Аԥсуа культура аиқәырхаразы: Ҭырқәтәыла Бычка ақыҭан аҳәса "Аидгылара" шеиҿыркааз

457
(ирҿыцуп 18:56 29.05.2021)
Ҭырқәтәыла, Диузџье ақалақь иаду аԥсуа қыҭа Бычка фымз раԥхьа иаԥҵан аҳәса "Реидгылара". Уи напхгара азҭо ҳџьынџьуаҩ Ильқьин Арӡынԥҳа еиҭалҳәеит ари аиҿкаара хықәкы хадас иамоу атәы.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Излеилкаахаз ала, Бычка ақыҭан иахьазы инхоит аԥсуа ҭаацәарақәа хышә ҭӡы, хыԥхьаӡарала иуҳәозар зқьы иреиҳауп. Дара ақыҭанхамҩа рнапы алакуп. Ԥыҭҩык рхы ныҟәыргоит иаадрыхуа араса, аџьықәреи уҳәа рыла, ирааӡоит арахә, аԥсаса. Иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгаз аҿар ақалақь дуқәа рҟны аус руоит.

Ари ақыҭаҟны акраамҭа ҵуан ажәлар реизарҭа, реибабарҭа ҭыԥ аиҿкаара ргәы азыҳәоижьҭеи. Иҳаҩсыз ашықәс абҵарамзазы, Бычка инхо аԥсуа ҳәсақәа ааидгыланы, ирыӡбеит "Аидгылара" ҳәа хьӡыс иаҭаны убас еиԥш иҟоу аҭыԥ аԥҵара.

© Foto / предоставила Саида Жиба
Ҭырқәтәыла аԥсуа қыҭа Бычка еиҿкаау аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" ахьаадыртыз ахыбра

 

"115-ҩык аҳәса ҳабжьы ақәырганы аҳәынҭқар иҟынӡа инаҳгеит ақыҭауаа реизарҭа ҭыԥ ҳамазар шаҳҭаху. Ақыҭаҟны анапы згыз хыбраҟ ыҟан, азин анҳау, ҳхатәы мчла убри аргылара еиҭашьақәҳаргылеит. Доусы илшоз ҟаиҵон. Аӡәы махәҿыла дҳацхрааит, ҽаӡәы - ҩнымаҭәала. "Аидгылара" аҭыԥ аԥсуа икультуреи, иҵаси, иқьабзи реиқәырхара иазынархоуп. Араҟа аҿар рхатәы бызшәа, аԥсуа кәашара, амырзакан арҳәара, асахьаҭыхра, амҿы аус адулашьа уҳәа дҳарҵарц ҳгәы иҭоуп. Иҳамоуп Аԥсны аҭоурых зҳәо ашәҟәқәа ахьӡыргоу абиблиотека маҷ", - лҳәоит аҳәса "Реидгылара" аиҳабы Ильқьин Арӡынԥҳа.

  • Ҭырқәтәыла Бычка ақыҭан аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" аҿы
    © Foto / предоставила Саида Жиба
  • Ҭырқәтәыла Бычка ақыҭан аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" аҿы ирымоу аԥсуаа рҭоурых зҳәо абиблиотека маҷ
    © Foto / предоставила Саида Жиба
  • Ҭырқәтәыла Бычка ақыҭан аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" аҿы
    © Foto / предоставила Саида Жиба
1 / 3
© Foto / предоставила Саида Жиба
Ҭырқәтәыла Бычка ақыҭан аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" аҿы

Бычка ақыҭа шәаԥыџьаԥла иҭалаҳауп. Араатәи аԥсабара акырӡа Аԥснытәи иеиԥшуп. Аҭыԥантәи анхацәа изларҳәо ала, ажәытәан амҳаџьырра иахнагаз рџьынџь ҭыԥқәа иреиԥшыз анхарҭақәа алырхуан. Рыԥсадгьыл гәакьа ргәалазыршәо Бычка ақыҭауаа гәыкала бзиа ирбоит ртәарҭа. Убри инамаданы аҳәса "Реидгылара" хықәкы хадас ишьҭырхит ақыҭа хылаԥшра ҷыда аҭара.

© Foto / предоставила Саида Жиба
Аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" напхгара азызуа Ильқьин Арӡынԥҳаи уи аусура иацхраауа лҩызцәеи

"Ҳаизарақәа, хымԥада, ахацәагьы алахәуп, аҿар рацәаӡаны иаҳзааиуеит. Аԥсны зхаҳбаало ҳабдуцәа нхарҭас ишьҭырхыз Бычка ақыҭа ҿырԥшыгазар ҳҭахуп. Убри аҟнытә асанитартә ҭагылазаашьа ацклаԥшразы апроектқәа ҳамоуп. Рашәара 5 рзы иааҳакәыршоу аԥсабара ахьчара жәларбжьаратәи иамшуп. Убасҟан ақыҭауаа зегьы афестиваль мҩаԥаагар ҳҭахуп. Раԥхьа иргыланы арыцқьарақәа рымш еиҿаҳкаауеит, анаҩс аныҳәа. Ааԥхьара раҳҭоит ҳқыҭа зыдҳәалоу Диузџье ақалақь анапхгарагьы", - рыгәҭакқәа ртәы ҳацеиҩылшоит аҳәса "Реидгылара" аиҳабы.

© Sputnik / Томас Тхайцук предоставила Саида Жиба
Аҳәса реиҿкаара "Аидгылара" аиҳабы Ильқьин Арӡынԥҳаи ажурналист Саида Жьиԥҳаи "Аидгылараҿы икыду Мысҭафа Қьемаль Ататиурки Владислав Арӡынбеи рпатреҭ аҿаԥхьа

Ильқьин Арӡынԥҳа лажәақәа рыла, апандемиа аналага нахыс ирацәаҩуп забдуцәеи забацәеи рынхамҩақәа рахь ихынҳәыз. Аӡәырҩы игәыгәҭажьыз рыҩнқәеи рымӡырхақәеи уреилаҳартә еиԥш еиҿыркааит. Ажәакала шықәсқәак раԥхьа аасҭа уажәазы анхацәа рхыԥхьаӡара еиҳахеит.

"Ҳара ҳқыҭаҟны 300 ҭӡы ҳаҟоуп, хыԥхьаӡарала иуҳәозар, хәыҷи дуи 1200 рҟынӡа. Жәла-жәлала акәзар, Бычка инхо иреиҳауп Арӡынааи Ажьиааи, иара убас инхоит Мазаҳаа, Аҩӡаа, Ҳагаа, Аҭрышаа, Аншаа, Абашаа, Кәаӡаа, Иашаа, Абраскьылаа, Гамсаниаа, Ахаа, Қапаа, Уасаа, Хәаҷаа, Кәыџаа, Цәышаа, Қаҩаа, Ламырцәаа, Илдызаа, Сыҷынаа, Дохәмаа, Пасаниаа, Хәацаа уҳәа", - лажәа иацылҵоит Ильқьин.

Аҳәса "Реидгылара" ахыбра еихшоуп азал дуи, аофис уадақәеи рыла. Аргылара аҵаҟагьы иҟоуп инеиҵыху ауада. Уаҟа аҭааҩцәа рзы акрыфарҭа ҟалоит, убас ари аҵакыраҿы ихдыртуеит аҭыԥантәи аҳәса раалыҵқәа рҭиирц ахьрылшо адәқьан.

© Foto / предоставила Саида Жиба
"Аидгылара" иаҭаауа асасцәа акрахьырҿарҵо акрыфарҭа

"Бычка ирацәаҩӡоуп зхатәы аалыҵқәа ҟазҵо аҳәса. Адәқьан анааҳартлак, дара ироуоит алшара ашх лыхқәа, аџьыка, ачаҳаржә, ашыла, еиуеиԥшым анаплыхқәа рыҭира", - инаҵылшьит лара.

Аҳәса "Реидгылара" аҵакырадгьыл аҿы акәзар, апарктә зона аԥҵахоит. Иахьазы амцеиқәҵарҭа ҭыԥ шьақәдыргылеит.

© Foto / предоставила Саида Жиба
"Аидгылара" аҵакырадгьыл шыҟало апроект

"Ҳабдуцәа ишыҟарҵоз еиԥш, уахынла амца еиқәҵаны, ахәышҭаарамца аԥхьа ажәабжьқәа еибыҳәо ҳааидтәаларгьы, иразҟны иаҳԥхьаӡоит", - лҳәоит Ильқьин.

© Foto / предоставила Саида Жиба
"Аидгылара" ашҭаҿы ирчаԥаз амцеиқәҵарҭа

Зқыҭауаа рыгәрагара иаԥсахаз аԥсуа ԥҳәыс хамеигӡарала уахи-ҽни лыжәлар дырзааԥсоит.

Ильқьин Арӡынԥҳа лхаҭа хынтә Аԥсныҟа даахьеит. Убасҟан илнырыз ацәаныррақәа роуп иахьа лнапы злаку аус аҿгьы амч лызҭо.

457

Аԥсны ахада Аахыҵ Уаԥстәыла атәылахьчара аминистр агәымшәараз аорден ианеишьеит

6
(ирҿыцуп 18:32 27.09.2021)
Аԥсны Атәылахьчара аминистрраҟны Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҟны Аиааира 28 шықәса ахыҵреи Аҟәа ахақәиҭтәра амши разгәаҭаразы аныҳәатә еилатәара мҩаԥысит.

АҞӘА, цәыббра 27 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аслан Бжьаниа Аахыҵ Уаԥстәыла Атәылахьчара аминистр Ибрагим Гассеева ианеишьеит Агәымшәараз аорден, Қырҭтәыла Аахыҵ Уаԥстәыла ианажәлаз иааирԥшыз афырхаҵараз.

"Ҳаҭыр зқәу Аԥсны ахада, Атәылахьчара аминистр, аҩызцәа. Азин сышәҭ Аиааира амш шәыдысныҳәаларц Аахыҵ Уаԥстәыла ахадеи ажәлари рыхьӡала, ишәзеиӷьасшьарц аҭынчра, ашәҭыкакаҷра, ԥхьаҟатәи амш лаша. Ҳаҭыр зқәу Аԥсны ахада, ари аҳамҭа сара гәадыурала иныҟәызгалоит", - иҳәеит Гассеев.

Анаҩс, Ибрагим Гассеев Атәылахьчара аминистрра агәаларшәагатә ҳамҭақәа аиҭеит.

"Арҭ амшқәа рзы Аԥсны иқәынхо, милаҭрацәала еилоу ҳажәлар, Аԥсны арбџьар мчқәа рыруаа, ҳаиашьаратә жәларқәа, аҳәаанырцә иҟоу хыԥхьаӡара рацәала аԥсуа диаспора иазгәарҭоит игәырӷьахәу амшныҳәа – 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы иргаз Аиааира амш", - иҳәеит Аԥсны Атәылахьчара аминистр Владимир Ануа иқәгылараҿы.

"1992 шықәса нанҳәамзазы аԥсуа жәлар мцаԥшьла дырхысырц аҳәаа дхыҵны ҳадгьыл ашьа каршуа дықәлеит аӷа. Уи хықәкыс иман аԥсуа ҳәынҭқарра, аԥсуа жәлар, аԥсуа бызшәа шьаҭанкыла рықәгара.

Аамҭа кьаҿк иалагӡаны аӷа импыҵеихалаз ақыҭақәа, ақалақьқәа шьала икәабеит. Аҭынч уааԥсыра ракәзар ақырҭуа фашизм агыгшәыгра зегь рхыргар акәхеит ҳәа азгәеиҭеит иара.

Ҳәашьак амамкәа иуадаҩын ашьаӡа-гәаӡа илсны аиааирахь уназгоз амҩа. Ацәыӡ дуқәа, арыцҳарақәа, аԥсыҭбарақәа ирылсны инеиуан ҳажәлар. Шьҭахьҟа хьаҵшьа ыҟамызт, избанзар Аԥсны аҟазаареи аҟамзаареи ирыбжьагылан, уаҵәтәи аԥеиԥш ахыц иакын, азқьышықәсақәа ирылсны иахьанӡагь иааиз аҭоурых ашәарҭара иҭагылан.

Аха ҳара аиааира ҳамгар алшомызт, избанзар аиашаразы ҳақәԥон, аиашаразы ахымца ҳаҿагылон, аиашаразы ҳаԥсҭазаарақәа ҳреигӡомызт. Аӷа иҭархаразы, игәыхәтәы иахьымгӡаразы рыжәҩа ҳамаданы иҳавагылеит Нхыҵ Кавказ ареспубликақәа рҟынтәи ҳашьцәа, Алада Урыстәыла аказақцәа, Асовет еидгыла уаанӡатәи атәылақәа рҟынтәи ҳиашара еилызкааз, аҳәаанырцәтәи адиаспора рхаҭарнакцәа",- ҳәа иҳәеит Ануа.

Аԥсны Атәылахьчара аминистр иӡбарала Аиааира амшныҳәа аламҭалаз аинрал Владимир Ҳаразиа имедал ранашьан арратә прокурор ихаҭыԥуаҩ, аиустициа аподполковник Руслан Лагәлаа, арратә прокурор ихаҭыԥуаҩ, аиустициа амаиор Аслан Инаԥшьба.

Амедал "Аԥсны аҭынчра аиҿкааразы" ланашьан Аштаб хада ашәҟәеиҿкаара аиҳабы Лиана Габуниаԥҳа.

Иара убас, Аԥсны ахада иқәҵарала Атәылахьчара аминистрра афицарцәа жәохә-ҩык аԥаратә ҳамҭақәа ранашьан.

Цәыббра 27 1993 шықәсазы аԥсуа ар Аҟәа агәахьы инеит, асааҭ 15:30 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ "Аминистрцәа реилазаара" ахыбра иахадыргылеит.

6

Афырхацәа рымҩала: Саџьаҭиԥа, Минаиаԥҳа, Инаԥшьԥҳа Аҟәа ахақәиҭтәра иазкны

7
(ирҿыцуп 18:02 27.09.2021)
Цәыббра 27 Аҟәа ахақәиҭтәра иамшуп. Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа Борис Саџьаҭиԥа, Нанули Минаиаԥҳа, Емма Инаԥшьԥҳа иргәаладыршәеит аибашьра иадҳәалоу ахтысқәа, Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара.
Афырхацәа рымҩала: Саџьаҭиԥа, Минаиаԥҳа, Инаԥшьԥҳа Аҟәа ахақәиҭтәра иазкны

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан еиҿкааз ажәыларақәа ирхадаз иалҵшәахеит 1993 шықәса,цәыббра 27 рзы Аҟәа ахақәиҭтәра. Уи аҽны аԥсуаа рыр Аҟәа агәы иалалеит ,Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ Аминистрцәа реилазаара ахыбра иахашәыршәырит, аҳҭнықалақь ахы иақәиҭтәхеит.

Аибашьра зхызгаз амедеҳәшьцәа Аҟәа аҳақәиҭтәра иалахәыз Агәымшәараз амедал занашьоу Нанули Саманџьиаԥҳаи , Леон иорден занашьоу Емма Инаԥшьԥҳаи Аџьџнџьтәылатә еибашьра аветеран , Агәымшәараз амедал занашьоу Борис Саџьаҭиԥеи ргәалашәарақәа ртәы еиҭарҳәеит арадио Sputnik аефир аҟны.

 

7