Енвер Ажиба

Ауадаҩрақәа ирӡрыжәыз апоет: Енвер Ажьиба 63 шықәса ихыҵра иазкны

78
Аԥсуа поет, агазеҭ "Аԥсны" аредактор хада Енвер Ажьиба 63 шықәса ихыҵит. Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵо, апоет Анатоли Лагәлаа иҳадигалоит арҿиаҩы изку анҵамҭа.

Иареи сареи ҳаибадырит зынӡа ҳшыҷкәынцәаз, сара аинститут актәи акурс аҿы стәан, уи усҟан ҳәынҭқарратә университетмхацызт. Аҟәа еиҿыркааит иҩуа аҿар Аԥснызегьтәи рсеминар. Уи аамҭазы, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахантәаҩыс дыҟан Иван Константин-иԥа Ҭарба. Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ҿыц аҩра иалагаз рсекциа деиҳабын ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәба. Абраҟа ҳаиқәшәеит Енвер Ажьибеи сареи. Усҟан сара Аҟәа "аԥшәымара" зуеит ҳәа сҽазыскхьан, Енвери сареи ҳанеибадыр, "сара Мгәыӡырхәантәи сааит" аниҳәа, "уаха ҳара ҳуадахь уаалароуп, ара азеиԥшынхарҭаҿ астудентцәа ҳаицыҩноуп, ҳазхарагьы ҳаицәажәап" сҳәеит!

Аха иара ауха ара Аҟәа иуацәақәак рҿы днеирц адырра риҭахьазаарын, дсызнымкылакәа "дсымпыҵҵәраан" дцеит.

Убри нахыс, аҿар ҳахьеиқәшәоз алитературатә хәылԥазқәа зегьы рҿы ҳаибабон, ирласынгьы ҳаишьцылеит, уимоу, сара азеиԥшынхарҭа саныҩныҵ, иареи сареи қьырала уадак ҳаицыҩнан.

Уи ашьҭахь, аҭаацәарақәа ҳанрылала, жә-еихагылак змаз ҩнык аҿы ауадақәа еицҳауит, ҭаацәала даара еизааигәаз ҳакәхеит, ҳхәыҷқәа еицрызҳаит.

Енвер аԥсҭазаараҿы ихигаз ауадаҩрақәеи, агәырҩақәеи, агәырӷьеи зегьы ҿаҿаӡа иубоит иҩымҭақәа рҿы - ипоезиаҿгьы, ипрозаҿгьы. Иара ихигаз зегьы "ицырхыргеит" ишәҟәқәа. Иитәым ахьаа хәыцны аҩымҭа алихӡом, иара дзымблыз, иара ихьымкьысыз, иара дызмыргәырӷьаз алитературатә ԥсҭазаара аиҭаӡом. Убри азоуп апоет иҩымҭақәа зегьы рыгәра зуго, урыԥхьаны уанаалгалак, ԥсыуа хаҵа бзиак сасра уиҭаны, иҩны ааныжьны адәықәлара рацәак ишуҭахым еиԥш узыҟало…

Хынҩажәи хԥа шықәса қәра дуӡам арҿиара иаҿу изы, ацәаӷәаҩ бзиа иеиԥш, шьыбжьаанӡа иҩеиго амаҭа ауп!.. Сара агәра згоит, аԥсҭазаара акырџьара икыднаҟьахьо сҩыза бзиа, аурыс шәҟәыҩҩык ииашан ишиҳәаз еиԥш "человек, как кирпич, обжигаясь, твердеет!" ишьхамҩа акырӡа ишыхароу, инаршәгьы шыхиоу..

Енвер Ажьиба "Аԥсны" захьӡу иажәеинраалак аҿы иҳәоит:

Аҭахара анакәха, убзиабара сақәӡааит,

Дышԥаҟалои, иан дицәыӡыр аӡҟы.

Аԥсны, ухаҵкы ицаша сара сакәхааит,

Ухьаақәа згартә еиԥш, исымаз разҟы…

Сухӡыӡаауеит, сузгәаҟуеит, сузӡатәуеит,

Уԥа соуп, исыблаҷыцу Аԥсны!

Сбаагәарахарц еиҭа сымчқәа еиҳастәуеит,

Сыҽукәырша усыхьчаларц сухьӡаны…

Енвер ипоезиаҿы иуԥшаауеит аԥсуа нхаҩы ихьаа, игәырҩа, уи уаҵәтәи иԥеиԥш азы есымшатәи игәеибафарақәа, иқәԥарақәа… Уи иԥсадгьыл аҿы даԥшәымоуп, ишьапқәа баӷьаӡа игылоуп, уаԥсыуам, ма ари адгьыл уара иутәым ҳәа иазҳәаз, ахааназ диаӷоуп, иагьианаижьуам… Насгьы, данхәыҷыз аахыс иашала дааӡоуп иара, зынзаҵәыкгьы уи амҩа даныҵыр иҭахӡам. Абар уи иажәеинраала "Аиаша" аҿы ишиҳәо:

Аҟама уҿакызаргь, уацәымшәан,

Уацәымшәан ахҭҟьара иҭҟьо.

Илухыз амҩа уанымшәан,

Дхаҵоума зымҩа иахҟьо.

Аиашоуп, ҽак ыҟаӡам уаҳа,

Иҳәа, уазықәԥа, умтәан.

Дхаҵам иԥсыз згәы нҭаҳан,

Ма иаахәоу саанк азы атәан…

Идыруп, аиаша гәыԥжәагоуп,

Иныҟәызго маҷын иацгьы.

Аиашамҩа анылара "хжьагоуп"

Аха уи ада иҟалома уаҵәгьы…

Енвер ихәыҷра зегьы иқыҭа ԥшӡа Мгәыӡырхәа иадҳәалан азы, уи аԥсабара ԥшӡеи, аԥсаатә рыбжьы хааи, аҳауа ссири, аӡыхьқәа рышьҭыбжь ҟаимаҭи есымша ипоезиа иагәылҷҷаауеит…

© Foto / из личного архива Беллы Барцыц

Уи ақалақь ахь нхара ҳәа данаагьы, зегь акоуп акыраамҭа ицрыҵуамызт ихәыҷра иацыз аԥштәы ссирқәеи абжьы хазынақәеи!.. Иара ихы нықәиҵаргьы, иԥхыӡ иалоу, иахьеи уахеи дызмырҭынчуа, ихәыҷра иаацрымшәо иацу иқыҭа ԥшӡа ауп!.. Уи даара ибзиан ианыԥшуеит иажәеинраала "Аҷынҷа", абраҟа иааҳгоит ахәҭак:

Уҷырҷыруа, ашәоума иуҳәо аҷынҷа,

Уа убжьы ҵар рылҟьоит иахьа аԥсаа.

Иуҭахызар дхухырц апоет игәы ҳәынҷа,

Ма ирҿыхара уҭахызар, ацәара анизаа.

Дааԥсоуп апоет. Иухәҭоуп игәоуҭар,

Ихы нықәиҵар, ԥшахаак дарцәап дҭахәхәа.

Иахантәарак дмаалықьха музак иҽаиҭан,

Ашара даԥылеит ихьыҳаԥшьа хырхәхәа…

Енвер ҳажәлар р-Џьынџьтәылатә еибашьра далагылан, уи ибеит ҳмилаҭ рфырхаҵара, ҳаӷеи дареи рымчқәа шеиҟарамызгьы, ар маҷ хьӡы ргеит ҳәа, рышьҭахьҟа ихьамҵит, аԥсыуак иԥсы ҭанаҵы ҳаԥсадгьыл раҳҭом ҳәа зегьы хаха аӷа иҿагылеит, уи ишьапы зықәгылаз адгьыл амца адыркит, ршьала иркәабеит, аха зегь акоуп ҿаҵакгьы ирымҭеит, уимоу, ахаан ихамышҭша ацәыӡ дуқәа иманы, дҳәазаны мацара ишьҭахьҟа дхынҳәит!..

Уи нахыс агәра игеит - аԥсуа иԥсадгьыл иламыс еиԥш ишихьчо, иламысгьы, иаԥсуарагьы, иԥсадгьылгьы уанрыӷрагыла, ишуанаимыжьуа, иаҭаххаргьы, ихы ақәиҵозаргьы, уара иԥсадгьыл аҿы уаԥшәыманы ушыҟаимҵо, ахҭыԥ ушаирго!.. Уи бзиан ианыԥшуеит Енвер иажәеинраала "Афырхаҵа." Абраҟа иааҳгоит ажәеинраала алагамҭа:

Ишьа илҵуаз дарыԥхон,

Афырхаҵа дыхәны дахьышьҭаз…

Адгьыл агәеисра гарашәан дгаран,

Аиааира мшы зхыԥшылоз,

Аибашьцәа рышьҭа,

Аҽеизнаркәкәон,

Ахаҵа ихәрақәа ирырӷьаган,

Ишьа илҵуаз дарыԥхон,

Ишьабоз афырхаҵа…

Иахьа иҭәымҭа дҭагылоуп апоет-ажурналист Енвер Ажьиба! 63 шықәса рыла уи аԥсҭазаара дыԥнашәеит, дарыӷәӷәеит, иаԥхьаҩцәеи иареи бзиан еибадырит, наҟ-ааҟ ацҳа бзиа рызхуп!

Уи ипоезиеи ипрозеи инарываргылан, агазеҭ "Аԥсны" редактор хадас дамоуп, ирацәоуп иџьабаа. Аха убарҭ зегьы дыриааиуеит апоет, избанзар, иаԥхьаҟа иԥшуп иара дзыхьӡаша, иара ииҳәаша, иара ииҩша арҿиамҭақәа рацәаны!.. Сара агәра згоит урҭ зегьы дышрыхьӡо, ирҿиара анарха бзиа шаиуа, гәыкала ишизыԥшу иара ибаҩхатәра агәра ганы иашҭа ԥшӡа иҭалаз иаԥхьаҩцәа!..

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

78

Аԥсны акоронавирус злаз фҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит

12
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 11355-ы ыҟоуп, ргәы бзиахеит 9467-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 167-ы.

АҞӘА, ажьырныҳәа 27 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 543-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 54-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Ажьырныҳәа 25-26 рзы Аԥсны аковид-хәышәтәырҭақәа рҿы рыԥсҭазаара иалҵит фҩык апациентцәа.

Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ажьырныҳәа 26 рзы иԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа. 1931 шықәсазы ииз - идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц, иара убас идбалан зымҩасшьа бааԥсыз авирус-бактериалтә ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра. Иԥсҭазаара далҵит 1949 шықәсазы ииз ахаҵа, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәсазы ииз апациент, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит иҭагылазаашьа бааԥсны, ирԥҳақәа ачымазара акыр ирылаҽны. Апациент мызкы иназынаԥшуа иақәнагаз ахәышәтәра дахысуан, аха уи иахьмырԥшкәа иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 26 рзы.

Урыстәылатәи арратә госпиталь аҿы рыԥсҭазаара иалҵит хҩык апациентцәа. 1950 шықәса рзы ииз апациент иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 15 рзы, 1946, 1948 шықәсқәа рзы ииз ҩыџьа апациентцәа - ажьырныҳәа 26 рзы. Урҭ рыхҩыкгьы акоронавирустә инфекциа адиагноз рзышьақәырӷәӷәан.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 118-ҩык, урҭ рахьтә 104-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 34-ҩык, ибжьаратәуп - 50-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 29-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 46-ҩык апациентцәа.

Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит аҿкычымазара рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

12
Атемақәа:
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
Кама Гогия

Гогьиаԥҳа: зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак ауалафахәқәа иреиҵамзароуп, аха изалымшацт

7
Аԥсны аҳәынҭқарра ахыԥхьаӡара еихшьааларҭатә еилакы ахантәаҩы Кама Гогьиаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак шышшьақәдыргыло атәы.

2021 шықәса ажьырныҳәа 1 азы зда ԥсыхәа ыҟам ауаҩы ихныҟәгага мызкы иартәеит 7 нызқьи 398 мааҭ.

 

Атәылауаҩи аиҳабыреи: Гогьиаԥҳа зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак иазкны

"Аԥсны мызчарак ахыԥхьаӡара аилкааразы Урыстәыла Краснодартәи атәылаҿацә, Адыгатәыла ирымоу аметодика ҳхы иаҳархәоит ҳаргьы. Мызчарак иалоуп ауаҩы аԥсымышьҭыгазы иифараны иҟоу 35 хкы афатәқәа. Урҭ рыдагьы ааглыхратә тауарқәа, убасгьы алашара, ауадазы амаҵзуратә шәахтәқәа уҳәа. Арҭ зегьы еилаҵаны зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа идыртәо ахә ҟалоит. Афатәқәа ари ахә аҟынтәи 5 нызқьи 60 мааҭ дыртәоит, егьырҭ атауарқәа 1450 мааҭ, ашәахтәқәеи егьырҭ амаҵзуратә хшәаатәқәеи 887 мааҭ. Зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак еиҵаны иҟамзароуп ауалафахәы. 2017 шықәсазы апарламент аҟны аџьаус азы азакәан ҿыц рыдыркылеит. Уаҟа иарбоуп ианар 1, 2018 шықәса инаркны мызчарак зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа иреиҵамзароуп ҳәа. Ус шакәгьы, иахьагьы иҟоуп зуалафахы мызчарак аасҭа еиҵоу", - лҳәеит Гогьиаԥҳа.

 

Шәазыӡырҩы аудио.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

7