Праздник урожая и молодого вина на поляне Лыхнашта

Бигәаа: Нанҳәа итрадициатәу аԥсуа ныҳәарақәа иреиуоуп

579
(ирҿыцуп 10:00 28.08.2020)
Нанҳәа аныҳәа амҩаԥгараан хадара зуа аритуалтә кәамаҵамақәа дырзааҭгылоит аҭоурыхҭҵааҩ аетнолог Валери Бигәаа.

Sputnik

Аԥсуаа рытрадициатә ныҳәақәа ируаку, аамҭала Анцәа иан-лаша лымш иақәшәоит Нанҳәа. 

"Нанҳәа атрадициатә ныҳәақәа ируакуп, азныказы аныҳәа иахьа зегьы еицаадыруа аԥсцәа рыхьӡала идыргыло аишәа аҳәаакәа ирҭымҵуашәа иҟоуп, аха уи иаҵыԥшуеит адунеи иқәу ауааԥсыра зегьы ран, Адгьыл анцәахәԥҳәыс ду Анан лкульт ашьҭақәа. Абжьыуаа рыҟны Нанҳәа зегьы иазгәарҭоит, абзыԥқәа рыҟны ақьырсианцәа. Нанҳәа аныҳәа иалагоит арыцхә 27 ауха, уи иԥхьаӡоуп "аҩсҭаацәа рыҭра ианҭыҵуа" ҳәа. Уи аҟынтә аҩнаҭа аԥшәмацәа, "акы ахьырҳәо акы ыҟоуп" ҳәа иԥхьаӡаны, ахыхьчаратә ритуалқәа мҩаԥыргоит", — иҳәоит Валери Бигәаа.

Аетнолог иажәақәа рыла, ахәылбыҽха, амра анҭашәалак, аҿар еидыргалоит аҭәа, аҭырас, уи амца ацрарҵоит, аҩсҭаацәа рылаԥш рхырԥарц.

"Еикәырҵаз амца аҿар ахыԥон, уи аан ирҳәон "саҩсҭаа дсыблит" ҳәа. Ари аритуал абарбанџьа ҳәа иашьҭоуп. Амца ахыԥара ашьҭахь, аԥшәма ашәақь ала дхысуан, аҩсҭаацәа иршәоит ҳәа. Ус иҟан анкьа, аха иахьа ари аритуал рцәыӡуа иалагеит, ақыҭақәа рыҟны имҩаԥыргаӡом", — ҳәа азгәеиҭеит иара.

Нанҳәа
© Фото : предоставлено Эсмой Тодуа

Нанҳәа ауха аҩсҭаацәеи, агызмалцәеи ԥхасҭак абаҟаҳҵари ҳәа иқәуп, иҳәоит Валери Бигәаа.

Нанҳәа аҽны аҩнаҭа аԥшәма заа дгылоит, иҿы инапы ӡәӡәаны амрагыларахь ихы рханы дныҳәоит.

"Аԥшәма иҽрыцқьаны анцәа димҵаныҳәоит, "Анцәа улԥха ҳаҭ, ианакәызаалак ԥшӡала иаҳзыршала" ҳәа. Аныҳәара ашьҭахь амца еиқәҵаны, адәынтәи аусқәа дрылагоит. Аԥшәма ԥҳәыс лакәзар, ачашә аҟаҵара нап алыркуеит. Аҵланыҳәара азыҳәан лыхшара, урҭ рхәыҷқәа лыманы ауҭрахь дцоит. Аҭаацәа ршьапы аҵла иадыркылоит, ан дныҳәоит: "Аҵла анцәахә ду, абарҭ схәыҷқәа машәыр рықәумҵан, аҵла иқәлар, рыхлахаҵ мгьежьуа, аҩа ркыр, иӡахо, аӡа ркыр иԥымҵәо, иалымҟьо, лыԥхала, еибга-еизҩыда илбаауа исзыҟаҵа, суҳәоит", - ҳәа Анцәа димҵаныҳәоит. Ашьҭахь ан иазлырхиаз ачашә аҭаацәа зегьы ирфоит", — ҳәа аныҳәара шымҩаԥысуаз атәы еиҭеиҳәеит аетнолог.

Ари аныҳәара аритуал аԥсахрақәа алагалазаргьы, имҩаԥызго аҭаацәарақәа ыҟоуп.

Традициала Нанҳәа аҽны аԥшәмаԥҳәыс, аԥҳәыс цқьа ҳәа изышьҭоу, аныҳәаразы иҟалҵон ачашә, арбаӷь лшьуан, анцәахәы Нан илымҵаныҳәон.

"Аԥҳәыс цқьа анцәахәы Нан лымҵаныҳәаразы иахәҭаз ачыс азлырхион, анаҩс лашьҭахь аҭаацәа ргыланы дныҳәон. "Нан ду, иахьа бара бымш аҽны, ҳанацәеи ҳабацәеи ишаҳдырбаз еиԥш, ҳныҳәага ҳаманы ҳааины быҵаҟа ҳгылоуп. Ҳбыҳәоит, ҭаацәала баҳхылаԥш, жәҩан икыду аеҵә реиԥш, иаҳзырҳа, аказы ҳашшуа ҳҟабымҵан, агәабзиара ҳаҭ, ахабзиара ҳаҭ, абри адунеи аҿы аԥсҭазаара ҳахыбымбаан", - ҳәа лҳәоит. Ашьҭахь аҩныҟа ихынҳәуеит", — ҳәа ациҵеит аетнолог.   

Валери Бигәаа иазгәеиҭеит, анцәахәы Нан лныҳәара аамҭа аӡыблара иагеит, иахьа ари аритуал мҩаԥыргаӡом ҳәа. Иахьа, Нанҳәа аныҳәара аишәаргылара иадырҳәалоит иҳәеит иара.

"Нанҳәа аишәаргылара аҽны — астол иқәдыргыло афатә хққәа рахьтә ихымԥдатәиуп аҿамаҿа, уи аџьықәреи жәы, алаҳа, ацха цқьа, акарпыжә, ашьынка, ажәакала аамҭа иунаҭо ашәырхқәеи афатәқәеи. Иара убас, аишәа иқәырҵоит аҳалуа, алҩаҵә ахылҵуа, ацәашьы аԥырӷы иҿҳәарҵоит, афҩы дыргоит. Аишәа андыргылоз анкьа ахацәа ракәын имҩаԥызгоз зегьы, иахьа аҳәса роуп. Аишәа рхианы, ашәқәа аадыртуан, астол дырхион, анаҩс асасцәа рнапы ддырӡәӡәон, алҩаԥса ахьынӡаҟоу аԥсы акрафоит ҳәа иԥхьаӡоуп. Аишәа ахьынӡагылоу аӡәгьы дцәажәаӡом, ауаҭахгьы аӡәгьы дыҩныҵӡом. Аишәа анышьҭырхуа, аишәа дырҵысуеит. Ашьҭахь аҭаацәа акрырфоит, аԥшәма аҩ ҿа аҵәца иҭаҭәаны ҳазшаз ду димҵаныҳәоит, уи анаҩс аныҳәа ахьӡала, ашьҭахь иаадрыхуа аҿамаҿа ԥшӡала, абзиара азыҳәан инырхырц", – ҳәа иҳәеит аҵараҩ.

Валери Бигәаа излаиԥхьаӡо ала, Нанҳәа иреиҳау атрадициатә ныҳәарақәа ируакуп аԥсуа жәлар рыҩнуҵҟа, иара ақьырсиантә ныҳәара аамҭа ишақәшәогьы, ақьырсианреи иареи еидҳәалаӡам ҳәа. 

 

579

Аԥсны иҟоу аерманцәа руаԥшь Ашьха Ҟарабах ацхыраара арҭоит

2
(ирҿыцуп 17:34 30.09.2020)
Ермантәылеи Азербаиџьани Ашьха Ҟарабах еимакны реиҿагылара аҽеибанарххеит цәыббра 27 рзы.

АҞӘА, цәыббра 30 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны иҟоу аерманцәа руаԥшь Ашьха Ҟарабах афинанстә цхыраара арҭоит ҳәа Sputnik акорреспондент илеиҳәеит ауаԥшь анапхгаҩы Галуст Трапизониан.

Иара иажәақәа рыла, Аԥсны имҩаԥысраны иҟоуп ареспублика араионқәа руаԥшьқәа рхаҭарнакцәа реиқәшәара.

"Арцах (Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспублика - аред.) хатәгәаԥхарала аибашьцәа рҭахны иҟаӡам, дара еизхоит. Аматериалтә цхыраара, ҳәарада, ирҭахуп. Ҳашьцәа аматериалтә цхыраара рыҭара ҳара зегьы иаҳуалԥшьоу акоуп", - иҳәеит иара.

Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.

Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

2

Табаӷәуа амнистиаз ақәҵаразы: шьоукы рхы иҭашәаны, адепутатцәа рхы иархәаны иҟаҵоу усуп

46
(ирҿыцуп 17:04 30.09.2020)
Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Баҭал Табаӷәуа Апарламент аҿы ирыдыркылаз амнистиазы ақәҵара ахҳәаа аиҭеит.

Аԥсны Апарламент адепутатцәа цәыббра 24 рзы Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш 27 шықәса ахыҵра ахьӡала амнистиазы ақәҵара рыдыркылеит.

Табаӷәуа амнистиа иазку ақәҵаразы: шьоукы рхы иҭашәаны, адепутатцәа рхы иархәаны иҟаҵоу усуп

"Ҩышықәса раԥхьа имҩаԥган Аԥсны амнистиа. Ҳәараҭахума, азакәан аҿы ианӡам ианымҩаԥгалатәу ҳәа, аха ҳара ҳхы иԥнамҟаӡои абас ҟауҵар шамуа. Ҳара шьоукы рхы иҭашәаны, дрыуоу дазусҭоу са исыздырам иҭаку, ргәы иҭаркит дахьҭаку ишықәс армаҷра, мамзаргьы иҭыгара. Абри рхы иҭашәаны, адепутатцәа рхы иархәаны абас иҟаҵоу усуп ҳәа агәаанагара сымоуп. Уи ԥхашьароуп. Апарламент ажәлар ианалырхуа, иҳақәгәыӷны ауп рыбжьы шҳарҭо. Ҳара аҳәынҭқарра иамыхәо, ҳхы иҭашәо, ҳхатә ус мацара ҳәа аус зуа, уи аҳәынҭқарратә хәыцра змам уаҩуп ҳәа исыԥхьаӡоит", - ҳәа азгәеиҭеит Табаӷәуа.

Кәыдрытәи аҩхаа аҭарцәраан ҳәа иҟаҵоу азгәаҭаҿы иубоит, "алымҳақәа" ҳәа иҳәеит Жәлар Реизара адепутат.

"Уи иахьа иҭаку ауаҩы, мамзаргьы иҭаркраны иҟоу зусқәа цәгьаны иҟоу, аибашьраан деибашьуамызт, аха абри Кәыдрытәи аҩхаа аҭарцәара џьара дацраҳәан. Убри азоуп ус еиԥш ажәа уа изнеиз. Ҳара иҳадаҳкылоит аус, ацәгьаус ҟазҵо уаҵәы дҭыхны, ҳара ҳалызхыз ауаа ацәгьа рзиурц. Азакәан дыҿнамхӡеит - ҳара дҿаҳхырц ҳаҿуп", - ҳәа иҳәеит Табаӷәуа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

46