Волны на побережье Черного моря

Аҷкәын қәыԥш Гәдоуҭа амшын аҿы аӡы иагоз аԥсшьаҩцәа еиқәирхеит

27
(ирҿыцуп 20:05 15.07.2021)
Урыстәылатәи аԥсшьаҩцәа гәыԥҩык зықәтәаны амшын ихыз акатамаран аидара рацәа иахҟьаны иԥҽын, аӡааҟәрылара иалагеит Гәдоуҭа араион Бамбора ақыҭа аԥшаҳәаҿы.

АҞӘА, ԥхынгәы 15 – Sputnik, Бадри Есиава. Жәибжь шықәса зхыҵуа Леон Барцыц аԥҳәыс лхәыҷи лареи еиқәирхеит Гәдоуҭа амшын аҿы аӡааҟәрылара иаҿыз акатамаран аҟынтәи, абри атәы Sputnik акорреспондент изеиҭеиҳәеит Барцыц ҷкәын ихаҭа.

Леон иажәақәа рыла, ахҭыс ҟалеит ҩымш раԥхьа, иҩызцәеи иареи Бамбора аԥшаҳәаҿы рыԥсы аныршьоз.

"Ус аҳәҳәабжь ҳаҳаит, амшын аҟынтәи шьоукы ацхыраара иаҳәон. Ҳаԥшызар, аҟәараҟынтәи 50-60 метра раҟара амшын агәахьы инахараны катамаранк нааны ишхыз ҳбеит. Уи аӡааҟәрылара ишаҿыз еилаҳкааит. Ари збоз ауаа зегьы, ҳара ҳаиԥш, аҟәараҿы игыланы ирыхәаԥшуан, иҟарҵо рзымдыруа. Ус сганаҿы ишьҭаз асиорфинг азы аӷәы збан, уи зтәыз сиазҵааит изгар ҟалома ҳәа. Иҟалоит аниҳәа, исыман сдәықәлеит, аха уи ахаан сақәымтәацызт азы ацәқәырԥақәа анахь-арахь сдыршәуан. Нас сҩыза Максим Возба иааникылан, дсыцхраан сақәтәан, сдәықәлеит акатамаран ахь", - игәалаиршәоит Барцыц.

© Foto / предоставлено Леоном Барциц
Леон Барцыц

Леон арыцҳара иақәшәаз аԥсшьаҩцәа рҟынӡа анеира хәминуҭк раҟара дықәхеит. Акатамаран иақәтәан фҩык - хҩык ахацәеи, ҩыџьа аҳәсеи, фышықәса раҟара зхыҵуаз хәыҷыки. Аиҳабацәа Леон ахәыҷы дидыркит, иара убас рхатәы маҭәақәагьы ирҭеит, иагьиҳәеит дара дрышьҭаланы дхынҳәырц. Ан лакәзар, аӷәы дахьынҳаланы аҟәараҟынӡа дрываӡсаны днеит.

Арԥыс иажәақәа рыла, акатамаран ԥшьҩык роуп иазышьҭыхуа. Ахьанҭара иахҟьаны уи армарахьтәи аган шьшьан иԥҽит, уи азы аӡааҟәрылара иалагеит. Леон егьырҭ раагаразы дцаратәы уаҳа амч иламызт, уи аамҭаз уа иҟаз ирҵаҩы дцаргьы лымуит.

"Аиаша шәҭахызар, дара маҷк рқьаф ыҟазшәа збеит. Акатамаран зтәыз излеиҳәаз ала, дара уи ианақәтәоз, пакетқәак рыман, уа арыжәтә ҭазар ҟаларын. Жәаминуҭк раҟара анҵы, аҭыԥантәи ауааԥсыра нышьла инеин, аԥсшьацәа ақәыртәаны аҟәарахьы иааргеит", - иҳәеит иара.

Леон ишиҳәаз ала, ауаа реиқәырхаразы аӡы аҽалажьра усҟак имариамызт, аха усҟан иахьынӡашәарҭоу азхәыцхагьы имоукәан ауп дышдәықәлаз. Иара еиликаауеит ауаа аӡы ралгараҿы аԥышәа шимамыз, уи иахҟьаны ауаа еиҳагьы аԥырхага риҭар ҳәагьы дшәон, иара ихатә ԥсҭазаара ашәарҭара ишҭаиргылоз атәы усгьы еилкаан.

Ахәыҷы дызманы аӡы иагоз аԥҳәыс деиқәзырхаз арԥыс иҭабуп ҳәа иаҳәо, иазгәалҭеит иара иакәымзар арыцҳара шыҟалоз, рхала рхы шырзеиқәмырхоз. Леон ус ихы мҩаԥимгазҭгьы ауаа ҭахар шалшоз даназхәыц, афырхаҵара шааирԥшыз ихдырраҿ иааит.

"Сгәыӷуеит сыԥсҭазаараҿ уаҳа аӡәы иеиқәырхара сықәшәарым ҳәа, аха даҽазны аиҳабцәа рыда уи сҽазыскуам. Избанзар сара исыздыруам ари аҩыза ахҭыс аҿы ахымҩаԥгашьеи ииашаны ауаҩы иеиқәырхашьеи. Схы мацара сзақәгәыӷӡом", - иҳәеит Барцыц.

Леон Барцыц Жәандәрыԥшь ақыҭан дынхоит. Сынтәа Бамборатәи абжьаратә школ далгеит. Леон ишазгәеиҭаз ала, иҟалаз ахҭыс заҳаз зегьы иааины идҵаалоит, имадырҽхәоит.

Леон Санкт-Петербургтәи ауниверситет аҟны архитектура азанааҭ аҭалара игәы иҭоуп. Дгәыӷуеит аԥхьаҟа Аԥсны аргылараҿы илагала ҟаиҵап ҳәа.

27

Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габлиа Акаԥа ақыҭа иамоу ауадаҩрақәа ртәы

6
(ирҿыцуп 19:23 25.07.2021)
Акаԥа ақыҭа ахада Зураб Габлиа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит афымцалашареи амҩақәеи рзы ирымоу ауадаҩра атәы, иҳәеит анхацәа ирыбзазашьоу.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габлиа ақыҭа Акаԥа иамоу ауадаҩрақәа ртәы

Аиҿцәажәараҿы ақыҭа ахада иҳәеит уаанӡа аӡазы ирымаз ауадаҩра шаԥыху, уажәы изыргәамҵуаны иҟоу афымцалашара амчхара амаҷра шакәу.

"2014 шықәса рзы иргылан ашьаҟақәа. Уи аахас ацәаҳәақәа рыҟаҵара алмыршахеит. Ааигәа ҳақәдыргәыӷит ари апроблема шыӡбахо. Ҳара иаҳҭахуп 3 километра афымцатә цәаҳәақәа. Иахьа иҳамоу алашара амчхара даара имаҷуп, иҳазхаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Габлиа.

Акаԥа ақыҭа ахада иҳәеит амҩақәа рҭагылазаашьа уамак ишҽеим, убри аан ақыҭатәи ауахәама иаҭаауа рхыԥхьаӡара рацәоуп, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.

"Ааигәа иҟаз амшцәгьаан амҩа еиҳагьы иԥхасҭахеит. Акомиссиа ыҟан, ирбеит, иаарласны аҭагылазаашьа аҽеиҭанакып ҳәа ҳақәгәыӷуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Габлиа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

6
Кукушка

"Ҳцәаӷәап - ҳрашәап, ҳрашәап - ҳцәаӷәап": анхаҩы дызҟаҭәар зылшо аԥсаатәқәа

38
(ирҿыцуп 15:23 25.07.2021)
Анхаҩы дманшәалахарц, иҽаҩра иԥыларц иҽызцәихьчоз аԥсаатәқәа ртәы шәаԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.

Аԥхаррақәа аныҟалалак, анхаҩы адгьыл аус адулара иҽаназикуа аамҭа ицәырнагоит ажәлар разхаҵарақәеи разгәаҭарақәеи жәпакы. Урҭ азхаҵарақәа хықәкыла ауаҩы ацәгьа иацәыхьчара, имоу аманшәалара, амарымажара реиқәырхара, реихаҳароуп изызку.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Ааԥын, аԥсабара зегьы анҿыхо, аԥсаатә амра шәахәақәа иреигәырӷьаны рашәа хаақәа анцәырырго, аԥсуаа шьыжьымҭан џьара усура ҳәа ианааҵыҵуаз, еиҳарак адгьыл иқәаарыхырц, амхы иҭаларц ргәы ианҭарк, "какалк мкыкәа", даҽакала иуҳәозар, "ҿаҵак ымфакәа" ицомызт.

Ауаҩы акрыфа, имч ҭаны, игәы алаҟаны аусура иҽаназикуа еиӷьу ыҟам. Ацәгьа ухьыԥшӡом, иара унапы злаукыз аусгьы иаҳа иуцааиуеит.

Шьыжьнаҵы акрыфара ргәы ианаҭахӡамыз, хыхьчага ҳасабала аусура рнапы аларкаанӡа аџьыкхыш маҷк нарыхәларыԥсон, зынӡа рыца ак ҭамкәа иҟамларц азы. Аԥсуаа иазгәарҭоит, анхаҩы ҿмырҵысы (акрымфакәа) ааԥын имхы данҭала, зыбжьы иаҳаз аԥсаатә даҟаҭәоит ҳәа (азгә: "аҟаҭәара" - одоление птицы).

Ҿмырҵысы ажәҵыс аҷырҷырбжьы уаҳар – ахьара, ахш ԥхасҭахалоит (иҵәыҵәлоит) рҳәоит. Амалаӷәыри аҟармаҵыси рышәаҳәабжь уаҳар – унасыԥ дыркьаҿуеит. Убри аҟнытә, ааԥын рҽырцәырыхьчон абарҭ аԥсаатәқәа: акәыкәу, ажәҵыс, ашамыхьажь, амалаӷәыр, аҟармаҵыс…

Акәыкәу

Акәыкәу ршьуам, еишәарыцом. Аԥсуаа рҟны иҟоуп азхаҵара "ҿмырҵысы акәыкәу абжьы заҳаз даҟаҭәоит, иҽаҩра беиахом" ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианалаго (инықәырԥшшәа мшаԥымзазы) аӡәырҩы анхацәа ахлафаауеит: "Ҳцәаӷәап - ҳрашәап, ҳрашәап - ҳцәаӷәап!" - аҳәоит ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианаҟәыҵлак – лаҵараамҭам. Илауҵогьы ҟалом.

Уамашәа иубаша, ари аԥсаатә хәыҷы ахьӡ аџьа, адгьыл ақәаарыхра аамҭа ишадҳәалоугьы, ахыргәаҟра ацәымӷуп. Егьырҭ аԥсаатәқәа реиԥш аҭра ҟанаҵом. Акәыкәу аҟара иаашьо, зыхшара змааӡо "имцәаӷәои имрашәои" ԥсаатә ыҟам.

Ашамыхьажь

Ашамыхьажь иамоуп даҽа хьӡык, уи "абжьоубжьыкь" ауп. Ԥсаатә ӷроуп, аԥыц ҵәызуп, иаҩцамкәа иқәырхәоуп. Аԥҷаҷар харгьежьаауп, еиларгыланы ахы иқәгылоуп. Ашамыхьажь зымшьҭа цәгьоу ԥсаатәны иахәаԥшуеит. Ашҭа инҭаԥырны аҩны азааигәара махәык инықәтәар, рыцҳашьарада иԥхадырсуан.

Амалаӷәыр

Амалаӷәыр аиаҵәареи аҩеижьреи еимазкуа ԥштәуп иамоу. Даараӡа ҵыс ԥшӡоуп, амала ишымышьҭацәгьоу ҳәатәуп. Ауаҩы иитәу ҟәыхк - амаҭәа ҽыҭк, мамзаргьы ахцәы аԥыц иаҿыҵакны иагар, аманшәаламрақәа ичычоит, илаиҵазгьы иԥылом.

Ажәытәан аҽаҩра бзиа ззаамрыхыз "амалаӷәыр уаҟаҭәеит" ҳәа ихыччауан.

38