Шьхацан иацу абарақьаҭра: Оҭраа рҭаацәара Ҽхы аҳаракыраҿы ртәарҭа иазкны

125
Ашьха ҳаракыра Пыв иахьаҵанакуа 50 шықәса раахижьҭеи зырахә хазгало, уа атәарҭа змоу, ахш-хырҵә аҭыԥан иҟазҵо Иван Оҭырба иашьцәеи иареи шьхацан рыбзазашьа атәы ҳзеиҭалҳәоит уи зыблала иаҭааны избаз Sputnik акорреспондент Наала Гәымԥҳа.

Аԥсны аԥсабара, ашәаԥыџьаԥ, аҳауа цқьа... Угәаҵанӡа уеимнадоит уи иацу ахаареи аԥшӡареи ублала ианубо. Ашьха ақәцә Пыв ҳәа иахьашьҭоу уанхало, уи амчи, агәеисыбжьи уныруеит, ҽакала аҳауа лбааудоит. Амҩа уахьынӡақәу убла хыркуеит абахә ҳаракырақәа, урҭ "шәҳахьчоит" рҳәозшәа рыгәҭа убжьакны уҭыԥ аҟынӡа ҩызара узыруеит.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Ашьха ҳаракыра Пыв абар шьҭа 50 шықәса ҵуеит шықәсык бжьамыжькәан ихалоижьҭеи Аацы ақыҭа инхо Иван Оҭырба иашьцәеи иареи. Рашәара анҵәамҭазы арахә рыманы ашьха ицоит, цәыббрамза аҽеиҩшамҭаҟынӡа арахә ашьха иҳәуеит.

Амҩа ҳақәлеит хҽеидкыланы, ҳамҩаныфа ҳаманы. Ашьха иатәу амаҭәа ԥхақәа шьҭаҳхит. Зегьы ргәалаҟазаара бзиан, амашьына иҭыҩуаз аԥсуашәа хаа угәы азнарҳуан. Аԥсабара уаршанхон, абахә ҳаракырақәа, ахаҳә дуқәа, ашәаԥыџьаԥ - урҭ зегьы убла хыркуан.

© Foto / Наала Гумба
Абахә ҳаракырақәа убла хыркуеит

Риҵа ҳазааигәахо ҳаналага, иаҳнырит ахьшәашәара. Уаҟа ҳаанҿасит, аӡиа иаҵәа хыԥхьаӡара рацәала аԥсшьаҩцәа адеизаланы рфотосахьақәа ҭырхуан, шьоукы ҿымҭ аӡиа ихыԥшылон, рылаԥш рзаҟәымҭхо ашьха иаҿаԥшуан. Агәаларшәагатә фотосахьақәа анҭаҳх ашьҭахь, ҳамҩа иацаҳҵеит.

Аиҳабацәа амҩа ҳахьынӡақәыз еиҭарҳәон еиуеиԥшым ажәабжьқәа, агәалашәарақәа, ашьха аҵасқәа, аԥҟарақәа ирызхьаԥшуан. Ауадҳара ҳхалеит, уаҟа аӡы агьама ҳбеит. Амҩа ҳақәын х-сааҭк инацны. Ҳҭыԥ ахь ҳнеиаанӡа, ҳхалеит ашьхаҳаракыра Пыв. Уахь игоу амҩа даара иԥшӡоуп, ашьха агәҭаҵәҟьа уҭаԥшуа ухалоит. Иҩычоуп еиуеиԥшым аҵиаақәеи ашәҭқәеи рыла.

© Foto / Наала Гумба
Пыв ашьхахыҵырҭа

Аҳаракырахь ихалоит аекскурсиатә машьына маҷқәа, аԥсшьаҩцәа ҭартәаны. Аҽқәа рҽырхианы ирзыԥшуп, урҭ амҩа хара иқәлараны иҟоуп, Быжьӡиак ркаршәрахь ихаргалоит.

Абарҭ аԥшӡарақәа зегьы баны, ҳдәықәлеит ԥхьаҟа. Амҩа ҳахьықәыз аԥшәмаԥҳәыс Римма Гәымԥҳа иаҳзеиҭалҳәеит ахьаа зцу илхамышҭуа агәалашәарақәа ртәы. Уи атәы дазааҭгыло, Римма илҳәоит:

"Иахьеиԥш исгәалашәоит аибашьра аналагаз амш. Усҟан ҩыџьа схәыҷқәеи, санхәеи, сабхәеи ашьха иҟан. Сабхәындацәа ҩыџьа аҭаацәара иаламлацызт, аҭаацагара ҳҽазыҟаҳҵон аҩныҟа. Август 13 рзыҳәан сабхәындеи сареи иҳаӡбеит ахәыҷқәа рахь ҳхаларц, иаҳбарц. Сабхәа ҳаниба, иҳаиҳәеит лымҳаҭасла ишиаҳаз ақырҭуа рхықәкы шҽеим атәы. Сабхәында иаб игәы ҟаиҵеит, уахь ҭынчроуп, акагьы ыҟам ҳәа иеиҳәеит. Ҳҭаацәа баны адырҩаҽны, август 14 рзы, аҩныҟа амҩа ҳақәлеит. Гәдоуҭа ҳазааигәахон еиԥш, арратә база аҟнытә аԥсуа ҷкәынцәа абџьар еимҵәаны агара иаҿын. Убасҟан ауп ианеилаҳкааз аибашьра ишалагаз атәы. Иаразнак ахәыҷқәа ҳәа сгәы кыдшәеит. Сабхәында аҩны сныжьны, иара шьҭахьҟа амҩа дықәлеит аҭаацәа ашьхантә рылбаагаразы. Усҟантәи сцәанырра аҳәара уадаҩуп. Ахәыҷқәа рандуи, рабдуи, дареи еибганы илбаар акы шысшьуа ҳәа аҿаҭахьы сықәысҵеит. Анцәа иџьшьаны, еибга-еизҩыда илыбааит. Сабхәында рыцҳа дҭахеит ииультәи ажәылараан, 1992 шықәсазы", - ҳәа лылабжыш лызнымкыло илгәалашәоит Римма.

© Foto / Наала Гумба
Иван Оҭырбеи иԥшәмаԥҳәыс Римма Гәымԥҳаи

Ус ҳанхарҭа ҭыԥ аҟны ҳанааи, даҳԥылеит аԥшәма Роман Оҭырба. Уи ихы-иҿы ихаччо, "бзиала шәаабеит"  ҳәа аԥсшәа ҳаиҳәеит. Ҳҽааиҭакны, афатә архиара ҳалагеит. Амаҵурҭа ҳаныныҩнала, аԥхарра ҳцәа ианырит. Аԥсуа мца хааӡа еиқәын, иахылҵуаз алҩа даҽа дунеи ҿыцк узаанартуан. Аԥшәмаԥхәыс Римма Гәымԥҳа иаразнак ачуан азна аӡы архнышьна инкналҳаит, абысҭа аура напы алыркит. Аԥшәма хаҵа ажьҵаа аӡра далагеит. Ажәакала, ашьха аҭаара ныҳәак иаҳзаҩызахеит. Абриаҟара аамҭа амҩа ҳшықәызгьы, ҳааԥсара зегьы ааҳхашҭит абахә ҳаракырақәа ҳарҿаԥшуа ҳанынатәа.

Аҭаацәа ҵасс ирымоуп, ашьха ихалаанӡа, ӡиас хәыҷык азааигәара иааҭгыланы Анцәа имҵаныҳәоит, амҩа алԥха, ашьха алԥха роурц азыҳәан иҳәоит. Нас ауп рымҩа иацҵаны иандәықәло. Ашьха агәыблыра ркит ианыхәыҷыз аахыс. Уи иаҵоу аҵасқәеи аԥҟарақәеи ирықәныҟәоит иахьа уажәраанӡа. Рабдуцәа, рабацәа ирҿырҵаахьоу акәамаҵамақәа рацәоуп. Раԥхьаӡатәи ашьха аҭаара аҭоурых дазааҭгылеит Иван Оҭырба:

"Раԥхьаӡа акәны ашьха саҭааит 13 шықәса анысхыҵуаз, 1972 шықәсазы. Усҟан шьапыла мацара акәын ҳашхалоз. Ақыҭа Аацы ҳҩалсны, аӡиас Ааԥсҭа ҳнырны, Хабҩы ақыҭа ҳҭаланы, "Аҭырқәа ихылԥа" ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ ҳаҵсны аӡиас Бзыԥ ҳаруан. Уаантәи ақыҭа Ԥсҳәы ҳҩалалон, нас ашьшьыҳәа ҳҭыԥ ахь ҳаҩхалон. Ҳаицын хәҩы-фҩы ауааԥсыра. Амҩа ҳақәхон ԥшьба-хәба мшы. Арахә мыццакӡакәан иҳәуан, абахә ианаҿалоз илбаацатәын, амҩа дырбалатәын. Убри азыҳәан мшыла амҩа ҳақәхалон. Хәылбыҽхала амца ааиқәҵаны ҳнатәон, ҳаиҳабацәа ирҿаҳҵаауаз рацәан. Иаҳзеиҭарҳәон ашьхаҟны ҳхымҩаԥгашьа, хцәажәашьа ҳшацклаԥшшаз атәы. Ашьха аҭыԥхьыӡқәеи, агыгшәыг рыхьыӡқәеи уҳәар ҟаломызт, урҭ зегьы ирыман рхатәы ҷыда хьыӡқәа. Ажәа аимакрагьы ҟаломызт, "ага ҳлеир еилҳаргап" рҳәон, уи ала аамҭала рҭыӡшәа аҭыԥ иқәырҵон", - ҳәа дазааҭгылоит Иван Оҭырба.

© Foto / Наала Гумба
Арахә рҳәырҭа

Усҟантәи аамҭазы аколнхарақәа аныҟаз аан, иахьуҭаху аҭыԥ алхны, урахә уманы атәара ҟаломызт. Еиҿкааны ирыман аколхоз фермақәа, урҭ ирԥырхагамхарц азыҳәан анхацәа рырахә рыманы аҩада ихаланы иԥхьон.

"Уаанӡа, сара санмаҷыз, исгәалашәоит ибзианы Аӡмаска ҳәа иахьашьҭаз аҭыԥ аҟны акәын аанҿасырҭас иахьҳамаз. Уи аҭыԥ аҟны ҩба-хԥа шықәса ҳаҟан, аха амшәқәа ҳԥырхагахо ианалага, Мыркатылҭыԥ ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ ахь ҳалбааит. Ус аамҭа акыр анца, Асовет Еидгыла анхыбгала, аколнхарақәа анаԥыхха, нхарҭас иалаҳхит иахьа уажәраанӡа ҳахьыҟоу аҭыԥ. Ҽхы ахьӡуп ари аҭыԥ", - ҳәа игәалашәарақәа дырзааҭгылоит Иван.

© Foto / Наала Гумба
Ашьхақәа рҿы ҽыла аныҟәара

Ишаҳәшаҳәуа еиқәуп аԥсуа мца, архнышьна иахакнаҳауп ачуан, хыхь иԥхаҵәы-ԥхаҵәуа ашәхақәа ирыҵасуеит алҩа. Иҟаԥшьҟәаҟәараӡа ашәырҩеи ашәчырҳәқәеи рыфҩы уамҽханакуеит.

Иахьа Оҭраа рҭаацәара барақьаҭ ҭаацәароуп ҳәа рзуҳәар алшоит. Иван иашьа Роман дшәарыцаҩ бзиоуп. Ашәарыцара иаҵоу амаӡақәа зегьы еилкааны, еилырганы дрықәныҟәоит. Ашьыжь шәарыцара данцо аҭаацәа зегьы фырџьанк азна арыжтә аанкыланы, "Ажәеиԥшьаа дузылԥхааит" ҳәа дныҳәаны, амҩа дықәырҵоит.

Есышықәса аишьцәа рҳәоу еиқәыршәаны, рырахә рыманы ашьха ҳаракыра ихалоит. Урҭ ҩызара рзылуеит, ахәышҭаара амаҵ азылуеит Иван иԥшәмаԥҳәыс Римма Гәымԥҳа. Ашьхаҟны арахә рхылаԥшра, ахәышҭаара азааԥсара атәы иацу аџьабаа дазааҭгылоит аԥшәмаԥҳәыс.

"Ҳазшаз еснагь иҭабуп ҳәа иасҳәоит агәабзиареи амчи ҳаманы, есышықәса ашьха ҳаракыра ҳаҭаартә еиԥш алшара ахьҳаиҭо. Сара 35 шықәса ҵуеит шықәсык бжьамыжькәан ашьха схалоижьҭеи. Уи шьҭа сара исынхарҭоуп, исыԥсҭазаароуп. Сыԥшәмеи сабхәындеи изласылшо ала срывагылоуп. Исгәалашәоит шықәсык зны, ҩыџьа схәыҷқәеи сареи, сыԥшәмеи арахә ҳаманы ашьха ҳаҟан. Шәарыцара дахьцаз сыԥшәма мчыбжьык дзымааит. Иҟасҵахуаз, мчыбжьык сымала жәохә хы арахә схьон, еилсыргон. Уи аџьабаа иацу уақәшәаанӡа иузеилкаауам", - лҳәоит Римма.

Ашьха иамоуп иара ахатәы мчы. Араҟа ихырхуа ашә даҽакала иҟоуп, ахәша алыжжуа, ибарақьаҭны. Амра агылара аҽаныназнакуа еиԥш, уи ашара иацгылоит аишьцәа Ивани Романи Оҭраа. Урҭ рныгақәа рыманы ажәгәар ахь рҿынархоит.

Убри аамҭазы аԥшәмаԥҳәыс Римма лычуан ырмазеины, араӡага азырхианы дырзыԥшуп. Ахш рыманы ианааилак, илраӡоит, анаҩс ацыр наҭаны дазыԥшуеит. Шьҭа иакит анылгәахәалак, амца маҷ аҟны ачуан нахаргыланы, ашә ахыхра далагоит. Ашә ыркәымпылны, ачуан иҭымхкәа, ус ахыз ишӡаау инлыжьуеит. Ашә уа ишҭоу иҵәыԥсуеит, нас иааҭыхны, ихыхны аилаҵара дҩалагоит.

© Foto / Наала Гумба
Иван Оҭырба ажә ихьоит

Ҳәарада, уи џьабаауп, аха аԥшәмаԥҳәыс Римма еснагь лхы-лҿы лхаччоит, ааԥсарак лнубаалом.

"Сара иансаамҭаз акырынтә аҳәаанырцә сцахьан, депутатс Асовет Еидгыла аан акыр шықәса аус зухьеит, аха уи зегьы аамҭа иазынхеит. Иахьа сызҿу аус сгәы аладууп. Ашьха алԥха еснагь исыцуп, амч сынаҭоит. Абахә ҳаракыра санаҿаԥшуа, сааԥсара зегьы агозшәа, схы-сгәы аасханаршҭуеит", - лҳәоит Римма Гәымԥҳа.

Ашьыжь уаныҩагыло имбац аӡаӡа ацыԥхьқәа аԥша еимнадоит. Абахә ҳаракырақәа амра ашәахәақәа рықәыԥхоит, ус-ус абахә зегьы аалашоит. Аҳауа цқьа хьшәашәаӡа урԥҳақәа ирҭысны уааимнадоит, уԥсыԥ ласӡа иааивугоит.

Абас иҟоуп ашьха аԥсҭазаара, знык уаҭааны иануба нахыс иуҩызахоит, еиҭах аҭаара уазхьаауа уалагоит. Аха цәыббрамза аҽеиҩшымҭаз араҟа ԥшәымара ауеит асы бымбыл. Усҟан Пыв "иааиуа ҳаиқәшәаранӡа" аҳәозшәа, асы шкәакәа аҽҭаршәны аԥхын ааира иазыԥшуп.

125

Агәалашәареи афырхаҵареи рныҳәа: Аиааира амш Аԥсны

5
(ирҿыцуп 22:28 30.09.2020)
Аԥсны Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш азгәарҭоит цәыббра 30 рзы. Абри аҽны 1993 шықәсазы Аԥсны ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа рҟынтә ахы иақәиҭтәын.

1993 шықәса, цәыббра 30 рзы ихыркәшахеит Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра. Аԥсуа еибашьцәа ҳбираҟ шьҭырхит Егры аӡиас ала ицо Аԥсны аҳәааҿы.

Сынтәа акоронавирус апандемиа иахҟьаны Аиааира амш иазкыз аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа акыр иркьаҿын.

Традициала, 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира Амш азы Аҟәа, Ахьӡ-аԥша апарк аҿы ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит, ацеремониа иалахәын Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, Атәыла аиҳабыра, аветеранцәа, хатәгәаԥхарала еибашьуаз.

Иара убас имҩаԥган Аԥсны Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымшныҳәа иазку акциа "Афырхацәа рымҩала". Акциа ҩымш имҩаԥысуан, цәыббра 29 рзы Аҟәа Ахақәиҭра ашҭаҿ иалагеит, цәыббра 30 рзы Егры инаӡеит.

Аныҳәа хыркәшан Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҿы аԥсуа естрада ашәаҳәаҩцәеи арҿиаратә коллективқәеи рконцерт ала.

 

5
  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз афырхацәа ргәаладыршәарц Ахьӡ-аԥша абаҳчахь иааит аибашьра аветеранцәа, ауаажәларратә усзуҩцәа, еиуеиԥшым аусбарҭақәа русзуҩцәа, Аҟәа ауааԥсыра. Ацеремониа иалахәын Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, Апарламент ахантәаҩы Валери Кәарҷиа, Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин, аминистррақәеи аҳәынҭқарратә еилакқәеи рнапхгаҩцәа.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иуаажәлар Аиааиреи ахьыԥшымреи рымш рыдиныҳәалеит.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аахыҵ Уаԥстәылеи, Xечентәылеи, Ҟабарда-Баокариеи, Адыгатәылеи, Урыстәыла егьырҭ арегионқәеи уҳәа рҟынтә 1992 шықәсазы хатәгәаԥхарала Аԥсны ахьчаразы игылаз аибашьцәа ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Сынтәа акоронавирус апандемиа иахҟьаны Аиааира амш иазкыз аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа акыр иркьаҿзаргьы ақалақь аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара рыман аҿар.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аҟәа, Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәаҿы имҩаԥган арҿиаратә коллективқәеи аестрада шәаҳәаҩцәеи злахәыз аныҳәатә концерт.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аконцерт аҟны инарыгӡон аибашьра иалиааз ашәақәа.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Ахәыҷтәы ансамбль акәашацәа аҳәынҭқарра абираҟ кны икәашон.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аныҳәа иалахәын Атәыла ахада Аслан Бжьаниа, Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба, Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.

  • © Sputnik / Томас Тхайцук

    Аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы 1993 шықәса, цәыббра 30 – реиҳа ихадараӡоу арыцхәқәа иреиуоуп.

Аиааира амш ҳабла ҭраа ҳаззыԥшыз аамҭан: аветеран Руфбеи Гәымба иеибашьратә мҩа

68
(ирҿыцуп 21:12 30.09.2020)
Агәымшәаразы амедал занашьоу аибашьҩы Гәымба Руфбеи иеибашьратә мҩеи, игәалашәарақәеи лзеиҭеиҳәеит иашьа иԥҳа Наала Гәымԥҳа.

27 шықәса раҧхьа ҳаззыҧшымыз арыцҳара ҳаниеит аҧсуа жәлар: иҧшьоу ҳаҧсадгьыл бџьаршьҭыхла иақәлеит ҳҭоурых адунеи ианызхырц зҭахыз аӷацәа. Урҭ рышьҭа иахьа уажәраанӡа ихьааны, илаӷырӡышны ҳҭоурыхтә даҟьақәа ирнылеит. Уи имӷьаӡо хәроуп, имбаӡо лаӷырӡуп.

"Аӡәы сибандаз, сиаҳандаз ҳәа акәӡамызт абџьар зыскыз", - ҳәа ҳаиҿцәажәара хациркуеит Агәымшәаразы амедал занашьоу аибашьҩы Гәымба Руфбеи.

Гәымба Руфбеи Ражден-иҧа диит Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭан. Аибашьра актәи амшқәа инадыркны, егьырҭ иҩызцәа аибашьцәа реиҧш, аҵыхәтәанынӡа деибашьуан, аҧсреи абзареи дрыбжьагылан. Руфбеи аибашьра алацәажәара бзиа ибаӡом, ихазы акы аиҭаҳәара иҭахӡам, ихы ӡыригом. Аха усгьы гәалашәарақәак ҳзеиҭеиҳәеит.

"Аибашьра ианалагаз амш аҽны аҩны сыҟан, ҭынч ақыҭанхамҩатә усқәа сырҿын. Ус быжьқәак слымҳа иааҭасит, ицо-иаауа амашьынақәа рыбжьы цәгьахеит. Ахацәа зегьы ҳҽеидаҳкылеит иҟалаз арыцҳара атәы анеилаҳкаа. Абџьар ҳәа акгьы ҳамамызт, иҟаҳҵахуаз, иҳаулак ҳҽеиқәыршәаны ҳдәықәлеит. Абџьар змамыз Афон ҳааныркылеит. Сышьҭахьҟа иаанхеит сан, саб, сыҧшәма ҧҳәыс асаби дыкны. Сашьа еиҵыбгьы дгылт еибашьра, аха еиҳабык иаҳасабала иабжьызгеит, зеиҧш ҟамло егьыҟам, аҩны даанхарц. Ҭаацәарак рхала рааныжьра ҟаломызт, уимоу, аҩны иҳаман ахҵәацәа, урҭгьы хьчалатәын, ирхылаҧштәын," - ҳәа игәалаиршәоит Руфбеи.

Ҳәарада, аӡәгьы издыруамызт раҧхьаҟа изыниараны иҟаз. Еибашьуан уахи-ҽни, ирацәан ацәыӡқәа, рҩызцәа рываршьаауан. Уи еиҳау арыцҳара арбан, аха еснагь иаарҧшлатәын агәымшәара, агәкажьра зынӡа иҟаломызт.

Гагра аныргоз, Руфбеи дызлаз абаталион резерв ҳасабла уахь идәықәырҵеит. Гагра анҭадырцәы аӷацәа ирцәыргаз атехника рыманы ииасит Ешыраҟа. Еиҳабыс дрыман Гыцба Лаврент. Анаҩс иҵегь иӷәӷәаз аибашьыгатә техника "агаубицақәа" зыхьӡыз рзааргеит. Уи ала ахысшьа рыздыруамызт. Ҩымш-хымш рыла уи атәы рҵеит. Аӡәы имацара имч ақәхартә иҟамызт азы, ҩыџьа-ҩыџьала абри абџьар хкқәа ирыддыргылеит. Сангәылиа Асҭамыри Руфбеи еицын. Имҩаҧысуаз ажәыларақәа зегьы ирылахәын.

© Foto / из архива семьи Гумба
Агәымшәаразы амедал занашьоу аибашьҩы Гәымба Руфбеи.

"Усҟан Кәтышьха ҳәа иахьашьҭоу аҭыҧ аҟны ҳаҟан. Сара агаубица аҟны абџьар еиҳабыс сыҟан. Асҭамыр зынӡа дқәыҧшын, 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Аха ифырхаҵареи игәымшәареи еснагь иџьасшьон, ахаан шәарак инубааломызт, игәы ӷәӷәан. Ҳабџьар ахьгылаз аӷацәа ирызгәамҭартә еиҧш ҳахылаҧшуан. Лассы-лассы рҭыҧқәа ҧсахны иҳаргылон. Аҭабиақәа ҳжыр акәын, уи даара ицәгьан, махәҿа мацарала ҳашәара иаҳжит. Ешыра аҭабиақәа анаҳажуаз ауха ақәа ӷәӷәаны иауит, аҳәынҵәа ҳалагыланы ҳаибашьуан. Аха уҧсадгьыл алахьынҵа унапы ианану иҟоумҵара иҟоузеи?", - ҳәа игәалаиршәоит Руфбеи.

Ешыра ишыҟаз ауп аибашьҩы қәыҧш Сангәылиа Асҭамыр дышҭахаз. Уи хьаа дуны, ахаан ихамышҭуа, Руфбеи игәалашәараҟны иаанхеит.

"Асҭамыр рыцҳа дҭахеит Шроматәи ажәылараан. Уи дызлеиҵбыз ала, еиҳа иахьшәарҭаз сара сцалон, аха уеизгьы, даангыломызт. Данҭахоз ауха аиҿахысрақәа рацәахеит, меихсыӷьрада ана-ара иҧжәон арҭҟәацгақәа. Ихы аагәеиҭарц иабжьызгеит, аха улахьынҵа узацәымцозаап. Ахы ихабжа амнахит. Иуаӷоу уи аҩыза дақәшәааит. Иҧсаҭа бзиахааит афырхаҵа," - ҳәа даақәыҧсычҳауеит Руфбеи.

Гәалашәарак иузҭагӡом аибашьҩы дызлагылаз, иибаз-иаҳаз зегьы аиҭаҳәара залшом. Аибашьра еибашьроуп, ацәыӡқәа аҧсыҭбарақәа ублала ианубо, ухдыррагьы аҽеиҭанакуазар акәхап. Аха урҭ арыцҳарақәа зегьы уҽруҭар, аиааира узымгеит ауп. Агәкаҳара – аҩбатәи уаӷоуп.

Маҷк иадымхаргьы аибашьра атмосфера рҽалырхуан Руфбеи дызлаз абаталион. Ишәаҳәон, икәашон, алаф еибырҳәон, ахәра змаз ахәрашәа изырҳәон, уи игәы арӷәӷәон, дахәышәтәуан. Руфбеи ирцәажәара цәгьоуп, ихы ӡыригом. Иҩызцәа рҟынтәи иҳаҳахьеит иара иҳаимҳәацыз хҭыск.

Кьалашәыр ақырҭуа бџьарҵәахырҭа иеихстәын, иагьақәшәеит, иҧыххааса иқәҵан. Уи афырхаҵаразы ианашьоуп Агәымшәаразы амедал. Ари ахҭыс анцәырызга, еиҭеиҳәар акәхеит.

"Ахысразы адҵа ҟаиҵеит Аслан Кәабахьиа. Даара исшәеит, иззеит. Гаубицала ахысра мариам, уанхыс – иақәшәароуп. Анцәа имчала иақәшәеит. Уи абжьы иахьа уажәраанӡагьы слымҳа иҭаҩуеит. Ҳаздгылаз абџьар абжьы улымҳа ҵнахуан, ухшыҩи угәи арҵысуан, убри аҟара абжьы бааҧсын, ачҳара уадаҩын, удагәахар алшон", - иҳәоит аибашьҩы.

Ҭемыр Ажьиба
© Фото : Саида Жьиԥҳа

Абџьар анага-аагара цәгьан, амашьына иацраҳәаны акәын ишеиҭаргоз. Аха амашьына аҟамзаара еиҵанархон.

"Ажәылара ҟалацыҧхьаӡа ҳабџьар ҳаманы ҳнаскьар акәын. Ҽнак адҵа ҟарҵеит Гал араион Сванетиа ахаларазы. Убраҟа даара ишәарҭан, аӷа дахьцәыҵатәаз уздыруамызт, иахьабалак хаҳәран. Аха Анцәа ҳихьчеит, ҧсҭбара ҳамамкәа ҳлыбааит", - ҳәа игәалашәоит аветеран.

Абас ирацәоуп аибашьҩы игәалашәарақәа. Урҭ реиҭаҳәара мариам, ргәаларшәара хьаауп. Урҭ зегьы рылацәажәара уахьӡом, иагьзалшом.

Афырхацәа рыбзоурала иааигәахеит Аиааира амш - рыбла ҭраа, ргәы хыҭ-хыҭуа зегь ззыҧшыз аамҭа. Уи амш иацын агәырӷьареи агәырҩеи, аӷа наӡаӡа дықәцан ҳаҧсадгьыл.

Аиааира амш Руфбеи даҧылеит Гал. Уи еиҳаз гәырӷьара ыҟазма зегь рзы! Аха араҟа, ахацәа зегь рзеиҧш, инымҵәаӡеит Гәымба Руфбеи изы аибашьра. Уи ашьҭахьгьы резервист ҳасабла, Аҧсны ахы-аҵыхәа ампыҵахалаҩцәа рықәцаразы арыцқьарақәа зегьы дрылахәын.

68