Ҳазусҭада ҳара: аԥсуа культура иахьатәи аҭагылазаашьа иазкыз аилатәара мҩаԥган

144
(ирҿыцуп 22:09 09.10.2020)
Автономтә икоммерциатәым аиҿкаара Асоциал-економикатә ҭҵаарадыррақәа рцентр аҟны "Аԥсуа культура иахьатәи аҭагылазаашьа" атемала аилатәара мҩаԥган ахәаша, жьҭаара 9 рзы.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Аизара иалахәын Асоциал-економикатә ҭҵаарадыррақәа рцентр анапхгаҩы, аусзуҩцәа, аҵарауаа, актиорцәа, апедагогикатә институт адиректор уҳәа ауаажәларра ахаҭарнакцәа.

Аилатәараҿы "Ҳазусҭада ҳара иахьа?" ҳәа хыс измаз раԥхьатәи ажәахә ҟаиҵеит афилософиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Асоциал-економикатә ҭҵаарадыррақәа рцентр анапхгаҩы Олег Дамениа. Аҵарауаҩ дазааҭгылеит акультура азҵаара, иахьатәи аҿиашьа, насгьы ацивилизациа ацәырҵра иахьатәи ҳаԥсуа культура ишаныԥшуа атәы.

"Акультура аԥызҵо ажәлар роуп. Ажәларгьы акультурагьы рышьақәгылара еиларсуп. Урҭ еиҟәыҭханы, хаз-хазы ҿиашьа рымаӡам. Ажәлар анжәлару убасҟан ауп. Изыҟалаӡом жәларыда акультура, ишзыҟамло еиԥш ажәлар культурада", - ҳәа азгәеиҭеит иажәахә аҟны Дамениа.

Аилатәараҟны зҵаара хаданы иқәгылан аԥсуа бызшәа азҵаара, ԥхьаҟатәи аԥеиԥш. Акультура иахьатәи аамҭазы абызшәа ишаныԥшуа, иарбан еиҭакрақәоу изынио уҳәа.

Апедагогикатә институт адиректор Ирина Кәакәасқьырԥҳа иазгәалҭеит:

"Иахьа акультура аганахьала, абызшәа аганахьала ҳзынио апроблемақәа, ахьысҳарақәа еиҳа иахьубарҭоу ашколтә системаҟноуп. Ҳҵаратә система зегьы аԥхьа ааӡара гылазароуп. Ааӡара ауп акультура зхылҿиаауа. Ашколтә система - ари ҳәынҭқарратә системоуп. Ашкол аҟноуп акультура ашьаҭа ахьакуа. Ахәыҷқәа аԥсуа культура рылаҳааӡоит ҳәа аԥсуара иазкны хазы амаҭәар алагалара зынӡа сақәшаҳаҭӡам, уи аҩыза аныҟала ҳаԥсуарагьы ҟалом. Аԥсуара - ари маҭәарӡам, уи ахәыҷы дани нахыс даԥсыуазар, иныруазароуп", - лҳәеит апедагогикатә институт адиректор.

 

© Sputnik / Томас Тхайцук
Асеминар "Аԥсуа культура иахьатәи аҭагылазаашьа" алахәцәа

 

Аилатәараҟны иазааҭгылан иара убас абызшәа аԥсыҽра, аҿар уи апроблема ишахәаԥшуа, ишазнеиуа атәы. ААУ аԥсуа литература акафедра арҵаҩы, Џьырхәатәи абжьаратә школ адиректор Габниа Дифа Назырбеи-иԥҳа уи азҵаара дазааҭгылеит:

"Сара аԥсуа бызшәа аиаӡаара амҩа иангылоуп ҳәа зҳәо сиқәшаҳаҭӡам, избан акәзар аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы иубарҭоуп абызшәа еиҳа аԥыжәара шарҭо аҭаацәа, рыхшара аԥсуа бызшәа дырҵара иазҿлымҳауп. Сара лассы-лассы избоит аԥсышәала ишцәажәо ахәыҷқәа. Абызшәа ԥсӡом уи ала ицәажәонаҵы. Хымԥада, акультура ахы ахьакуа аҭаацәара рыҩнуҵҟа ауп, ашкол аҿы ааӡаратә процесс уи иацхраауеит, еизнарҳауеит", - лҳәеит Габниаԥҳа.

Аԥсуаа ҳныҳәарақәа, ҳҵасқәа ркультура рыҽшеиҭаркыз, уи иацу арыцҳара атәы иҳәоит аизара иақәымшәаз, аха онлаинла зхы алазырхәыз Архимандрит, анцәаҭҵаара адоктор Аб Дараҭ (Дбар):

"Изакәытә культуроузеи ирымаз аԥсуаа адин ныҳәарақәа, ахныҳәарақәа анымҩаԥыргоз! Шаҟа иацклаԥшны имҩаԥыргоз урҭ рҵасқәа - аҭыԥ алхра, аҽеилаҳәашьа, афареи ажәреи рыҟны аскетикатә хынкылара уҳәа. Аныҳәара амҩаԥгаразы аԥсуаа иалкаау ҭыԥ ԥшӡак алырхуан. Аныҳәаҩ шәҵатәы шкәакәала (ицқьара аазырԥшуа аԥштәы) деилаҳәазар акәын. Иара убас ирфози ишырфози шаҟа иацклаԥшны, иазхәыцны иазнеиуаз: афатә рацәахкыла адгылара ҵасмызт, досу ихәҭаа ирҭон. Ҳахәаԥшып нас иахьа "Ацуныҳәа" шымҩаԥааго: иаҳшәу, иаҳхоу (ԥсыуа маҭәак аӡәы ишәӡам, аныҳәаҩгьы дналаҵаны, ԥсыуа лабашьак, ԥсыуа ҳәызбак аӡәы икӡам), ҳаишәақәа меигӡарахда иқәжьу афатә, нас иаанхаз абжеиҳарак наганы ианкаҳажьуа, ҳажәшьа, нас уи иахьакәым ҳкылнаго. Нас абри зегьы аԥсуа икультуроуп ҳәа ҳзазҳәома?" - ҳәа азгәеиҭоит Аб Дараҭ.

Иара ишиҳәаз ала, ҳадгьыл ҳнапы анагымха, ҳақалақьқәагьы қәнагала ҳанрызнеи, ҳныҳәарақәагьы ишаԥыз ианымҩаԥаага, убасҟан ауп жәларык раҳасабала акультура змоу ҳауп ҳәа аҳәара анҳалшо.

Аизара хыркәшо, амҩаԥгаҩ, Асоциал-економикатә ҭҵаарадыррақәа рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Лаура Габлиаԥҳа иазгәалҭеит хықәкыс аиҿкааҩцәа ирымаз акультура апроблема аӡыргара, алацәажәара, адырҳара шакәыз. Насгьы иазгәалҭеит аизара рхы аладырхәыр шакәыз иҵегьы апрограмма иарбоу аҵарауаа, аха еиуеиԥшым амзызқәа, иара убас ачымазара ҿкы иахҟьаны урҭ рымҩахыҵра залымшеит.

Автономтә икоммерциатәым аиҿкаара Асоциал-економикатә ҭҵаарадыррақәа рцентр лассы-лассы имҩаԥнагоит ауаажәлар ргәы иҵхо, Аԥсны аҿиара иаԥырхагоу апроблема хадақәа ирызку аилатәарақәа. Аха иазгәаҭатәуп, ари атемала раԥхьаӡа акәны ишымҩаԥгаз.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

144

Аԥсны 134-ҩык акоронавирус рыдырбалеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит

8
(ирҿыцуп 19:13 22.10.2020)
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3306-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1289-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 33-ҩык.

АҞӘА, жьҭаара 22- Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рцәа иалоу иаламу аилкааразы атестқәа 445-ҩык ирзыҟаҵан, урҭ рахьтә 134-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Жьҭаара 21 рзы Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы лыԥсҭазаара далҵит 61 шықәса зхыҵуаз акоронавирус адиагноз ззышьақәырӷәӷәаз апациент, лара аҿкчымазаратә ҟәша дҭашәеит жьҭаара 18 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы лдунеи лыԥсахит.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 148-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 123-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 62-ҩык, илҩаауп 11-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь уахыки-ҽнаки рыла иҭашәеит 11-ҩык ачымазцәа.

Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбало 21-ҩык апациентцәа. 20-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, аӡәы-иҭагылазаашьа бааԥсуп.

Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

8
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау

Жьиба ацитрустә шәырқәа рзы: иҿала иҿамла есышықәса ихәшәтәлатәуп, аҩара рзымариоуп

4
(ирҿыцуп 18:42 22.10.2020)
Гагра араион Асычқәа ақыҭан иҟоу ацитрустә ааӡарҭа қьырала измоу Аркади Жьиба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ашәырҵлақәа ишахәҭоу рааӡаразы ихымԥадатәны иҟоу.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Жьиба ацитрустә шәырқәа рзы

"Ара еиҭаҳау ацитрустә шәырқәа асовет аамҭазы иаԥҵаз абаҳчақәа роуп. Аибашьра ашьҭахь дара рышьақәыргылара уадаҩын аҟнытә ажәлар ишаны ирырҭеит қьырала. Жәашықәсаҟа ҵуеит ҳхала нап адкыла иныҟәаҳгоижьҭеи. Аколнхара аҟынтә ииасыз 300 шьапы рҟынӡа сымоуп, иара ус схатәгьы 200 шьапы рҟынӡа ыҟоуп. Ацитрус анапы адукылар, ианахәҭоу ахәшә ауҭар, уацхраар, аҽаҩра уоуеит, аха иара акалашәа иҟоуп, шықәсык аҽаҩра бзиоуп, шықәсык ибжьанажьуеит. Аха иҿамла иҿала есышықәса ихәшәтәлатәуп, мамзар, иҩоит, уи рзымариоуп, избанзар, ақәра ду рымоуп шьҭа. Аиҭаҳатә аԥшаара уадаҩуп, иара ахәгьы маҷӡам, шықәсык зхыҵуа ашьаҭа 250 -500 мааҭ рҟынӡа инеиуеит", - еиҭеиҳәеит Жьиба.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

4