Sputnik амчыбжь: "инымҵәо" акоронавирус, амаинертә ҿагылара, Аҟәа аиҿахысра

22
(ирҿыцуп 11:04 19.07.2021)
Аинформациатә маҵзура Sputnik абжьааԥнеиԥш иазнархиеит иҳаҩсыз амчыбжь - ԥхынгәы 12-18 рыҩнуҵҟа иҟалаз ахҭысқәа реизга.

Акоронавирус ахьаҵра агәы иҭам, уи иахырҟьаны Аԥсны аԥкра ҿыцқәа аларгалеит. Атәыла амедусҳәарҭақәа ирҭоу рхыԥхьаӡара иацымлозар, иагхом. Амаининг аԥырҟәҟәааразы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара акәзаргьы нҵәара рықәым. Аха иҟоуп уи згәы иамыхәогьы. Асабша ауха Аҟәа аиҿахысра иҟаз иахҟьаны ҩыџьа ауаа рыԥсҭазаара иалҵит, аӡәы ахәрақәа иоуит. Апрокуратура хада абри ахҭыс аганахь ала ашьаусҭҵаара хацнаркит. Арҭи егьырҭ аматериалқәеи Sputnik аҿы.

Sputnik

"Агәыргьынхыхра"

Ԥхынгәы 12 -17 ирылагӡаны 1110 коронавирус хҭыс аарԥшын, ареспубликатә хәшәтәырҭақәа рҿы рыԥсҭазаара иалҵит 12 пациент COVID-19 иахҟьаны. Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 19963-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16294-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 277-ҩык.

Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭа хадаҿы коронавирус змоу рзы аҽа ҟәшак аадыртит, уахь инашьҭуп амедицинатә бригада.

Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба атәыла ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟаиҵеит рхы рыхьчаларц, аԥкратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, иҳәеит атәылаҟны ачымазараҿкы COVID-19 ззышьақәырӷәӷәоу рхыԥхьаӡара аизҳара иахҟьаны Аԥсны амедицинатә еилазаара иамоу амчқәа зегьы еиднакылоит, аха урҭ азхом ауааԥсыра рыцхыраарада ҳәа.

Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба атәыла аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иазкыз ипресс-конференциа мҩаԥысит Аԥсуа телехәаԥшра апресс-центр аҟны аҩаша ԥхынгәы 13 рзы.
Аԥсны акоронавирустә инфекциа аизҳара шыҟало убартә иҟан, избанзар ауааԥсыра аҽыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәомызт иҳәеит Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба.

Иара иазгәеиҭеит атәылаҿы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа шыуадаҩу, аҳақьымцәа тәамҩахә рымамкәа аус руеит ҳәа.

Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра урыстәылатәи рколлегацәа рахь ашәҟәы нанашьҭит ареспубликахь акоронавирус аҿагыларазы аспециалистцәа аарышьҭырц азы иҳәеит Едуард Быҭәба ипресс-конференциаҿы.

Убри аамҭазы коронавирустә инфекциаҟынтә алаҵаҟаҵара актәи аетап ахыркәшарахь инеиит. Ԥхынгәы 15 азтәи адыррақәа рыла "Спутник V" алаҵа ҟарҵахьеит 6398-ҩык, 4000-ҩык аҩбатәи алаҵа ҟарҵеит. Алаҵа апартиа ҿыц нанҳәамза алагамҭазы иазыԥшуп. Ари азҵаара аӡбразы Адыгатәыла уаанӡатәи ахада Ҳазреҭ Совмен иааишьҭыз 50 миллион мааҭ ахәҭак азырхахоит.

Ииасыз амчыбжь азы Апарламент инарҭбаау аилатәарахь инаԥхьан Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәбеи ареспублика асанитар ҳақьым хада Лиудмила Скорики. Адепутатцәа иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьазы агәҭынчымра аадырԥшит, ирҳәеит ацхыраара ишазыхиоу.

Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба ирзеиҭеиҳәеит имҩаԥырго аусурақәеи ауадаҩрақәеи ртәы.
Иҵарны иқәгылоуп зыхә дуу ахәшәқәа "Актемра" "Артлегиа" реиԥш иҟоу роура. Урҭ хара имгакәа ареспубликахь иаараны иҟоуп иҳәеит аминистр. Иазгәеиҭеит Урыстәылагьы урҭ ахәшәқәа разымхара шыҟоу.

Депутатцәақәак ажәалагала ҟарҵеит афымцамчҭаҩратә хархәагақәа ирызку 100-миллион мааҭ аԥара ахәшәқәа раахәара иазырхазарц.

Ԥхынгәы 12 инаркны Аԥсны иаанкылоуп Акультура аминистрра иаҵанакуа аусбарҭақәа атәылаҿы ишьақәгылаз аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеицәахаз иахҟьаны.

Аԥсны акультура аминистр Гәдиса Агрба аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеицәахаз иахҟьаны инапы аҵеиҩит атеатрқәеи, амузеиқәеи, абиблиотекақәеи, акультуратә центрқәеи, акультуратә ҩнқәеи, ацәыргақәҵатәи аконцерттәи залқәеи, ансамбльқәеи акультура-ҵаратә усбарҭақәеи русура аанкыларазы аусԥҟа.

Акультуратә усбарҭақәа уи аԥхьа аусура иалаганы иҟан жәабран 15 рзы, ԥшьымзтәи акарантин ашьҭахь.

Амаинингқәеи аҿагыларақәеи

Аԥсны акриптовалиута арҳареи уи азы ахархәагақәа ралагалареи рзин аанкылоуп 2022 шықәса хәажәкыра 31 рҟынӡа. Аӡбамҭа рыдкылан Аԥсны афымцамч ахархәара ахьацлацәаз иахҟьаны.

Амаинингҿагыларатә уснагӡатәқәа шымҩаԥыргац имҩаԥыргоит. Аԥсны ААР аинформациала аҵыхәтәантәи аҩымчыбжь аҩныҵҟа 1300 аппарат аҿыхуп. Ареидтә уснагӡатәқәа еицымҩаԥыргоит Аԥсны ААР, Аԥсны АШәМ, Аҳәынҭстандарт, АУН "Амшынеиқәафымцамч".

Очамчыра араион аҟны 560 маининг аппарат рылыргеит ииасыз амчыбжь азы. Абри ашьҭахь қыҭақәак рынхаҩцәа агәынамӡара аадырԥшит изакәанымкәан акриптовалиута арҳара аанкыларазы амчратә усбарҭақәа имҩаԥыргаз агәаҭарақәа рзы. Абри инадҳәаланы аҩаша ԥхынгәы 13 рзы Араду ақыҭан иеизеит амаининг хархәаҩцәа 150-200 рҟынӡа. Уи ашьҭахь аҭыԥантәи ахадарахь инеит Аҩнуҵҟатәи аусқәа рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ, Жәлар Реизара адепутатцәа, апрокуратура ахаҭарнакцәа, АШәМ.
Sputnik аинтервиу азҭаз араион ахада Беслан Бигәаа иҳәеит ауаа ишыргәамԥхо уахынлатәи ареидқәа, амилициа аусзуҩцәа рхымҩаԥгашьа.

Бигәаа иажәақәа рыла, амаинерцәа ирарҳәеит афымцатә цәаҳәақәа ирықәу амчхара азымхара иахҟьаны аамҭала рфермақәа аҿырхырц шакәу, ма акриптоԥара арҳаразы Урыстәылантәи Аԥсныҟа афымца аашьҭра иалагаанӡа. Аицәажәара ашьҭахь еизаз ҭынч еидыҵит.

Ԥхынгәы 12 азы атәыла ахада Аслан Бжьаниа араионқәа рхадарақәа агәҽанҵара риҭеит хаҭала аҭакԥхықәра абри аус аҿы ишрыдло.

"Ахара зду рықәыӷәӷәара шәылымшозар ма ишәҭахымзар, шәара шәхаҭақәа шәганахь аусқәа сыдыскылароуп" ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит иара инарҭбаау аусутә еилацәажәараҿы.

Ашәахьа ԥхынгәы 12 рзы Аслан Бжьаниа "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабы адҵа ииҭеит Тҟәарчалтәи РЕС анапхгаҩы имаҵура дамихырц, избанзар аҵыхәтәантәи аамҭазы уа иаарԥшын амаинингқәа 600 инареиҳаны.

АУН "Амшынеиқәафымцамч" Тҟәарчалтәи аҟәша аиҳабы Вахтанг Харчлаа иусура дамхуп. Харчлаа "Амшынеиқәафымцамч" Тҟәарчалтәи аҟәша аиҳабыс даҭан нанҳәамза 2020 шықәсазы.

Аԥсны апрокурор хада ԥхынгәы 15 азтәи аоперативтә еилацәажәараҿы иазгәеиҭеит аенергетика аусхк аҟни акоррупциа аҿагылараҟни апрокуратурақәа рус хра аманы ишыҟам.

Агрба анапынҵа ҟаиҵеит апрокурортә хылаԥшра абри ахырхарҭаҿы ирӷәӷәазарц.

Имҩаԥымсыз аилатәара

Аԥсны Апарламент адепутатцәа ахәаша ԥхынгәы 16 рзы Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәбеи асанитар ҳақьым хада Лиудмила Скорики рԥылара ашьҭахь изаамҭанытәим аилатәара мҩаԥыргараны иҟан. Аха имҩаԥысыз аилатәараҿы амш аусхәаԥштә рыдрымкылаӡеит.

Амш аусхәаԥштә азҵаарақәа ԥшьба алан: "Аԥсны астратегиатә обиектқәа рзы", "Аԥсны Жәлар Реизара атәыла ахада иахь рааԥхьара", "Акоронавирустә инфекциа аламырҵәаразы зхырԥара амуа аусмҩаԥгатәқәа рзы", "Аԥсны Жәлар Реизара афымцамч зҭагылоу ауадаҩрақәа инарымаданы атәыла ахада иахь рааԥхьара".

Аилатәара амҩаԥгара аԥшьгаҩцәа абрифинг мҩаԥганы иҟалаз азы ргәаанагарақәа рҳәеит, рколлегацәа рхымҩаԥгашьа ахәшьара арҭеит, ҷыда-ҷыдала ирыхцәажәеит азҵаарақәа, урҭ аҵакы рыманы изырыԥхьаӡаз.

Адепутат Алхас Џьынџьал иажәақәа рыла ақәҵара "Астратегиатә обиектқәа рзы" апроект аилатәара аиԥҟьара мзызны ишаиуз.

Анаҩс Аԥсуа телехәаԥшраҿы имҩаԥгаз апресс-конференциаҟны адепутат Баҭал Табаӷәуа иҳәеит агәабзиарахьчара атема иадҳәаланы иатәӡам азҵаарақәа рыӡбарц ргәы ишҭаз иколлегацәак. Аенергетика акәзар атәылаҿ ари аусхк ҳәаақәызҵо азакәанԥҵаратә актқәа аус руеит иҳәеит иара.

Жәларбжьаратәи аусқәа

Ԥхынгәы 13 азы Аԥсны аԥыза-министр, аекономика аминистр Кристина Озгани Урыстәыла аекономикатә ҿиара аминистр Максим Решетникови рнапы аҵарҩит Апрограмма-хықәкытә напхгараҭара аҿиара аусхк аҟны аусеицуразы амеморандум.

Адокумент инақәыршәаны, аҩминистррак аус еицырулоит аинформациеи аҳәынҭқарратә программақәа аус рыдулареи, рынагӡареи, рыхәшьареи рзы аԥышәеи реимдараҿы, иара убас ари азҵаара иазҟазоу ауаа рыпрофессионализм аҩаӡара аизырҳараҿы.

Аганқәа еиқәшаҳаҭхеит аекспертцәеи аделегациақәеи русутә еилатәарақәа аамҭа-аамҭала рымҩаԥгара, аконференциақәа, асимпозиумқәа, асеминарқәа реиҿкаара.

Аминистрра аҟазауаа аҵара дырҵарази аконсультациақәа рзымҩаԥагарази аҭҵаарақәа еицымҩаԥыргалоит, аҟазауаа еиҭнырыԥсахлоит.

Ԥхынгәы 15 азы Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба усутә ныҟәарыла Никарагуаҟа дцеит.
Ақаҩба Никарагуа иҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны, атәыла анапхгара ахаҭарнакцәеи иареи реиԥыларақәа азԥхьагәаҭоуп.

Иара убас Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр дрылахәхоит Сандинисттәи ареволиуциа 42 шықәса ахыҵразы имҩаԥгахо аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа.

Аиҿахысреи аҭакрақәеи

Аҟәа ақалақь аҿы аиҿахысра ҟалеит асааҭ 19:54 рзы, Цәыббра 30 амҩа, №8 аҩны аҿаԥхьа.

Ихәыз хҩык ацхыраара рыҭаразы Ареспубликатә хәшәтәырҭахь инаган.

Руслан Гәдалиеи Беслан Ӡыбеи иаразнак рыԥсҭазаара иалҵит, Аслан Зыхәба ареанимациахь днаган.
Аԥсны ААР апресс-маҵзура ахәра зауз иԥсҭазаара ашәарҭара ишҭагылам рҳәеит. Иара хык илҟьеит, ҽакы ицрасит. Аоперациа изымҩаԥыргеит асабша ахәылԥаз.

Аԥсны Апрокуратура хада ашьаус хацнаркит Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы ҩыџьа ахьҭахаз аиҿахысра ахҭыс азы. Ԥхынгәы 18 азы дааныркылеит ашьра ҟазҵаз ҳәа агәҩара ззыҟоу – 42-шықәса зхыҵуа, Аҷандара ииз Игор Гәыдалиа.

Имҩаԥысит Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аилатәара Аҟәа амшын аԥшаҳәаҿы 2019 шықәсазы Асҭамыр Шамба, Алхас Аҩӡба, Доминика Ақырҭааԥҳа рышьра аганахьала.

Апрокуратура хада адыррала акриминал алахәылацәа Асҭамыр Шамба, Алхас Аҩӡба, ақьафурҭа ахәынаҳаҩ Доминика Ақырҭааԥҳаи рышьреи Русҭам Шамбеи Шамил Аҩӡбеи рышьразы аҽазышәареи рхараҵоуп ацәгьоуцәа ргәыԥ аиҿкааҩцәа Ерик Ҷкадуеи, Беслан Бганбеи, агәыԥ алахәылацәа Даҭо Ахалаиеи, Демур Ахалаиеи, Аслан Блаббеи.

Аԥсны ААРи Аԥсны АШәМеи рзыҳәала аилатәара ииаган Аԥсны АШәМ ахыбрахь, Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аҿаԥхьа ауаа рацәеи амашьына рыцәеи рыҟазаарази апровокациатә хымҩаԥгашьақәа ҟалар алшоит ҳәа иҟоу агәаанагарази.

Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Арепатриациа афонд аԥарақәа реимҵәаразы аус иалаҟьашьу Амиран Лакербаиа аҩнытә баандаҩра иқәнаҵеит ҩымз ҳәа - цәыббра 13 рҟынӡа.

Ашьҭазаара змаз Амиран Лакербаиа ԥхынгәы 13 рзы Аԥсны Апрокуратура хада ашьаусԥшааратә усбарҭахь ихала днеит, уа Арепатриациа афонд иатәу аԥарақәа реимҵәара ахҭыс ала ихацырку ашьаус азы иҿахәы иҿырхит.

Арепатриациазы уаанӡатәи аминистр Беслан Дбар ахара идырҵоит имаҵура ихы иархәаны адокументқәа еилаганы, аҳәынҭқарратә ԥара рацәаны еимиҵәеит ҳәа. Ари аус иалахәуп ИАЕ "РемСтрой2012" аиҳабы Амиран Лакербаиеи Арепатриациазы афонд атехникатә хылаԥшразы анџьныр Денис Ақаҩбеи.
Аԥсны Апрокуратура хада ашьаусԥшааратә усбарҭа ашьаус хацнаркит хәажәкыра 23 рзы. Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Арепатриациаз уаанӡатәи аусзуҩ Денис Ақаҩба аҩнытә рбаандаҩра иқәнаҵеит лаҵара 23 рҟынӡа.

Арепатриациазы уаанӡатәи аминистр Беслан Дбари ИАЕ "РемСтрой2012" аиҳабы Амиран Лакербаиеи рыԥшаара рыларҳәеит мшаԥы 23 рзы.

Иҵыхәтәантәим аиҭарҿыцра

Аихамҩатә станциа "Гәыма" аԥсҭазаара ҿыц хацнаркит. Ари аобиект ргылан 1940 шықәсазы. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь ари аҭыԥ гәыгәҭыжьны иҟан, аха 2019 шықәсазы қьырала ахатәхаҿы иҭан.

Аҟазарҭа аплатформа "Guma art station" аартра мҩаԥысит Аҟәа ԥхынгәы 16 рзы.

Аихамҩатә станциа "Гәыма" аҟазара злоу, уи ӡырызгар зҭаху зегьы рзы зеиԥш ҭыԥуп.

"Guma art station" аартра аҽны имҩаԥган афотоцәыргақәҵа, амузыкантцәа хәмаруан, акрыфа-чара ахыбрақәа аартын, ахәылбыҽха еизаз зегьы аԥхынтәи акинотеатр аҟны идырбан афильм "Время счастливых находок".

Аҭоурыхтә ҩнқәа

Ажурналист, Sputnik автор Саида Жьиԥҳа лышәҟәы-альбом аӡыргара мҩаԥысит Sputnik Аԥсны апресс-центр аҿы ԥхынгәы 15 рзы.

Саида Жьиԥҳа лажәақәа рыла, ари ашәҟәы аԥҵара машәыршәа иҟамлеит. Ҵыԥх Ҭырқәтәыла даныҟаз Аԥсны ахаан иҟамыз аԥсуа бырг Аҳмеҭ Ашәымхәеи лареи еибадырит. Иара иҭоурыхтә ԥсадгьыл анхашьа-анҵышьа иазкыз азҵаарақәа лыҭо, амҳаџьырра ҟалаанӡа аԥсуаа рынхара-рынҵыра атәы уазҳәо акыр еиқәханы иҟоума ҳәагьы длазҵааит. Убри ашьҭахь ауп ларгьы аԥсуа ҩнқәеи акәасқьақәеи рҭагылазаашьеи рҭоурыхқәеи ҭылҵаарц ахшыҩҵак анлызцәырҵ. 

Шықәсыбжак иалагӡаны ашәҟәы автор еизылгеит аԥсуа шҭақәа 70 рфотосахьақәа, аха альбом иагәылалеит зыԥшәмацәа рҭоурыхи ианыргылаз арыцхәқәеи лзеилкааз 52 ҩны, егьырҭ аҩнқәа амаӡа шырхаԥаз иаанхеит, урҭ рыԥшәмацәа акыр шықәса раԥхьа рыԥсҭазаарақәа ирылҵит, рҭынхацәа азусҭцәоу ҳәа аӡәгьы дылзымԥшааит.

Альбом ҩуп аԥсышәала, урысшәала, ҭырқәшәала.

Аҽыбӷаҟазара

Аԥсны Аспорт азы аҳәынҭеилакы адырра ҟанаҵеит Аԥснынтәи аҽыҩ Вронски аиааира шагаз Краснодартәи аԥхьахә Ду (Дерби) азы асезон аҽырыҩра хада.

Аҽырыҩра мҩаԥысит ԥхынгәы 17 рзы Краснодартәи аҽырҩырҭаҿы. Аԥсуа ҽыҩ Вронски 2400 метра иҟаз аиԥхныҩлараҟны раԥхьа инеит. Аҽы аԥшәма - Ахра Ашәба, аҽыуаҩ - Џьубеи Аҩӡба, азыҟаҵаҩ д-Минџьиоуп.

Иара убас ари аиԥхныҩлараҟны ахԥатәи аҭыԥ агеит Ахра Ашәба иҽыҩ Сириус.

Ҩаԥхьа аԥсшьаҩцәа амашәырқәа рыхьит

Иҳаҩсыз амчыбжь азы Гәдоуҭа, Бамбора аԥшаҳәаҿы аԥсшьаҩцәа амашәыр рыхьит. Хәҩык адуцәеи фбаҟа шықәса зхыҵуа ахәыҷи акатамаран иақәтәаны амшын ихылеит.

Ԥшьҩык заҵәык ззышьҭыхуа акатамаран аидара азымчҳазт, ишьшьан, аӡааҟәрылара иалагеит. Аԥсшьаҩцәа аҳәҳәара ианалага, урҭ рышьҭыбжь заҳаз 17 шықәса зхыҵуа Леон Барцыц асиорфинг азы аӷәы дақәтәаны рыцхрааразы дрызнеит. Ахәыҷи уи иани, иара убас рхатәы маҭәақәеи иманы аҟәарахьы анеира илшеит. Иаанхаз аԥсшьаҩцәа аҭыԥантәи ауааԥсыра гышьла инеины иалыргеит.

Даҽа машәырк ҟалеит Риҵаҟа узго амҩаҿы. Амашьына ласи автобуси еиҿаст ахәаша ԥхынгәы 16 рзы.

Риҵатәи амилаҭтә парк аиҳабы Адамыр Багаҭелиа имоу адыррақәа рыла, амашьына аԥсҟы зкыз ишьапы ԥҵәеит, Аҟәатәи ахәшәтәырҭахь днагоуп, аекскурсиа амҩаԥгаҩ дхәахәеит, аԥсшьаҩцәа аӡәгьы ааха рмоуит.

22

Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габлиа Акаԥа ақыҭа иамоу ауадаҩрақәа ртәы

6
(ирҿыцуп 19:23 25.07.2021)
Акаԥа ақыҭа ахада Зураб Габлиа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит афымцалашареи амҩақәеи рзы ирымоу ауадаҩра атәы, иҳәеит анхацәа ирыбзазашьоу.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габлиа ақыҭа Акаԥа иамоу ауадаҩрақәа ртәы

Аиҿцәажәараҿы ақыҭа ахада иҳәеит уаанӡа аӡазы ирымаз ауадаҩра шаԥыху, уажәы изыргәамҵуаны иҟоу афымцалашара амчхара амаҷра шакәу.

"2014 шықәса рзы иргылан ашьаҟақәа. Уи аахас ацәаҳәақәа рыҟаҵара алмыршахеит. Ааигәа ҳақәдыргәыӷит ари апроблема шыӡбахо. Ҳара иаҳҭахуп 3 километра афымцатә цәаҳәақәа. Иахьа иҳамоу алашара амчхара даара имаҷуп, иҳазхаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Габлиа.

Акаԥа ақыҭа ахада иҳәеит амҩақәа рҭагылазаашьа уамак ишҽеим, убри аан ақыҭатәи ауахәама иаҭаауа рхыԥхьаӡара рацәоуп, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.

"Ааигәа иҟаз амшцәгьаан амҩа еиҳагьы иԥхасҭахеит. Акомиссиа ыҟан, ирбеит, иаарласны аҭагылазаашьа аҽеиҭанакып ҳәа ҳақәгәыӷуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Габлиа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

6
Кукушка

"Ҳцәаӷәап - ҳрашәап, ҳрашәап - ҳцәаӷәап": анхаҩы дызҟаҭәар зылшо аԥсаатәқәа

38
(ирҿыцуп 15:23 25.07.2021)
Анхаҩы дманшәалахарц, иҽаҩра иԥыларц иҽызцәихьчоз аԥсаатәқәа ртәы шәаԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.

Аԥхаррақәа аныҟалалак, анхаҩы адгьыл аус адулара иҽаназикуа аамҭа ицәырнагоит ажәлар разхаҵарақәеи разгәаҭарақәеи жәпакы. Урҭ азхаҵарақәа хықәкыла ауаҩы ацәгьа иацәыхьчара, имоу аманшәалара, амарымажара реиқәырхара, реихаҳароуп изызку.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Ааԥын, аԥсабара зегьы анҿыхо, аԥсаатә амра шәахәақәа иреигәырӷьаны рашәа хаақәа анцәырырго, аԥсуаа шьыжьымҭан џьара усура ҳәа ианааҵыҵуаз, еиҳарак адгьыл иқәаарыхырц, амхы иҭаларц ргәы ианҭарк, "какалк мкыкәа", даҽакала иуҳәозар, "ҿаҵак ымфакәа" ицомызт.

Ауаҩы акрыфа, имч ҭаны, игәы алаҟаны аусура иҽаназикуа еиӷьу ыҟам. Ацәгьа ухьыԥшӡом, иара унапы злаукыз аусгьы иаҳа иуцааиуеит.

Шьыжьнаҵы акрыфара ргәы ианаҭахӡамыз, хыхьчага ҳасабала аусура рнапы аларкаанӡа аџьыкхыш маҷк нарыхәларыԥсон, зынӡа рыца ак ҭамкәа иҟамларц азы. Аԥсуаа иазгәарҭоит, анхаҩы ҿмырҵысы (акрымфакәа) ааԥын имхы данҭала, зыбжьы иаҳаз аԥсаатә даҟаҭәоит ҳәа (азгә: "аҟаҭәара" - одоление птицы).

Ҿмырҵысы ажәҵыс аҷырҷырбжьы уаҳар – ахьара, ахш ԥхасҭахалоит (иҵәыҵәлоит) рҳәоит. Амалаӷәыри аҟармаҵыси рышәаҳәабжь уаҳар – унасыԥ дыркьаҿуеит. Убри аҟнытә, ааԥын рҽырцәырыхьчон абарҭ аԥсаатәқәа: акәыкәу, ажәҵыс, ашамыхьажь, амалаӷәыр, аҟармаҵыс…

Акәыкәу

Акәыкәу ршьуам, еишәарыцом. Аԥсуаа рҟны иҟоуп азхаҵара "ҿмырҵысы акәыкәу абжьы заҳаз даҟаҭәоит, иҽаҩра беиахом" ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианалаго (инықәырԥшшәа мшаԥымзазы) аӡәырҩы анхацәа ахлафаауеит: "Ҳцәаӷәап - ҳрашәап, ҳрашәап - ҳцәаӷәап!" - аҳәоит ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианаҟәыҵлак – лаҵараамҭам. Илауҵогьы ҟалом.

Уамашәа иубаша, ари аԥсаатә хәыҷы ахьӡ аџьа, адгьыл ақәаарыхра аамҭа ишадҳәалоугьы, ахыргәаҟра ацәымӷуп. Егьырҭ аԥсаатәқәа реиԥш аҭра ҟанаҵом. Акәыкәу аҟара иаашьо, зыхшара змааӡо "имцәаӷәои имрашәои" ԥсаатә ыҟам.

Ашамыхьажь

Ашамыхьажь иамоуп даҽа хьӡык, уи "абжьоубжьыкь" ауп. Ԥсаатә ӷроуп, аԥыц ҵәызуп, иаҩцамкәа иқәырхәоуп. Аԥҷаҷар харгьежьаауп, еиларгыланы ахы иқәгылоуп. Ашамыхьажь зымшьҭа цәгьоу ԥсаатәны иахәаԥшуеит. Ашҭа инҭаԥырны аҩны азааигәара махәык инықәтәар, рыцҳашьарада иԥхадырсуан.

Амалаӷәыр

Амалаӷәыр аиаҵәареи аҩеижьреи еимазкуа ԥштәуп иамоу. Даараӡа ҵыс ԥшӡоуп, амала ишымышьҭацәгьоу ҳәатәуп. Ауаҩы иитәу ҟәыхк - амаҭәа ҽыҭк, мамзаргьы ахцәы аԥыц иаҿыҵакны иагар, аманшәаламрақәа ичычоит, илаиҵазгьы иԥылом.

Ажәытәан аҽаҩра бзиа ззаамрыхыз "амалаӷәыр уаҟаҭәеит" ҳәа ихыччауан.

38