақыҭа деиуоуп, Ҭырқəтəыла Синоп Амшын еиқəа азааигəара ауп иахьыҟоу ари ақыҭа. Чаглар иан Ачбыхəԥҳауп, Гиулал лыхьӡуп. Анхəа ақыҭа иалҵыз раԥсшəа мырӡӡакəа ирҳəоит, Мефҭун лыԥшəма Чаглар Мқанба иакəзаргьы убас. Мефҭун гəыблыла илгəалалыршəоит раԥхьаӡа акəны Аԥсныҟа лаара шыҟалаз атəы.

© Foto / Аидын Аҩӡба иҭаацәаратә архив аҟнытә

"Ииашаҵəҟьаны, сзеиԥхыӡуаз ахҭыс лабҿабахеит 2008 шықəса рзы, раԥхьаӡа акəны сабдуцəа рыдгьыл сшьапы анықəсыргылаз аҽны. Сыԥшəма сара саԥхьагьы Аԥсныҟа даахьан, 2006 шықəса рзы. Сара Аԥсны саннеи, сааҟəымҵӡакəа мчыбжьык аҵəыуара саҿын, сҽысзеиқəкуамызт, сгəы даара иԥшааит, хəыцра шəкы сеимаркуан. Лаҵарамза 21 рзы иазгəарҭо ахҵəара иақəшəаз ҳауаажəлар ргəалашəара амш уаҟа сақəшəеит. Арҭқəа зегьы лаӷырӡыда исзеиҭаҳəом. Убасҟан ауп ианеилыскааҵəҟьаз Аԥсны сара сзы изакəыз", - ҳəа азгəалҭеит Мефҭун Уанаҿа лгəаҵа иҭаԥсоз лылаӷырӡқəа мчыла иҵəахуа.

Мефҭун Уанаҿеи Чаглар Мқанбеи иаԥырҵаз аҭаацəара акыр иҿырԥшыганы иҟоуп Ҭырқəтəыла. Зегь раԥхьа иргыланы ари аҭаацəара қəыԥш рыԥҳа хəыҷы Мрамза лааӡараҿы аԥсуа бызшəа аԥыжəара арҭоит, анаҩс аԥсуара ирыднаҵо аԥҟарақəа, аҟазшьа ҷыдарақəа ирықəныҟəоит.

"Аԥснынтə иаазгаз аԥсуа шəҟəқəа сымоуп, Мрамза илыбзоураны схаҭагьы аҩышьеи аԥхьашьеи бзианы исҵеит. Лассы-лассы аԥсуа лакəқəа слызрыԥхьоит, аҭырқəшəала иҩу ашəҟəқəа ирну аԥсшəахь еиҭаганы иласҳəоит, илсырҵоит, аԥсуа мультфильмқəа рыхəаԥшра даара бзиа илбоит. Аԥсышəала исылҭо азҵаарақəа рацəоуп, изласылшо ала рҭакқəа ҟасҵоит, уимоу лара лтəала санлыриашо ыҟоуп. Ҽнак ашəҟəы ианыз асахьа лсырбоит: "Ари, амшын аҽы ауп" - ҳəа ласҳəеит. "Мап, сан, ари амшын ҽыҩ ауп", - лҳəеит. Аԥсшəа даара бзиа илбоит, ҳалмацəажəаргьы луӡом", - лҳəеит Мефҭун Уанаҿа.

© Foto / Предоставлено Мефтун Ванача
Мефҭун Уанаҿа

Заԥсуара зхеиԥш пату ақəызҵо арҭ аҭаацəа рыԥсадгьыл иамадоуп, ауацəа-аҭахцəа, аҩызцəа-ақəлацəа рацəаҩны ирымоуп. Мефҭун иаҳзаалышьҭыз афотосахьа, лыԥҳа хəыҷы Мрамза дзыдгыло аҵла акəзар иара ахатə ҭоурых амоуп.

"Аԥсныҟа ҳаннеиуа ҳашьцəеи ҳареи ҳаибабоит, урҭ ҳрысасуп. Аҟəа, Даур Мқанба иҿы ҳаангылоит, Афон Ҿыц акəзар, Мазик Мқанба (иԥсҭазаара далҵхьеит) иҭаацəараҿы ҳанхоит. Мрамза даниз аҽны, Мазик иҷкəын Салидаҭ Мқанба, ахəыҷы лыхьӡала араҵла еиҭеиҳаит. Мрамза лыхьӡ зху ари араҵла мшызҳа иазҳауеит, уижьҭеи Мрамза ҩынтə Аԥсныҟа днеихьеит, днеицыԥхьаӡа аҵла дадыргыланы лфотосахьа ҭаҳхуеит. Абасала, Аԥсны иазҳауеит Мрамза илықəлоу араҵла", - лҳəеит Мефҭун Уанаҿа.

© Foto / Предоставлено Мефтун Ванача
Мрамза Мқанԥҳа лыхьӡала еиҭаҳау араҵла

Аиашазы, анҵамҭак ала иуадаҩзар ҟалап аҭоурых ду змоу аԥсуа ҭаацəарақəа ирызкны иахəҭоу ажəа аҩра. Аха, зегь акоуп ахы ктəуп, аԥхьаҟа амҩахəасҭа хəыҷы амҩаду ахь аҽцəырнагарц азы. Уажəыгьы сгəы иқəыҩуеит Мефҭун Уанаҿа лажəашьҭыбжьқəа:

"Аԥсны бзиа избоит ахəара, сара сзы имаҷцəоуп, уи иахəҭоу ажəа сара исзыԥшаауам, сгəы иҭоу, сыԥсы иалоу ауп Аԥсадгьыл, с-Аԥсны ԥшӡа! Даара игəхьаазгоит, амҩақəа аатыр, хымԥада ҭаацəала ҳнеиуеит", - лҳəеит Мефҭун Уанаҿа лгəы акыр ихьаауа.

© Foto / Предоставлено Мефтун Ванача
Сырма Ашәпҳаи Мефҭун Уанаҿаԥҳаи

Ҳаиҿцəажəара ахыркəшамҭазы, Мефҭун Уанаҿа лааигəа иҟаз ланду Иԥеқ Аргəынԥҳа аҭел наллыркит: "Схəыҷы, Аԥсныҟа иҟоузеи, ианузеи?" - ҳəа аԥсышəала ҿаалҭит, сҩагыланы аҭак налысҭеит... Араҟа еиқəысҳəалааит уажəазы 90 шықəса ирзааигəоу абырг хатəра Иԥеқ Аргəынԥҳаи сареи ҳаиҿцəажəара, уи анаҩстəи нҵамҭахааит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

170

"Аԥшӡа" насыԥда дшаанхаз: арԥыс изку ажәабжьк

23
(ирҿыцуп 14:20 26.09.2020)
Анасыԥдара иазку аҭоурых иадыруа ахҭысқәа аиҳарак аҭыԥҳацәа роуп изыхҳәаау, аха уи иаанагаӡом арԥарцәа рразҟы арыцҳара акьысуам ҳәа. Иахьа ишәзеиҭаҳҳәо ажәабжь зызку, қыҭак аҟны "Аԥшӡа" ҳәа жәаҩыла аҭыԥҳацәа илаԥшықәҵаны ирымаз, аԥсҭазаара "злахәмарыз" аҷкәын иоуп.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

"Аԥшӡа" - ари ахьыӡ ҷыда ауп акәымзар, ихьӡ хаҭа аӡәгьы иҳәомызт, уи аҟазшьарбада ари аҷкәын иоура, иҭбаара, ибла иаҵәа, иччаԥшь ихнаххьаз рхаҿы дырзаагомызт азы.

"Аԥшӡа" ажәеизатәи акласс аҿы дтәан, Асовет Еидгыла аррахь иаанаԥхьараны иҟаз арԥарцәа дрыцны амедицинатә гәаҭарақәа данырхысуаз. Убасҟан аҳақьым иабжьеигеит аурологиа аганахьала ихы гәеиҭарц, аха иԥхашьаз, 18 шықәса ирықәыз аҷкәын иҭаацәа рҿы иӡеит ари апроблема атәы.

"Аԥшӡа" Украина арра анихигоз ӡынрак азы ӷәӷәала дычмазаҩхеит. Ишоура акраамҭа имтәо ианалага, арратә ҳақьымцәа агәаҭарақәа жәпакы дырхыжьны, ипроблема аҽшарцәгьаз, наҟ-наҟ ахшара дшимоуа атәы рҳәеит. Хымԥада, ақәыԥшра иҭагылаз арԥыс, арҭ ажәақәа ирыҵаз аразҟыдара ихахьы иаразнак иааимгеит. Аамҭа анца ауп данрызхәыц.

"Аԥшӡа" аишьцәа дреиҵбан азы, аб игәараҭа иазынхоз иара иакәын. Хәҩык ахшара рахьтә иара ида аҭаацәарақәа аԥырҵахьан. "Уқәра цоит, уԥшӡарагьы наӡаӡа иаанхаӡом, аԥҳәыс даага", - ҳәа аӡәаӡәала дыхҭаркуа иалагеит рашьа 35 шықәса рҟынӡа даннеи.

"Бареи сареи ҳаибагар ҟалаӡом, аха бзиа бсамхабеит, ишԥаҟасҵари?" - ҳәа лаиҳәалон "Аԥшӡа" иаҳәшьа ланхәыԥҳа, дара рахь аангылара данцалоз. Аҿар рымаӡақәа анрыҵырх, ирылабжьеит "ари маҳагьароуп" ҳәа раҳәауа. Уи аахыс 20 шықәса ҵит, анхәыԥҳа хаҵа дцеит, ҩыџьа аԥҳацәа лоуит, аха лыԥшәма инапы шьҭихуан азы лычҳара анхыжжыла, лҭаацәагьы "ҳаԥҳа даҳшьума" рҳәан ддәылганы аҩныҟа дааргеит.

"Аԥшӡа" лара лахь хымԥада уажәшьҭа акагьы дақәгәыӷуамызт, аха даҽаӡәгьы длыхәаԥшӡомызт аиҳарак ипроблема иахырҟьаны.

Ныҳәак аҽны, "Аԥшӡа" иаҳәшьаԥа дицны днанагеит ихәыҷреи, иқәыԥшреи ахьихыигоз агәараҭахь.

Аишәа рхианы, "иуҭахыу акыр ыҟоума" ҳәа ивагьежьуаз "анкьатәи ибзиабара" зегь акоуп игәаӷьны ила дҭаԥшуамызт, иаргьы ихы ларҟәны, акәын аҭак шлиҭоз, аха убасҟан илашәыз иоуп изымбаз рҩыџьагьы рцәаныррақәа шҿыхаз.

Аҿыҵгақәа ҟаҵо, зны имашьына акы агушәа, ҽазны акы ихашҭызшәа иблахкыга дибарц азы "Аԥшӡа" лассы-лассы амҩа дықәлон уахь.

Шықәсыбжак ааҵуаны, ацәаныррақәа ирзымиааиз "Аԥшӡеи" анхәыԥҳаи маӡала еиқәшәо иалагеит. "Аԥҳәыс дааугар, агәра усыргоит ҳаизыҟазаашьақәа рҵыхәа шыԥҵәо" ҳәа иалҳәалон лара, иахькылнаго еилылкаауан азы. Арҭ ажәақәа "Аԥшӡа" рҭак ҟаиҵомызт, игәалаҟазаара бжьырхуан ауп…

Ҽнак "Аԥшӡа" ибзиабаҩ рымаӡаҭыԥ ахь дымнеиӡеит. Уи акырӡа игәнигеит, машәырк лыхьзар ҳәа дшәан, еиҭа ҿыҵгак ԥшааны дрызцеит. Асас абжьааԥнеиԥш аишәа издырхиеит, аха "иуҭаху акыр ыҟоума" ҳәа уажәтәила ивагьежьуаз иаҳәшьаԥҳа ҳәыҷы лакәын. Аӡәгьы ианимаҳауаз "баҳәшьаду дабаҟоу" ҳәа данлазҵаа, "лгәы бзиам, диоуп" ҳәа иаҭалкит. Арҭ ажәақәа ишоура харгалеит, игәы идырхьит, аха дахьышьҭаз ауадахь дызлаҩналози…

Анхәыԥҳа ақалақьтә џьармыкьа аԥхьа лыԥсы лылшәшәаны данкаҳа, дызбаз ауаа атакси ала ахәшәтәырҭахь дрышьҭит. "Ишакәым бкыдҟьеит, сыӡӷаб, ахәыҷы деиқәымхеит" ҳәа аҳәса рҳақьым зыԥсы ааиз лахь лҿанаалха, анхәыԥҳа еиҭа ахчы лхы нылаҳаит. Ахәылбыҽхан, аԥҳәыс лхьаақәа анеиқәтәа аҩныҟа дааит.

"Сара аҭаацәара сзаламлоз ахшара дсоуӡом, џьоукы рыӡӷаб лыгәнаҳа сықәсымҵап ҳәа акәын, бызлацәажәо схаҿы исзаагом, иҵабыргыцәҟьоума?" - ҳәа ибзиабаҩ лахь изҵаарақәа ҵыхәаԥҵәара рмоуит ианеибаба. Иажәақәа идыргәааз аԥҳәыс, ихаимҵозар дзызҵаашаз аҳақьым дазусҭоу аалырԥшит.

"Нан, угәынамӡара еилыскаауеит, аха аԥҳәыс ус анлыхьуа ыҟоуп, амала алаҳәара сахьымӡеит лцәа ҩыџьа асабицәа шалаз, дыццакцәаны дцеит", - ҳәа ахаҵа ихы иаднамкылоз ажәақәа иалҳәеит.

Хара имгакәа, "Аԥшӡа" иқәыԥшраан изықәгылаз адиагноз аҭҵаара далагеит. Москваҟа дахьцаз: "Ауаҩы ахьҭа илаланы даныҟоу егьа проблема изцәырҵуеит, аха уи иаанагаӡом ачымазарақәа зегьы хәышәтәышьа рымам ҳәа. Уара угәы бзиоуп", - ҳәа иарҳәеит уаатәи аҳақьымцәа.

Ибзиабаҩ лҿаԥхьа ишьамхы арсны аҭамзаара шьҭеиҵеит "Аԥшӡа", аҳақьымцәа ирҭахьаз ақьаадқәагьы лнапы инаиркит. Аха изхәарҭоузеи…

"Аԥшӡа" ибзиабаҩ машәырла лыԥсҭазаара ҿахҵәеит. Иара иахьагьы иԥсы ҭоуп, лара дшиџьабоз уаҳа аҭаацәара даламлеит. Ишьапы дахьынӡананагоз аҿыҵгақәа ԥшааны иаҳәшьаԥацәа рахь дцалон, абаҳча дҭысуашәа ҟаҵаны раҳәшьаду лҳаҭгәын аԥхьа днатәалон…

Илашәыз иакәын урҭ ацәаныррақәа зымбоз…

23

Џьапуа COVID-19 иахҟьаз аԥкрақәа рзы: аҽынкыларазы иҟаҳҵаз алаҳәара анхацәа адгылеит

7
(ирҿыцуп 12:41 26.09.2020)
Отаԥ ақыҭа ахада Шьалодиа Џьапуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит жьҭаара 5 инаркны атәылаҿы иалагалахо аԥкрақәа рзы ажәабжь анхацәа ишрыдыркылаз атәы.
Џьопуа COVID-19 иахҟьаны аԥкрақәа ралагаларазы: аҽынкылараз ҳаҳәара анхаҩцәа адгылеит

Аԥсны ахада Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб аӡбара шьаҭас иаҭаны аусԥҟа инапы аҵаиҩит. Уи инақәыршәаны 2020 шықәса жьҭаара 5 инаркны Аԥсны аҵакыраҿы: массала аспорттә, агәмырҿыӷьратә, ацәыргақәҵатә уснагӡатәқәа ахыбрақәа рыҩнуҵҟа рымҩаԥгара алмыршахароуп, иара убасгьы ачарақәеи егьырҭ аныҳәатә уснагӡатәқәеи аанкылатәхоит. Аԥсыжрақәа рҿы акәзар, ауаа рхыԥхьаӡара армаҷра азԥхьагәаҭатәуп.

"Инарҭбааны ачароуразы, инарҭбааны ацәашьхәыҟаҵаразы аҽынкылара шаҭаху зегьы адырра рымоуп, ауаа уаанӡеиԥш еинианы аԥшьгарақәа ҟарымҵарцаз ирацәаны аицәажәарақәа мҩаԥаагахьеит, абыргцәа адгаланы. Уи ззеилымкаауа ҳәа нхаҩы дыҟаӡам, аҽынкыларазы иҟаҳҵаз алаҳәара зегьы ақәшаҳаҭуп. Ачымазара ҳқыҭаҟынтә макьана аӡәгьы имыхьыцт, иара ари аамҭа иалагӡаны агәаҟра ӷәӷәагьы ҟамлацт", - ҳәа азгәеиҭеит Џьапуа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

7