Аҵарашықәс ҿыц ҳабанӡазыхиоу: аҵара аминистр Аҟәа аилацәажәара мҩаԥигеит

29
(ирҿыцуп 10:18 18.08.2020)
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа Аҟәа ақалақь ахадара Аҵара аусбарҭа аиҳабы Асҭанда Ҭаркьылԥҳаи ашколқәа рдиректорцәеи алархәны аилацәажәара мҩаԥигеит.

Аилацәажәараҿы итема хаданы иҟан асанитар-епидемиологиатә маҵзура абжьгарақәа  ралыршара азҵаара.

Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik

Асанитартә-епидемилогиатә маҵзура абжьгарақәа

Аԥсны асанитар-епидемиологиатә маҵзура Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистррахь ареспублика ашколқәа рҟны акоронавирус алаҵәара алызмыршаша абжьгарақәа нанашьҭит.

Аԥсны Асанепидемстанциа аҵарашықәс ҿыц алагамҭазы абжьгарақәа ҟанаҵеит>>

АЕМ абжьгарақәа шымҩаԥгатәу

Аилацәажәара ҩ-сааҭк инарзынаԥшуа ицон. Ирылацәажәан абжьгарақәа рыхәҭак рынагӡараан уадаҩрақәас иҟалар зылшои урҭ риааишьас ҳәа мҩаны ирбои.

"Ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик иаҳзаалышьҭит ареспублика ашколқәа рҟны аҵаратә процесс иалагаанӡа уснагӡатәны имҩаԥгатәу", - ҳәа иҳәеит аминистр Инал Габлиа.

Аилацәажәара хыртлан ашколқәа рҿы классцыԥхьаӡа 18-20-ҩык иреиҳамкәа рыҟазаара азҵаарала. Аҳҭнықалақь ашколқәа рҿы аклассқәа ҭәуп избанзар, аҵаҩцәа реиҳараҩык иахьынхо аҭыԥқәа рыҿтәи ашколқәа рҿы акәӡам аҵара ахьырҵо.

Инал Габлиа иҳәеит Аҟәа Араион ҿыц аҿы инхо уатәи ашколқәа рҿы аҵара рҵалароуп, Гәылрыԥшь араион иаҵанакуагьы аҳҭнықалақь ашкол аҿы акәымкәа аҭыԥ аҿы аҵара рҵалароуп ҳәа.

Аилацәажәара иалахәын ашколқәа №1, №2, №3, №4, №10 рдиректорцәа.

Аҟәа ақалақь ахадара Аҵара аусбарҭа аиҳабы Асҭанда Ҭаркьылԥҳа иазгәалҭеит аклассқәа рҿы ахәыҷқәа рхыԥхьаӡара аиҵатәра шалшо асменақәа ирыцҵаны.

Асменақәа реизырҳара акәзар, афинанстә ҟазшьала ауадаҩрақәа ацуп. Аҳәынҭқарра уи иаҵагылозар, аус аиҿкаара алшоит ҳәа лҳәеит лара.
Сынтәа Аҟәатәи ашколқәа рахь инеиуеит 1200-ҩык аҵаҩцәа.

Асҭанда Ҭаркьылԥҳа иазгәалҭеит иара убасгьы аҵаҩцәа рырацәара зыхҟьо аҭаацәа аҵаразы еиҳа алшара змоу ашколқәа рахь рхәыҷқәа ахьнарго азы шакәу.

"Егьырҭ ашколқәагьы ишахәҭоу еиԥш еиқәыршәазар Аҟәа уиаҟара аҵаҩцәа рацәахомызт. Иаҳҳәап Гәылрыԥшьынтәи афбатәи ашкол ахь аҵаразы иаауеит 540-ҩык ахәыҷқәа. Ашкол аҿы зынӡа аҵара рҵоит 732-ҩык", - лҳәоит лара.

Аҵара аминистр иҳәеит аҭыԥ аҿы аҵараҵаразы иахәҭоу аҭагылазаашьақәа аԥҵатәуп ҳәа.

Асҭанда Ҭаркьылԥҳа илҳәеит аҳҭнықалақь ашколқәа рҵаҩцәа рҟынтәи, астатистикатә дыррақәа рыла, 20% ара ишнымхо. Инал Габлиа дазҵааит 20% рраионқәа рҿы иаанхар апроблема ӡыбхома ҳәа.

"Араионқәа рахь рышьҭразы аҭагылазаашьақәа рзаԥҵатәуп. Жәамш рыҩныҵҟа аклассқәа еиҿкааны ахәыҷқәа ҳзынашьҭуама? Аматериал-техникатә база аԥҵахар алшарақәа ҳауеит", - ҳәа лҳәеит Асҭанда Ҭаркьылԥҳа.

Аминистр иазгәеиҭеит ихадароу ахәыҷқәа ргәабзиара ахьчароуп ҳәа. Ашколқәа рдиректорцәа иреиҳәеит аҭаацәеи дареи еилацәажәарц, апроблема еилкааны иазнеирц.

"Агәабзиара азҵаара аԥхьа игылазар шакәу еилаҳкаароуп. Ҩ-мҩакы ҳаманы избоит. Актәи -  асменақәа реиҿкаара. Уи азы аԥаразоужьра аҭахуп. Аҩбатәи -  ахәыҷқәа аҭыԥ аҿы аҵарахьы риагара. Уи еиҳа иалшоны избоит", - ҳәа иҳәеит иара.

Адиректорцәа ргәаанагарақәа

Аҟәатәи абжьаратә школ №10 адиректор Аида Кәарҷелиаԥҳа илҳәеит аклассқәа зҭәу Аҟәа аԥсуа школқәа ахьазымхо азы шакәу.

"Аҳҭнықалақь аҿы аҽа аԥсыуа школк ргылахар ажәабатәии аԥшьбатәии ашколқәа рҟны аҵаҩцәа еиҳа еиҵахон. Ҳара иҳалшо ҟаҳҵоит ахыԥхьаӡара аиҵатәразы. Сынтәа ашкол ахь иҳадаҳкылоит ԥшь-класск. Аҩбатәи асменазы арҵаҩцәа аԥара рзыршәозар аус аиҿкаара ауеит", - ҳәа лҳәоит лара.

Аҟәатәи абжьаратә школ №2 адиректор Ирина Повирскер иазгәалҭеит аклассқәа рҿы аҵаҩцәа рхыԥхьаӡара 40 ишеиҳау.

"Аклассқәа ԥшьба ҳамоуп зхыԥхьаӡара 37-ҩык иреиҳау. Иреиҵоу аклассқәа рҿы 25-26-ҩык аҵаҩцәа аҵара рҵоит. Иааидкыланы ашкол аҿы 43 класс ыҟоуп актәиқәа аламҵакәа", - ҳәа лҳәоит лара.

Аҭыԥ аҿала аҵараҵара аганахьала лара иазгәалҭеит аҭаацәа ииашам ашәҟәқәа рнагара ишалаго.

Аҟәатәи абжьаратә школ №1 адиректор Нонна Делԥҳа иазгәалҭеит асеиԥш аиԥылара уаанӡа ишымҩаԥгатәыз, аамҭа маҷк ала апроблема аӡбра шыуадаҩу.

"Иахьазы 810-ҩык аҵаҩцәа ҳамоуп, бжьаратәла класск аҿы 27-ҩык тәоуп, иҟоуп  34-ҵаҩы ахьҳамоугьы. Сынтәа ҩ-класск ауҳашьҭит, аиҳабыратә классқәа рахь х-класск ииаагеит, 33-34 ҵаҩы ахьтәоу", - ҳәа лҳәеит адиректор.

Арҵаҩцәа рзы ақәратә ценз

АЕМ иҟанаҵо абжьагара апунктқәа руак аҿы иаҳәоит ргәабзиаратә шәарҭара инадҳәаланы арҵаҩцәа рықәра 65-шықәса рҟынӡала иԥкызароуп ҳәа.

Инал Габлиа иҳәеит асеиԥш аӡбра задкылаз арҵаҩцәа ргәабзиара ахьчаразоуп ҳәа.

"Зықәра неихьоу рхы гәарҭалароуп, асабардақәа ныҟәыргалароуп аԥышәа змоу арҵаҩы иԥсахра алымшозар. Егьырҭ араионқәа рҿгьы аҭагылазаашьа ҭҵаатәуп. Аҩны иаанхар ззауа аҩны иаанхартә аҭагылазаашьа рзаԥҵатәуп", - ҳәа иҳәеит иара.

Инал Габлиа аихшьаалақәа ҟаҵо иҳәеит иоптималтәу авариантқәа шыԥшаатәу. Аҭаацәа рахь еиҭах аҳәара ҟаиҵеит рхәыҷқәа ҭыԥла иахьынхо иҟоу ашколқәа рахь ииаргарц, ишәарҭоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа алмыршаразы.

Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара хәажәкыра 18 рзы ашколқәраҟынӡатәи аусҳәарҭақәа, ашколқәа, аҵараиурҭақәа, аспорттә секциақәа  русура ааннакылеит авирус аламырҵәаразы. Аԥсшьарамшқәа хәажәкыра 30 рҟынӡа инахан, аха уи ашьҭахьгьы аҵаратә процесс аиҭахацыркра залмыршахеит.

Ԥхынгәы 1 инаркны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперштаб азин ҟанаҵеит ашколқәранӡатәи аусҳәарҭақәа русура алагаразы.

29
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау (798)
Ӡыдаҟәара

"Мышцәгьамзар аӡы зҭамло": Ӡыдаҟәара амаӡақәа

11
(ирҿыцуп 12:36 25.10.2020)
Отҳара ақыҭа иагәылсуа Ӡыдаҟәара иадҳәалоу ажәабжьқәа дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист, афольклорист Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

Аԥсны аԥсабара беиоуп аӡқәа, аӡиасқәа рыла. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ахьы ҭызго аӡқәа, егьырҭ аинерттә материалқәа ахьыҵухыр алшо, иара убас иуникалтәу аӡқәа: иаҳҳәозар, "зышьҭрахь игьежьуа аӡы" – аҵарауаа аԥсуа еставелла ҳәа изышьҭоу амшын иалало аӡы еснагь ҭыԥк аҿы шьҭахьҟа ихынҳәуа. Убри инаҷыдангьы иҟоуп зынӡаск аӡы зҭам аҟәарақәа. Урҭ иреиуоуп Оҭҳара ақыҭа еиҩызшо Ӡыдаҟәара. Иара амш цәгьа аныҟоу заҵәык ауп аӡы анҭало.

Аӡиасқәа
© Sputnik / Томас Тхайцук

"Ӡыдаҟәара ҳәа изышьҭоу – ари жәытә ӡиас ҭыԥуп. Ари аҟәара мышцәгьамзар аӡы зҭамло, аӡы ахьҭам азоуп Ӡыдаҟәара ҳәа изашьҭоу. Амш аныцәгьахо аӡы ҭалоит, амш аныбзиоу иҭабаны иҟоуп. Иара агеи-ашьхеи ашьапаҿынтәи аҩ-бахә рыбжьара иҟәрыԥшны иаауеит, Мҷышь аҭыԥ аҿынӡа иҩеиуеит", – ҳәа еиҭалҳәоит Оҭҳара инхо Ира Қапба–Ажьиба.

Ӡыдаҟәара аӡы ахьҭамло адагьы, ари аҭыԥ ашанақәа адырбалоит. Ишеиҭарҳәо ала, иара ахаҿы ахәаҟны ижуп хҩык аиҳәшьцәа, урҭ ҭынха ҳәа аӡәгьы дахьрымамыз аҟынтәи анышәынҭрагьы ҟаҵам, дара ҟәырҭлаххан, убра ииасуа ауаа ирԥырхагахоит. Урҭ рнеҩсангьы араҟа лассы-лассы Ӡызлан дырбалоит. Ус еиԥш ахҭыс ҟалеит уажә ааигәагьы.

"Абасоуми "N" дзибаз. Абри ацҳаҿ дааиуан, Ӡыдаҟәара абра ацҳа ахьху, абас дџыхӡа даацәырҵит, имҩа кны дылмышьҭуа далагеит, иара дшәан, дыҳәҳәо дыҩуа дшаауаз абра Мирабраа рашҭа дҭалеит. Уи нас ԥсыуаҵас аҭәҳәа ҟарҵеит, аҵыблаа ҟарҵеит. Дшәеит даара, игәы еиҭаԥеит, аха аҵыблаа аныҟарҵа, нас дыбзиахеит. Иара ацҳа ахаҿы, ахәаҿы Папцавақәак убра, хҩык аҳәсақәа аҟан, иԥсит, аӡәгьы дрымамызт, ахәы рмоузт, егьи рмоузт, иҟәырҭлаххеит дара. Убарҭгьы ауаҩԥсы убра данынабжьалалак иҩуа ишьҭалон. Нас абри иублыр бзиоуп рҳәан, аҭәа амца ацраҵаны ирблит, нас уаҳа ирымбо иалагеит", – ҳәа еиҭалҳәоит ақыҭанхаҩ.

Оҭҳара инхо узазҵаалак, ахәыҷы инаиркны иззымдыруа дыҟам Ӡыдаҟәара иамоу ашанақәа. Урҭ уи адырра адагьы агәра ргоит аилашәшәымҭаз уаҟа аиасра шыбзиам.

"Сабхәа дибахьан, лыхьӡ сҳәар сҭахым, Ӡызлан дкацәааит. Абас иааилашәшәуа џьара дыҟан даауан, аҟәара, ани ацҳа ахьыҟоу дҭаланы дзааиуаз аӡәы дџыхӡа иаԥхьа абас днагылеит. Нас иара инапы иҟьо, ишьапы иҟьо, дшәеит, аха анс ҟаиҵацыԥхьаӡа иара, дыҩны иаԥхьаҟа диасны дкәаҩӡа дгылон, ыыт ҳәа саныҳәҳәалак сашьҭахьҟа дгылон иҳәеит. Нас абас ҳзеикәагьежьуаз  мацара, ахәы сҩыхәнеит иҳәеит, ари закәызеи, баасышьҭымҵуеи ҳәа, абрагь сҩыхәнеит, ларгьы дсышьҭыҵит иҳәеит. Ашьҭахь абри ахаҵа дҟәашӡа абра дааит избаз ҳәа. Аҭыԥ бзиаӡам, уахынла акәым, иара ҽынлагьы убра сиасыр сҭахӡам сара, абас сакәшан сцоит, убри ацҳа ақәлара бзиа избаӡом", – ҳәа ҳалҳәеит Ира Қапба-Ажьиба.

Ӡыдаҟәара иху ацҳа
© Фото : Есма Ҭодуа
Ӡыдаҟәара иху ацҳа

Ӡыдаҟәара анашанара ари ала инҵәаӡом. Иара иаҿагылоу абахәраҿы ахаҳәқәа ирыбжьысны аӡы цқьа анлеиуа ыҟоуп, аӡрыжәтә ҳасабала. Аха уи аӡы цқьагьы есымша иаауам. Убри анаауа иақәшәаз ашықәсан дманшәалахоит, акгьы иԥырхагахом ҳәа иԥхьаӡоуп.

Анашанара ҳацәхьаҵуазар, аиашазы Аԥсны иамоу аӡы цқьақәа аӡрыжәтә ҳасабала рхархәара акыр ишхәарҭоу азгәарҭахьеит аҵарауаа, дара Аԥсны иқәынхо рзын мацара моу анҭыҵгьы аҭирҭақәа рахь инауго иҟауҵар ауеит. Аха иахьазы аӡымҩангагақәа рыҟамзаара иахҟьаны ақыҭақәа реиҳарак Ӡыдаҟәара иаҩызоуп – аӡы иаҿықәынхо, аха зыҩнаҭақәа рҟны аӡы змам – инашанаӡами ари?

 

11

Гәниаԥҳа еиҭалҳәеит ахәыҷқәа COVID-19 шырхырго атәы

36
(ирҿыцуп 10:41 25.10.2020)
Ахәыҷтәы ҳақьым Есма Гәниаԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит COVID-19 зманы хылаԥшра зылҭо ахәыҷқәа рҭагылазаашьа зеиԥшроу, насгьы ахәыҷқәа ачымазара еиҳа имарианы ирхыргоит ҳәа иҟоу агәаанагара ахҳәаа азыҟалҵеит.
Гәниаԥҳа еиҭалҳәеит ахәыҷқәа COVID-19 шырхырго атәы

"Сара хылаԥшра зысҭо ахәыҷқәа еиҳарак 6-7 шықәса зхыҵуа роуп. Аҭаацәа ианаамҭоу аҳақьым идҵаалар, ианаамҭоу ахәшәқәа рыдкылара иалагазар, ахәыҷы ичымазара нап адыркылазар, имарианы имҩасуеит. Ахәыҷқәа имарианы ирхыргоит ҳәа иҟоу агәаанагара аԥышәагьы ишьақәнарӷәӷәоит", - ҳәа еиҭалҳәеит Гәниаԥҳа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

36
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау (798)