Sputnik амчыбжь: атест аҟаҵаразы агәаран, азаҭ, амаининг

23
(ирҿыцуп 09:44 28.09.2020)
Sputnik Аԥсны есымчыбжьатәи ахҳәааҿы ареспубликаҿы иҟоу акоронавирустә инфекциа аҭагылазаашьа, ашколқәа рҿы иаԥырхыз акарантин, амаининг аҭышәныртәалара.

Ари амчыбжь азы Аԥсны аҭыԥ аман акоронавирустә инфекциа агәаҭараз атестқәа рзымхара, реиҳа излацәажәо акәны иҟалеит ашколқәа рҿы "иалагалаз-иалагаламыз" акарантин. Атәыла аиҳабыра амаинерцәа рус арзара иадгылеит, Апарламент аҿы акәзар, Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш азы азаҭ рыланаҳәеит.

Атест азы агәарани алаҵа ҿыци

Аԥсны еиҳа-еиҳа иазҳауеит акоронавирустә инфекциа змоу рхыԥхьаӡара. COVID-19 хҭысқәа ирызҳацыԥхьаӡа, атестқәа рзымхара апроблема аҽарҭбаауеит.

Амчыбжь ианалага инаркны ауаа рацәаны Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы агәаран ҟаҵаны игылалоит COVID-19 азы анализ аҭаразы, аха зегьы зызнеиз рзыҟаҵом. Sputnik аинтервиу азҭаз ахәышәтәырҭа аҳақьым хада Мадина Быҭәԥҳа иазгәалҭеит авирус атест аҭаразы аматериал шыԥку. Ахәышәтәырҭа ПЦР анализқәа ргоит, аха мышказы ирырҭо 20 ПЦР-тест роуп. Атестқәа рхыԥхьаӡара змаҷу абактериологиатә лабораториаҿы анализ аҟаҵара иахьзахьымӡо ауп.

Цәыббра 21 рзы еилкаахеит Аԥсны Урыстәылатәи алаҵа "Спутник V" аахәаразы аҳәара шыҟанаҵаз. Азыҳәа ҭнаҵаауеит аурыс ган. Аминистрраҿы иазгәарҭеит 15 - 20 нызқь доза иҟоу апартиа ишазыԥшу.

Аԥсны ауааԥсыра рзы алаҵа хәыда-ԥсадахоит, аимҳәазы алаҵеиԥш, изҭаху иҟаиҵоит.

Акарантин ҟалашьа амам

Ари амчыбжь азы акарантин рылаҳәан Аԥсны школқәак рҿы. Аԥсны ашколқәа зегьы рҟны цәыббра 25 инаркны акарантин рылаҳәоуп ҳәа аанацҳаит Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзура, Аԥсны асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик лажәақәа ҵаҵӷәыс иганы. Скорик иазгәалҭеит цәыббра 25 инаркны жьҭаара 16 рҟынӡа акарантин алагалахоит ҳәа.

Лиудмила Скорик лажәақәа рыла, ари аҩыза аӡбамҭа Аминистрцәа Реилазаара иаднакылеит Агәабзиарахьчара аминистрреи Асанитартә епидемиологиатә станциеи иҟарҵаз абжьгара инамаданы.

Аха иара убри аҽныҵәҟьа Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзура ари иашам ҳәа аанацҳаит.

"Аминистрцәа Реилазаара акәым, Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб акәым ашколқәа рҟны аҵаратә процесс аанкыларазы азҵаара иалацәажәомызт, аӡбамҭа ҳәагьы акгьы рыдрымкылацт", - ҳәа аанацҳауеит Аминистрцәа Реилазаара асаит.

Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы ишьақәыргылаз аграфик инақәыршәаны аҵаратә процесс иалагеит актәи акурсқәа рзы.

Ауниверситет аҿы акоронавирустә инфекциа аҽацәыхьчаразы абжьгарақәа зегьы ирықәныҟәоит: ианыҩнало ршоура ршәоит, адистанциа азгәарҭоит, асабрадақәа ныҟәыргоит.

Аԥсны Аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистрра адистанциатә ҵарахьы аиасра ада ԥсыхәа ҟамлар ҳәа ихацнаркит агәыҳалалратә акциа "Ашколхәыҷ изы аелектронтә техника ҳамҭас".

Акциа "Ашколхәыҷ изы аелектронтә техника ҳамҭас" иалахәхар зҭаху зегьы ироуеит алшара ԥарала, ма еиқәшәоу компиутертә техникала ашколхәыҷқәа ацхыраара рырҭарц.

Амаининг алахьынҵа

Иара убасгьы ацәажәара рацәа ахылҿиааит амаининг аусхк. Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аԥсныҟа амаининг азы амыругақәа ҩымз рыҩнуҵҟа алагалара азин ҟанаҵом. Аекономика аминистрра анапы ианҵоуп акриптовалиута аиуразы анорматив-зинтә ҳәаақәҵаразы азакәан апроект аус адуланы иазырхиазарц.

Аминистрцәа Реилазаара ақәҵара аднакылеит 60 мзартә мшы ҿҳәарас иҟаҵаны ареспублика аҵакырахь акриптовалиута аиуразы иаҭаху атауар алагалара азин аԥырхырц.

Аԥсны аекономика аминистрра, абри ақәҵара анрыдыркыла ашьҭахь 30 мзартә мшы ирхымгакәа, акриптовалиута аиуразы анорматив-зинтә ҭышәныртәалараз анапынҵа аҭоуп.

АУН "Амшынеиқәафымцамч" абри ақәҵара амчра анаиулак ашьҭахь амзартә мшқәа хәба иреиҳамкәа анапы ианҵахеит Аекономика аминистрреи иареи реиқәышаҳаҭрала зхархәара алшо афымцамч азеиԥш хархәара аҳәаақәҵареи акриптовалиута аиура иадҳәалоу аоперациақәа рлимити рышьақәыргылара.

Аминистрцәа Реилазаара ишаӡбаз ала, Аԥсны аҵакыраҿы акриптовалиута аиуразы аусура амҩаԥгара хықәкыс иҟаҵаны ианыҟоу аамҭазы акриптовалиута аиуразы аусурақәа мҩаԥызго ахаҿқәа Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанԥҵара ишышьақәнаргыло еиԥш иҭаҩзароуп иуристтә хаҿык аҳасаб ала ма хазхаҿык иаҳасаб ала, ашәахтә усбарҭақәеи, Аԥсны аҳәынҭқарратә статистикатә усбарҭақәеи, Аԥсны абиуџьетнҭыҵтә фондқәа рҿи ашәҟәы иҭагалазароуп.

Аиуристтә хаҿқәеи ахаҭалатә хаҿқәеи рзы атариф шьақәтәоит: 1 мааҭки 50 копеии киловатт-сааҭк азы.

"Абзиараз, абџьар", ма ахара ихараҵарагь ҟалом, ихыхрагьы ауам

Абри амчыбжь азы Аԥсны Апарламент аҿы аҩбатәи аԥхьарала "Абџьар азы" азакәан апроект рыдыркылеит.

Уаанӡа, Апарламент ахәбатәи ааԥхьара адепутатцәа актәи аԥхьарала ирыдыркылеит абџьар азы азакәан апроект, аха азакәан нагӡаны ирыдкыламызт.

Апарламент атәылахьчареи амилаҭтә шәарҭадареи реилак анапхгаҩы Илиа Гәниа иазгәеиҭеит хылаԥшра змам абџьар аикәыршара инадҳәаланы атәылауаа рзинқәеи ринтересқәеи ашәарҭара ишҭагылоу, ишаҭаху абџьар аикәыршара амеханизм азин аҳәаақәа аҭагӡара, азакәан адкыларагьы уаҳа азыԥшра шзалымшо.

Иара убасгьы Аԥсны Апарламент адепутатцәа цәыббра 24 рзы Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш 27 шықәса ахыҵра ахьӡала азаҭ аҭараз ақәҵара рыдыркылеит.

Апарламент ақәҵара инақәыршәаны арахь иаҵанакуеит: хышықәсанӡа зус ӡбаны иҭаку, хәышықәсанӡа зус ӡбаны иҭаку, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алахәылацәа, арезервистцәа, 2008 шықәсазы Кәыдрытәи аиҩхааҿы имҩаԥысуаз аоперациа алахәылацәа, раԥхьаӡа акәны ашьаустә ҭакԥхықәра иақәыршәоу, аҳәса.

Рхы иақәиҭыртәуеит рыҿҳәара иахьмырԥшыкәа: машәырла ацәгьа зуз; зықәра намӡац ахәыҷқәа ма аинвалидцәа змоу, зцәа зтәым аҳәса; 55 шықәса иреиҳабу аҳәса, 60 шықәса иреиҳабу ахацәа; I - II агәыԥқәа ирыҵаркуа аинвалидцәа, I - II агәыԥқәа ирыҵаркуа агәыҵәкра змоу, акьыбачымазара змоу, III - IV аклиникатә гәыԥ иаҵанакуа, иара убасгьы аинсульт зхызгаз; зықәра намӡац.

Азаҭ ахь иаҵанакуеит ақәҵара амчра аиуаанӡа ирықәу ахәҭа зхызымгаци иара убасгьы ахақәиҭра алхәдатәра иаҵаркым ҳәа ахара зыдҵоуи.

Агәымбылџьбаратә цәгьоура

Цәыббра 23 рзы Аҟәа ақалақь апрокуратура ашьаус хацнаркит аҳҭнықалақь аҿы аԥҳәыс лышьра инамаданы.

Ашьаус хацыркуп Аԥсны АЗ ахәҭаҷ 99 ахәҭа 1 (гәҭакылатәи ауаҩшьра) инақәыршәаны.

"Ауаҩшьра аҭыԥ аман 2020 шықәса цәыббра 18-19 ауха, Ҭраԥшь имҩа, аҩны № 23 аҟны. Ишьақәыргылам ахаҿы атәылауаҩ Оганиан Раиса Илиа-иԥҳа, 1940 шықәса рзы ииз, лыҩны дыҩналаны ицагәаз маҭәарла длысны дишьит", - ҳәа аҳәоит Аҟәа ақалақь апрокуратура адырраҭараҿы.

Огониан дызшьыз ахаҿы ишьақәыргылареи иаанкылареи рзы анапынҵа нашьҭуп Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистррахь.

Еиҵымхцәакәа

Сынтәа Аԥсны иахьаҵанакуа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа еиҳа-еиҳа иахьыцәгьахо инадҳәаланы Аҟәа ақалақь Ахақәиҭтәра Амши (цәыббра 27) Аиааира Амши (цәыббра 30) рзы иазԥхьагәаҭаз ауснагӡатәқәа рплан еиҭакуп.

1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира Амш азы Аҟәа, Ахьӡ-аԥша апарк аҿы ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵоит асааҭ 10:00 рзы.

Асааҭ 12:15 рзы Аԥсны Раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба имемориал аҿаԥхьа ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵоит, асааҭ 13:00 рзы – Аԥсны Аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь анышә дахьамадоу Џьгьарда ақыҭа иаҭаауеит.

Асааҭ 18:00 рзы Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҿы аԥсуа естрада ашәаҳәаҩцәеи арҿиаратә коллективқәеи рконцерт мҩаԥысуеит.

Иҟоу аҭагылазаашьа иаҿырԥшны арратә паради акциа "Ԥсра зқәым архәҭеи" мҩаԥгахом.

23
Владислав Габния

Габниа: агәыдкылареи анапеимдареи убаӡом, ауаа рхы рыхьчо иалагеит

3
(ирҿыцуп 16:36 25.10.2020)
Аҟәа араион Баслаҭа ақыҭа ахада Владислав Габниа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит анхацәа аԥкрақәа ишрықәныҟәо атәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габниа ацәгьеи абзиеи рзы аҿкы чымазара аамҭазы

"Аԥкрақәа шалагалазҵәҟьа адәқьанқәа рҿы аус зуа адырра раҳҭеит, ауаа еилагылартә еиԥш аҭагылзаашьа аԥырымҵарц. Ачарақәа руразы акәзар, амилициа араионтә ҟәша аҟынтә иааны ҳгәы ҳҽанырҵеит, ҳаргьы ауааԥсыра ирылаҳҳәеит, иааиргьы азин ылырхырцаз, ихыргартә еиԥш ирабжьаҳгоит. Анхацәагьы ирықәныҟоит аԥкрақәа, ачымазара иаҳа иацәшәоит, ауаа ак рыхьыр ҳәа иазхәыцуеит. Ацәгьара акәзар, ауаа заа аԥсы анышә дарҭоит, абжьааԥны еиԥш еилагылаӡом. Атәарақәагьы ирҟәаҵит ҳәа иазгәасҭарц сылшоит. Инеит, иаадышшылан ицоит. Агәыдкылареи анапеимдареи убаӡом, ауаа рхы рыхьчо иалагеит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Габниа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

3
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
Ӡыдаҟәара

"Мышцәгьамзар аӡы зҭамло": Ӡыдаҟәара амаӡақәа

22
(ирҿыцуп 12:36 25.10.2020)
Отҳара ақыҭа иагәылсуа Ӡыдаҟәара иадҳәалоу ажәабжьқәа дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист, афольклорист Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

Аԥсны аԥсабара беиоуп аӡқәа, аӡиасқәа рыла. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ахьы ҭызго аӡқәа, егьырҭ аинерттә материалқәа ахьыҵухыр алшо, иара убас иуникалтәу аӡқәа: иаҳҳәозар, "зышьҭрахь игьежьуа аӡы" – аҵарауаа аԥсуа еставелла ҳәа изышьҭоу амшын иалало аӡы еснагь ҭыԥк аҿы шьҭахьҟа ихынҳәуа. Убри инаҷыдангьы иҟоуп зынӡаск аӡы зҭам аҟәарақәа. Урҭ иреиуоуп Оҭҳара ақыҭа еиҩызшо Ӡыдаҟәара. Иара амш цәгьа аныҟоу заҵәык ауп аӡы анҭало.

Аӡиасқәа
© Sputnik / Томас Тхайцук

"Ӡыдаҟәара ҳәа изышьҭоу – ари жәытә ӡиас ҭыԥуп. Ари аҟәара мышцәгьамзар аӡы зҭамло, аӡы ахьҭам азоуп Ӡыдаҟәара ҳәа изашьҭоу. Амш аныцәгьахо аӡы ҭалоит, амш аныбзиоу иҭабаны иҟоуп. Иара агеи-ашьхеи ашьапаҿынтәи аҩ-бахә рыбжьара иҟәрыԥшны иаауеит, Мҷышь аҭыԥ аҿынӡа иҩеиуеит", – ҳәа еиҭалҳәоит Оҭҳара инхо Ира Қапба–Ажьиба.

Ӡыдаҟәара аӡы ахьҭамло адагьы, ари аҭыԥ ашанақәа адырбалоит. Ишеиҭарҳәо ала, иара ахаҿы ахәаҟны ижуп хҩык аиҳәшьцәа, урҭ ҭынха ҳәа аӡәгьы дахьрымамыз аҟынтәи анышәынҭрагьы ҟаҵам, дара ҟәырҭлаххан, убра ииасуа ауаа ирԥырхагахоит. Урҭ рнеҩсангьы араҟа лассы-лассы Ӡызлан дырбалоит. Ус еиԥш ахҭыс ҟалеит уажә ааигәагьы.

"Абасоуми "N" дзибаз. Абри ацҳаҿ дааиуан, Ӡыдаҟәара абра ацҳа ахьху, абас дџыхӡа даацәырҵит, имҩа кны дылмышьҭуа далагеит, иара дшәан, дыҳәҳәо дыҩуа дшаауаз абра Мирабраа рашҭа дҭалеит. Уи нас ԥсыуаҵас аҭәҳәа ҟарҵеит, аҵыблаа ҟарҵеит. Дшәеит даара, игәы еиҭаԥеит, аха аҵыблаа аныҟарҵа, нас дыбзиахеит. Иара ацҳа ахаҿы, ахәаҿы Папцавақәак убра, хҩык аҳәсақәа аҟан, иԥсит, аӡәгьы дрымамызт, ахәы рмоузт, егьи рмоузт, иҟәырҭлаххеит дара. Убарҭгьы ауаҩԥсы убра данынабжьалалак иҩуа ишьҭалон. Нас абри иублыр бзиоуп рҳәан, аҭәа амца ацраҵаны ирблит, нас уаҳа ирымбо иалагеит", – ҳәа еиҭалҳәоит ақыҭанхаҩ.

Оҭҳара инхо узазҵаалак, ахәыҷы инаиркны иззымдыруа дыҟам Ӡыдаҟәара иамоу ашанақәа. Урҭ уи адырра адагьы агәра ргоит аилашәшәымҭаз уаҟа аиасра шыбзиам.

"Сабхәа дибахьан, лыхьӡ сҳәар сҭахым, Ӡызлан дкацәааит. Абас иааилашәшәуа џьара дыҟан даауан, аҟәара, ани ацҳа ахьыҟоу дҭаланы дзааиуаз аӡәы дџыхӡа иаԥхьа абас днагылеит. Нас иара инапы иҟьо, ишьапы иҟьо, дшәеит, аха анс ҟаиҵацыԥхьаӡа иара, дыҩны иаԥхьаҟа диасны дкәаҩӡа дгылон, ыыт ҳәа саныҳәҳәалак сашьҭахьҟа дгылон иҳәеит. Нас абас ҳзеикәагьежьуаз  мацара, ахәы сҩыхәнеит иҳәеит, ари закәызеи, баасышьҭымҵуеи ҳәа, абрагь сҩыхәнеит, ларгьы дсышьҭыҵит иҳәеит. Ашьҭахь абри ахаҵа дҟәашӡа абра дааит избаз ҳәа. Аҭыԥ бзиаӡам, уахынла акәым, иара ҽынлагьы убра сиасыр сҭахӡам сара, абас сакәшан сцоит, убри ацҳа ақәлара бзиа избаӡом", – ҳәа ҳалҳәеит Ира Қапба-Ажьиба.

Ӡыдаҟәара иху ацҳа
© Фото : Есма Ҭодуа
Ӡыдаҟәара иху ацҳа

Ӡыдаҟәара анашанара ари ала инҵәаӡом. Иара иаҿагылоу абахәраҿы ахаҳәқәа ирыбжьысны аӡы цқьа анлеиуа ыҟоуп, аӡрыжәтә ҳасабала. Аха уи аӡы цқьагьы есымша иаауам. Убри анаауа иақәшәаз ашықәсан дманшәалахоит, акгьы иԥырхагахом ҳәа иԥхьаӡоуп.

Анашанара ҳацәхьаҵуазар, аиашазы Аԥсны иамоу аӡы цқьақәа аӡрыжәтә ҳасабала рхархәара акыр ишхәарҭоу азгәарҭахьеит аҵарауаа, дара Аԥсны иқәынхо рзын мацара моу анҭыҵгьы аҭирҭақәа рахь инауго иҟауҵар ауеит. Аха иахьазы аӡымҩангагақәа рыҟамзаара иахҟьаны ақыҭақәа реиҳарак Ӡыдаҟәара иаҩызоуп – аӡы иаҿықәынхо, аха зыҩнаҭақәа рҟны аӡы змам – инашанаӡами ари?

 

22