Асахьаҭыхҩы Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа

18
(ирҿыцуп 16:17 30.03.2021)
Адгур Амԥар ирҿиара бзиа избо зегьы Ацәыргақәҵатә зал хадаҿы ирбар рылшоит мшаԥы 10-нӡа иаарту ацәыргақәҵа "Аамҭабжьара".

АҞӘА, хәажәкыра 30– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Асахьаҭыхҩы Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа Ацәыргақәҵатә зал хадаҿы хәажәкыра 30 рзы.

"Араҟа аԥыжәара ргоит абасеиԥш иҟоу ахырхарҭақәа: сиурреализм, асимволизм. Аиашазы, асимволизм еснагь асиурреализм иахәҭоуп, аха ара хазны ицәырызгоит", - иҳәоит Адгур Амԥар.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа

Асахьаҭыхыҩ уаанӡа аныхачаԥақәа ҭихуан, уи иара ишиҳәо ала асиурреализм иатәу аҭыхымҭақәа раԥҵараан ицхраауеит.

"Аныхачаԥа аҩра акыр аҵшьрақәа аҭахуп: анапы, ахаҿы уҳәа рҭыхраан. Уи уажәы исыцхраауеит. Акрылтә шәыгақәа схы иасырхәоит, урҭгьы аныхачаԥа зларыҩуа ашәыгақәа ирзааигәоуп", - иҳәоит асахьаҭыхыҩ.

Ацәыргақәҵа ахьӡ "Аамҭабжьара" – ари акы анҵәамҭеи аҽакы алагамҭеи реиԥшьырҭоуп. Ицәыргоу аусумҭақәагьы уи рныԥшуеит ҳәа иҳәоит Амԥар.

"Ацәыргақәҵаҿы иӡыргоу аусумҭақәа аҵыхәтәантәи шықәсык, шықәсыки бжаки рыҩныҵҟа иҭыху роуп. Адин иазааигәаз ауаҩ иҟынтәи аеволиуциахь зхы зырхаз уаҩхеит ари аамҭазы", - иҳәоит иара.

Адгур Амԥар ицәыргақәҵахь инагоуп 25 усумҭа.

Аԥсны асахьаҭыхыҩцәа Рцәыргақәҵатә зал хада адиректор Ельвира Арсалиаԥҳа илҳәеит, Адгур Амԥар иудигало зегьы агәыхыҭхыҭра узцәырнагоит ҳәа.

  • Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа
    © Sputnik / Томас Тхайцук
  • Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа
    © Sputnik / Томас Тхайцук
  • Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа
    © Sputnik / Томас Тхайцук
  • Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа
    © Sputnik / Томас Тхайцук
  • Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа
    © Sputnik / Томас Тхайцук
  • Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа
    © Sputnik / Томас Тхайцук
1 / 6
© Sputnik / Томас Тхайцук
Асахьаҭыхыҩ Адгур Амԥар ицәыргақәҵа "Аамҭабжьара" аатит Аҟәа

"Иара ихаҭа иажәақәа рыла асахьаҭыхыҩ дызмырҭынчуа зегьы аш ахь инеигар ауп ҳәа, убасҟан ауп ахәаԥшыҩцәагьы ргәы аныхыҭхыҭуа. Ацәыргақәҵа ахаҭа етапк аҟынтәи аҽа етапк ахь аиасра иазҳәоуп", - лҳәеит лара.

Асахьаҭыхыҩ ахәаԥшҩы иахь иаартра аҭак ҟанамҵарц залшом. Адгур Амԥар ԥхьаҟагьы ирҿиамҭақәа рыбзиабаҩцәа акырынтә иргәырӷьараны дыҟоуп ҳәа лҳәеит Арсалиаԥҳа.

18

Аҭоурых аӡыблара иалҵыз: Адиле Аббас-оӷлы диижьҭеи шәышықәса ҵит

2
Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, аџьа аветеран, "Ахьӡ -Аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу Адиле Аббас-оӷлы сталинтәи арепрессиақәа раан, Нестор Лакоба иҭаацәа рҟынтә зыԥсы ҭаны иаанхаз аӡәзаҵәык лакәын. Иахьа лыԥсы ҭазҭгьы, илхыҵуан шәышықәса.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.

"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.

Лан лзы акәзар, абас лҳәон:

"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.

Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.

Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.

Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.

Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:

"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.

Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.

"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.

Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

2

Ҷкотуа: аиҳабацәа рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон ҳаныхәыҷыз

3
(ирҿыцуп 16:51 23.04.2021)
Амилаҭтә культура иадҳәалоу абзиарақәа реиқәырхашьа, аҭаацәареи ахшареи реимадара, ааӡараҟны иҟоу ахьысҳарақәа зыхҟьо ирылацәажәеит арадио Sputnik аефир аҟны ауаажәларратә усзуҩ Октаи Ҷкотуеи аетнограф, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Виктор Аҩӡбеи.
Ҷкотуа: аиҳабацәа рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон ҳаныхәыҷыз

"…Сара сазхәыцуеит саныхәыҷыз сани, саби, сандуи ҷыдала ҳрааӡозма ҳәа. Мамоу. Абри ҳқыҭаҟны иҟаз зегьы рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон. Абри абри ауп ҳәа ҳарҳәаӡомызт. Ус ишыҟоу иаҳдырбон рыԥсҭазаашьала, рныҟәашьала, ртәашьа-ргылашьала, реизыҟазаашьала. Урҭ уахьрыхәаԥшуаз ухы уааӡон, убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан", - иҳәеит Ҷкотуа.

Аиҿцәажәара инарҭбааны шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.

3