Ар ҟаԥшьаа рыԥсыбаҩқәа рыԥшааразы Аԥсны ашьхараҿ аекспеициа аусура иалагоит

Ар ҟаԥшьаа рыԥсыбаҩқәа рыԥшааразы Аԥсны ашьхараҿ аекспедициа аусура иалагоит

10
(ирҿыцуп 16:41 08.09.2020)
Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи аекспедициа 1941-1945 шықәсқәа рызтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра иазкуп.

АҞӘА, цәыббра 4 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. 1941-1945 шықәсқәа рызтәи Аџьынџьтәылатә еибашьраан иҭахаз аибашьцәа рыԥсыбаҩқәа рыԥшаара хықәкыс измоу аекспедициа аусура иалагеит цәыббра 4 рзы Аԥснытәи ашьхараҿы ҳәа ҳзаалыцҳаит Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи адиректор Мзиа Беиаԥҳа.

Ари аекспедициа амузеи анапхгара еиҿыркааит. Иара хықәкыс иамоуп Аԥсны ашьхақәа рҿы еибашьуаз асолдаҭцәеи аофицарцәеи рыԥсыбаҩқәа анышә рамадара.

Мзиа Беиаԥҳа иазгәалҭеит аекспедициа алахәылацәа шақәгәыӷуа амузеи афонд артефакт ҿыцқәа рыла ихаҭәаап ҳәа.

Аекспедициа мҩаԥгахоит Аладатәи Марыхә иахьаҵанакуа. Амузеи адиректор лажәақәа рыла, зыхьӡ змырзаз џьоукы аибашьра ҭыԥқәа ркоординатқәа рзаарҭиит.

"Арҭ ауаа ҳара иаадыруеит, аха инарҭбааны рыхьӡ рҳәар рҭахым. Иҳарҭаз аинформациа ҳхы иаҳархәар ҳҭаххеит. Ҳаԥшьгара адгылара анаҭеит Атәылахьчара аминистрра. Хәыда-ԥсада авертолиоти афатәи ажәтәи ҳарҭеит. Адгылара ҳаиҭеит аминистр Владимир Ануа, ихаҭыԥуаҩ Нодар Аҩӡба, иара убасгьы акультура аминистр Гәдиса Агрба. Аекспедициа шеиҿаҳкаауаз заҳаз зегьы ирылшоз ацхыраара ҟарҵеит", - ҳәа еиҭалҳәоит Мзиа Беиаԥҳа.

Аекспедициа иалахәуп жәҩык. Ԥшьҩык амузеи аусзуҩцәа роуп. Иара убасгьы иара далахәуп антрополог, Урыстәыла аԥшааратә еиҿкаара ахаҭарнак Иулиа Кузнецова.

Кандидат медицинский наук,судмедэксперт Геннадий Бобуа работает с обнаруженными останками
© Фото : предоставлено Николаем Медвенским

"Ҭабуп ҳәа лаҳҳәоит Иулиа Кузнецова. Ҳҭагылазаашьа шымариамыз азгәаҭаны ҳаахәатәқәа рыхәҭак лхахьы илгеит", - ҳәа азгәалҭеит Беиаԥҳа.

Аекспедициа напхгара аиҭоит Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи адиректор лхаҭыԥуаҩ Николаи Медвенски.

Аекспедициа хыркәшахоит цәыббра 7 рзы.

Ари аекспедициа Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи имҩаԥнаго раԥхьатәи експедициам. 2016 шықәса рзы Санчаратәи ахыҵырҭаҿы иԥшаан 33 ԥсыбаҩ. Урҭ нас Ԥсҳәы ақыҭаҿы анышә иамадан. Аамҭақәак рышьҭахь Ԥсҳәы иахьаҵанакуаз имҩаԥгаз аекспедициаан иԥшаан 11 ԥсыбаҩ.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

10

Аналитикеи акритикеи рыҟамзаара аибарҽхәара анарҿио

29
(ирҿыцуп 11:37 20.09.2020)
Аԥсуа театртә, алитературатә, амузыкатә аналитикеи акритикеи рҭагылазаашьа азы лгәаанагара лҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Асовет аамҭа амалырқәа амазаргьы, зегь акоуп абырҵкал икылнахуаз рацәан ацензура бааԥсы шуԥылозгьы. Иаҳҳәап, атеатр аҿы аспектакль ахәаԥшыҩцәа рахь ицәырыргаанӡа, акультура аминистрра ахаҭарнакцәеи, атеатр асахьаркыратә еилазаареи, аинтеллигенциеи адгаланы, имҩаԥыргон ахәаԥшра. Иҟан Аԥсны анҭынҵынтәи атеатрҭҵааҩцәа ааԥхьара анроуазгьы. Наҟынтәи иаауаз апрофессионалцәа иаахтны ргәаанагара рҳәон, аҭыԥантәиқәагьы аспектакль иагыз-иабзаз ҳәаны, ма аус адуларахьы ирышьҭуан, мамзаргьы ахәаԥшцәа дырбаразы амҩа арҭон.

Иахьа аспектакль ахаҭа аҭыҵра акыр агзаргьы, заа иӡырыргоит, заа ахәшьара арҭоит знапы иҵыҵуа. Алитература амҩақәҵараҿгьы иҟан амҩақәа, иҭыҵуан акритикатә статиақәа знылоз аизга "Ажәеи аамҭеи", иара убас, ажурнал "Алашараҿы" ицәырҵуан еиуеиԥшым иҵарыз ақәгыларақәа. Амузыка аганахьгьы ашәақәа рҭыҵра ахә зшьоз амузыкантцәа ыҟан.

Хымԥада, аҟазацәа рахьтә аӡәы еиҳа илшарақәа ҭбаан, даҽаӡәы дхьысҳазар ауан, аха, зегь акоуп, хылаԥшрак аман. Иахьеиԥш инеиужьны аибарҽхәареи ахырҽхәареи ыҟамызт сҳәар сылшоит урҭ аамҭақәа ирхааныз лаҳасаб ала.

Иаҳбозеи иахьа? Аспектакль ықәзыргыло ихаҭа ирҽхәо асоциалтә ҳақәа рҿы даацәырҵуеит, ашәҟәы зызҭыжьыз аӡыргара мҩаԥигоит, уаҟа ихырку ажәақәа рҳәар рылшоит абжьааԥны ианимаҳауа дҵәылызхуа.

Араӡара даара имариам усхеит ҳазҭагылоу аамҭазы. Аԥҳа иҟалҵо ан илырҽхәоит, нас ауацәеи аҭынхацәеи аҷаққәа (алаикқәа) аақәдыргылоит, убри аан ахҳәаа даҽа хырхарҭак аҭан изҩызгьы ижәлоит уи иазку арҽхәаҩцәа. Акыр иџьбараз акритик Владимир Аҵнариа истатиақәа руак аҿы иҩхьан "ҳара ҳаиуареи ҳҭынхареи шыҟоу ала, акритика уамак анарха амам" ҳәа. Аҵарауаҩ Владимир Агрба иакәзар, ирониатә ҟазшьала ихы дахлафаауа иҳәахьан "акритика шамуаз анызба, арҽхәарахьы сиасит" ҳәа.

Шәара шәазхәыц, арҭ ахыбаҩқәа акритика аԥеиԥш шамамыз рҳәозҭгьы, азҵаара заҟа ихьанҭахаз? Апоет Таиф Аџьба дышхәыдамызгьы, "Пушкин ишьҭахь ажәеинраала аҩра цәгьоуп" иҳәон, аклассик иҩаӡара аҽахьыгӡара шыуадаҩыз еилкааны. Пушкин анаҳҳәа, хыԥхьаӡарала аурыс гени ишәҟәқәа раҵкыс ҭзыжьхьоугьы ануԥыло ыҟоуп ҳара ҳҿы, ахыԥхьаӡара мацара иаанаго ыҟазар. Ҳазҭагылоу аамаҭазы "споет бзиоуп" зҳәаз дпоетхоит, "срежиссиор дууп" зҳәаз дрежиссиоруп, скомпозиторуп зҳәазгьы ус.

Абри аамҭазы, аҟазараҵәҟьа злоу ашәшьыра ианыҵахогьы ҟалоит, избанзар дара рхы ирзаҭәашьом ахӡыргара. Аколонкақәа равтор лаҳасабала, исгәаԥхо аспектакль иагу иабзоу атәы мацара сыҩуа салагеит, иара убас, даара дҟазоуп ҳәа ззысыԥхьаӡо изкны ажәа сҳәоит. Даараӡа исҭахын зны, арежиссиор Мадина Аргәынԥҳа лықәыргыламҭа Г. Лорка ипиеса "Бернарда Альба лыҩны" иазкны сгәаанагара сҩырц. Аспектакль цәгьа исгәаԥхеит, ҳаԥсҭазаара иашьашәалоуп. Иҟан иара убас сгәы еихьызшьуазгьы, уигьы сҳәарын, аха уаҟа ароль хадақәа руак саҳәшьа иналыгӡон азы, исыҩуа ԥсыуаҵас ииашахом сҳәан, савсит.

Акырынтә исҳәахьеит, хаҭала атеатрқәа русуразы Аԥсны анҭыҵынтәи атеатрҭҵааҩцәа ааганы, ҳтеатрқәа зегьы ррепертуар иахәарԥшны, "аҩеи-аӡеи" еилырхыр бзиан ҳәа.

Аибарҽхәареи ахырҽхәареи акультура абзиахь икылнагом, аԥхьаҩи, ахәаԥшҩи ироуроуп алшара, раҵкыс здыруа ианализ аԥхьара, азыӡырҩра, уи акыр иацхраауан агьама бзиа ашьҭкаара. Иахьа асоциалтә ҳақәа рҿы иубоит аԥсуаа иҳацәтәымыз ацәырҵрақәа, урҭ ирылыскаауеит ауацәеи аҭынхацәеи еицлабны рҭахцәа ахьдырҽхәо. Зҭынха дминистрхаз Facebook адаҟьаҿы адныҳәалара ҟалҵар лылшоит, аҩны днеины ималырҽхәар амуашәа. Абас, асоциалтә ҳақәа рцәырҵра ҳабҩарақәа цәырнаго иалагеит, аха, зегь реиҳа ихьаагатәу, аҟазараҿы аибарҽхәара аҳра ауа иахьалагаз ауп.

Аҵарауаҩ Валери Бигәаа абри азҵаатәы хьааганы, мышқәак раԥхьа абас ахҳәаа ҟаиҵон Facebook аҿы: "Еибарҽхәарыла ҳдоуҳатә культура инхаз ахәыҷгьы ҳалгоит. Аԥсышәала иҭыҵуа - газеҭума, журналума, шамахамзар аинтеллекттә зыҟаҵара рныԥшӡом. Ҩышьа ззымдыруа авторцәа, аҩымҭа еихҳәеиҵҳәа иананырҵо рацәоуп. Ак сҳәоит ҳәа уаналага, уԥсыр уҵәыуара иааӡом. Ас ҳаналага, ҳсахьаркыратә литературагьы ҟалом, ҳмилаҭтә журналистикагьы".

Ари зыҩуа аҵарауаҩ Бигәаа ихы дацәшәаны акәым, иаргьы ибарҭоуп ҳазну амҩа азоуп дызгәамҵуа. Аҵарауаҩ абри азҵаатәы азы аилацәажәара аҭахуп ҳәа агәаанагра имоуп. Зегьы иреиӷьуп, иҟоу аҟазара ахырхарҭақәа, алитературагьы уахь иналаҵаны, атәы здыруа ахҳәаа арҭалар, апрофессионал иажәа акраҵанакуеит, ҳазҭагылоу ирҩашьагоу аамҭазы.

Ус сҳәаргьы, иахьа атеатртә, алитературатә, амузыкатә аналитика хықәкыла иаҿу дарбану? Ари аганахь аҵара змоугьы рацәаҩым, ари амҩа хра шалам баны уи занааҭс ишьҭызхуагьы маҷҩуп. Абас ҳашцо ҳанца, зынӡа ҳҩашьоит, аграфоман ҳаԥхашьаны апремиа иаҳҭар ҟалоит, аҵарадыррахь ус змам имҩа ааҳартыр ауеит.

Избан изалымшои? Ԥынгыла дук ыҟоума? Ацензура бааԥс акәымкәа, хра злоу аналитика ир, иԥсыҽу аган иаванархар ҟалоит, аха уи иаҭахуп агәаӷьра ду атәы здыруа рганахьала.

Аԥсуа драматә театр асценаҿы. Архивтә фото
© Sputnik / Томас Тхайцук Рада Ажиба

Шәазхәыц, иаҳҳәап аҳәынҭқарра ахарџь ала ҵакы змам ашәҟәы аҭыжьра ахарџь баша аӡы ишҭаԥсо... Шәазхәыц, ҳара, зекономика хьысҳау ҳзыҳәан, уи заҟа иаахоу. Аамҭа цар, зегь акоуп ихьысҳау канаԥсоит, ахҷаҭқәа роуп иаанхо.

Аԥхын ақыҭаҿы аԥсшьара азы санцо, есышықәса иаасыртуеит Алықьса Гогәуа иҩымҭақәа реизга. Ҿыц избазшәа сеиҭарыԥхьоит иҩымҭақәа. Саԥхьацыԥхьаӡа исныруеит, урҭ рхыԥша заҟа иҵаулоу. Аԥсшәа ахаҭа мыӡыр, Гогәуа иҩымҭақәа наунагӡоуп, егьырҭ аклассикцәа Баграт Шьынқәба, Иуа Коӷониа, Миха Лакрба уҳәа аамҭа иԥнашәахьоу арҿиаҩцәагьы рырҿиамтақәа налаҵаны. Аамҭа ахаҭа зеиӷьыҟам бырҵкалуп, аха усгьы, аибарҽхәареи ахырҽхәареи ҳазмырҿио ҟазшьа бааԥсуп…

Автори аредакциеи ргәаанагара еиқәымшәозар ҟалоит.

29

Аԥсны ахада Ихраҿа агаразы аҽырыҩра мҩаԥысит Бзыԥҭа

3
(ирҿыцуп 09:49 20.09.2020)
Атәыла ахада Ихраҿа ҳәа хьӡыс измоу аҽырыҩраҿы аҽыҩҷкәынцәа еиндаҭлон еиуеиԥшым адистанциақәа ззыԥҵәаз быжь-еиԥхныҩларак рҟны.

АҞӘА, цәыббра 20 – Sputnik. Аԥсны ахада Ихраҿа агаразы аҽырыҩра мҩаԥысит Бзыԥҭатәи аҽырҩырҭаҟны асабша, цәыббра 19 рзы ҳәа адырра ҟаиҵеит аҽырыҩра аӡбаҩ хада Џьарназ Бениа.

Аиааира згақәаз алыркаауан аиԥхныҩларақәа быжьба рҟны. 1941-1945 шықәсқәа рзтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира иазкыз, 1200 метра инаӡоз адистанциаҿы еиԥхныҩлон ҩышықәса зхыҵуа, Аԥсны иааӡоу аҽқәа.

Абри адистанциаҿы актәи аҭыԥ игеит Дмитри Қардиа, иҽы "Мира Баи" – Нодар Ҵышәба итәуп, иара д-Оҭҳаратәуп. Аҩбатәи аҭыԥ ааникылеит Оскар Ҭраԥшь, уи дзықәтәаз аҽы "Абрагь Барс" иаԥшәымоу Тариел Саманџьиа Лыхнынтәуп. Ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит Демур Чхебелиа аҽы "Ваимон Дели" дақәтәаны, ари аҽы ртәуп Мгәыӡырхәатәи аишьцәа Алиаси Дауҭи Жьиаа.

1400 метра инаӡоз адистанциаҟны аиааира згақәаз аҳамҭа ранаршьон Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз афырхацәа ргәалашәара ахьӡала. Араҟа актәи аҭыԥ игеит ҳтәылаҿы еицырдыруа аҽыбӷаҟаза Анзор Саманџьиа, уи дзықәтәаз аҽы "Офицер Кинсон" ахьӡуп, Алхас Лакоба итәуп, иара д-Лыхнытәуп.

Аҩбатәи аҭыԥ ааникылеит Џьубеи Аҩӡба – Урыстәылатәи Афедерациа аҽыбӷаҟаза, Аԥсны зҽаԥсазтәыз аспорт азҟаза, дзықәтәаз аҽы "Наваро" Ӷәада анхаҩы Ешсоу Ашәба итәуп. Ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит Адам Шегушев, Урыстәылатәи аҽыҩҷкәын, Нодар Ҵышәба иҽы "Аиааира" дақәтәаны.

1941-1945 шықәсқәа рзтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы иҭахаз ргәалашәаразы аиԥхныҩлара иалахәын Аԥснытәи аҽқәа мацара. Ари адистанциа 1600 метра инаӡон. Араҟа актәи аҭыԥ игеит Џьубеи Аҩӡба, уи дзықәтәаз аҽы "Аҳкәажә" Аацы анхаҩы Баграт Аҩӡба итәуп.

Аҩбатәи аҭыԥ агеит Пицунда инхо Беслан Барганџьиа иҽыҩ "Мира", аҽы дақәтәан аҽыҩҷкәын Саир Гәынба. Ахԥатәи аҭыԥ игеит Адам Шегушев, иара дзықәтәаз аҽы "Леди Босс" даԥшәымоуп Ҷлоу анхаҩы Руслан Логәуа.

1800 метра инаӡоз адистанциаҿы еиԥхныҩлон Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин иҳамҭазы. Актәи аҭыԥ игеит Мурзабек Каппушев, Анри Лакәиа иҽы "Боджеро" дақәтәаны (Лыхны), аҩбатәи аҭыԥ ааникылеит Витали Агрба аҽы "Адель Фокс" дақәтәаны, аҽы аԥшәма Даур Сабуа Пицундатәуп. Ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит Адам Шегушев, иара дзықәтәаз аҽы "Орхидеиа" зтәу Рашьыҭ Ҵнариа Кәтолтәуп.

Аԥсны Раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба игәалашәара иазкыз аиԥхныҩлара 2000 метра адистанциа азыԥҵәан. Араҟа аиааира игеит аҽыҩҷкәын Витали Агрба, аҽы "Саимон Шорец" дақәтәаны, аҽы аԥшәма  Милор Шәлымба Пицундатәуп, Аԥсны Аҽыбӷаҟазаратә федерациа деиҳабуп. Аҩбатәи аҭыԥ игеит Саир Гәынба аҽыҩ "Бекер" дақәтәаны – аҽы итәуп Пицунда анхаҩы Беслан Барганџьиа. Ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит Дмитри Қардиа, аҽы "Макулени" дақәтәаны, уигьы Беслан Барганџьиа итәуп.

Аԥсны ахада Аслана Бжьаниа ихраҿа аиааиразы еиԥхныҩлон 2400 метра инаӡоз адистанциаҟны. Актәи аҭыԥ игеит Џьубеи Аҩӡба аҽыҩ "Фаст Киорл" дақәтәаны, аҽы даԥшәымоуп Ӷәада анхаҩы Ахра Ашәба. Аҽырыҩра аӡбаҩ хада Џьарназ Бениа ишиҳәаз ала, "Фаст Керл" уажәшьҭа ахынтә раан ахада ихраҿа иаиааиуеит – 2017, 2019, 2020 шықәсақәа рзы зегь раԥхьа иааит.

Аҩбатәи аҭыԥ игеит Камзат Улубаев – Кәтол инхо Беслан Аԥҳазоу иҽы "Мисти Дрим" дақәтәаны, ахԥатәи – Витали Агрба, аҽыҩ "Графит" дақәтәаны, уи зтәугьы Милор Шәлымба иоуп. 

Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь игәалашәаразы аиԥхныҩлара мҩаԥысуан 3200 метра рҟны. Араҟагьы актәи аҭыԥ игеит Џьубеи Аҩӡба, уи дзықәтәаз аҽы "Нарҭ" Алмасхан Хышба итәуп, Пицундатәуп, аҩбатәи аҭыԥ ааникылеит Мурзабек Каппушев аҽы "Доцент" дақәтәаны, аҽы итәуп Беслан Гәынба. Ахԥатәи аҭыԥ игеит Дмитри Қардиа "Лемон Харт-Хром" ҳәа хьӡыс измоу Асҭамыр Сангәлиа иҽы дақәтәаны.

Скачки на кубок президента Абхазии
© Sputnik / Томас Тхайцук
Скачки на кубок президента Абхазии

Аԥсны ахада Ихраҿа агаразы аиԥхныҩлара иаиааиз 200 000 мааҭ иоуит, аҩбатәи аҭыԥ згаз –  100 000 мааҭ, ахԥатәи – 50 000 мааҭ. Егьырҭ аиԥхныҩларақәа рҟны актәи, аҩбатәи, ахԥатәи аҭыԥқәа рзы ирырҭон 50, 30, 20 нызқь мааҭ.

3