Азхаҵара ашьҭахьтәи аусқәа: иаҭахузеи Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рыҿиаразы

36
(ирҿыцуп 18:37 25.08.2021)
Урыстәыла Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымра азханаҵеит 2008 шықәса нанҳәа 26 рзы. Есышықәса ҳтәылаҿы ари аҽны Ахьыԥшымра азхаҵара амш ҳәа иазгәарҭоит.

АҞӘА, нанҳәа 25 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьба. Ахьыԥшымра азхаҵара Амш иазку авидеоцҳа "Цхинвал-Аҟәа" мҩаԥысит нанҳәа 25 азы Sputnik апресс-центр аҿы.

Авидеоцҳа алахәылацәа иргәаладыршәон 2008 шықәсазтәи ахҭысқәа, ирылацәажәон аҳәынҭқаррақәа рыҿиаразы иҟоу алшамҭақәа, адунеитә еилазаара  разхаҵара аҵакы.

Азхаҵарамш агәаларшәара

Аорден "Уацамонга" занашьоу, аибашьра алахәыла Ҭамаз Бестаев иажәақәа рыла, атермин "хәымштәи аибашьра" иашам, избанзар аиҿагылара 1989 шықәса раахыс имҩаԥысуан.

"Ари иаалырҟьан иҟалаз хҭысуп ҳәа аҳәара иашам. Ишыҟалоз удырыртә иҟан. Аибашьра актәи амш инаркны шьакаҭәаран иҟаз. Аӡәгьы  аиааира ҳнапы иаимыркӡеит", - ҳәа иҳәеит иара.

Аахыҵ Уаԥстәыла адәныҟатәи аусқәа раԥхьатәи аминистр Мурат Џьиоев иҳәеит 2008 шықәсатәи ахҭысқәа анигәалашәо аамҭак ала агәырӷьареи агәырҩареи шиныруа. Иҳәеит нанҳәа 25 азы Аахыҵ Уаԥстәыла ажәлар азхаҵара роуп ҳәа ишыԥшыз, нанҳәа 26 азы Урыстәыла ахада идҵа шрылаҳәаз.

"Ажәабжьқәа рҿы ари анрыларҳәа ақалақь зегьы агәырӷьара иамҽханакит. Минуҭқәак рыла аизара ду еиҿаҳкааит. Ареспублика, ақалақь Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рбираҟқәа рыманы амашьынақәа алагьыжьуан", - ҳәа иҳәеит иара.
Зҽаԥсазтәыз азхаҵара

Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи разхаҵара ари ареспубликақәа знысыз амҩа ахәшьара аҭароуп иаанаго ҳәа иҳәеит Џьиоев.

"Ҳара ҳанысит ҳаамҭазтәи аҳәынҭқаррақәа знысуа амҩа нагӡаны. Жәларбжьаратәи азинқәа инарықәыршәаны. Урыстәыла ҳазхаҵара азин аман", - иҳәеит иара.

Аԥсны ахада иабжьгаҩ Максим Ӷәынџьиа иажәақәа рыла, Ԥырҭтәыла 2008 шықәсазы ишаҭахыз аусқәа ҟалар, иахьа адунеи аҿы аӡәгьы аԥсуааи ауаԥсқәеи рзинқәа изыхьчо иҟаломызт.

"Урыстәыла иалнаршеит ауадаҩра дуқәа ирхысны ҳазхаҵара. Ҳажәларқәа уи азы еснагь ҭабуп ҳәа рҳәоит. Уажәазы ихадараны иҟоу абри амш изахьымӡаз ҳауаа ишырҭахыз аиԥш ҳтәылақәа рыҿиара алыршароуп", - ҳәа азгәеиҭеит иара.

Ахатә усқәа нап рылакра

Аахыҵ Уаԥстәыла ахада Иусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Алан Џьуссоев иазиԥхьаӡоит европатәи атәылақәа ахьыԥшымра  азхаҵара ырхынҳәтәуп ҳәа ирҳәо иазхьаԥштәым ҳәа.

"Уи ухахьы иааугаша акакәым. Ҳара ҳусқәа ҟаҳҵалароуп аӡәы ииҳәо ҳазымхәыцкәа. Заҟа аус аауа, заҟа аекономика ҳарҿио, ҳаӷәӷәахо аҟара асеиԥш ацәажәарақәагьы еиҵахоит", - ҳәа иҳәеит иара.

Максим Ӷәынџьиа иазгәеиҭеит Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымра азхаҵара амҩаҿы рыжәҩа еибырҭар шакәу, иахьазы ишыҟоу аҳәынҭқаррақәа уи аус мҩаԥызгар зылшо.

Алан Џьуссоев игәаанагарала, ахьыԥшымра апроцесс ада ԥсыхәа ыҟам ҳәа ихәыцлатәым, ганрацәала ԥхьаҟа узгаша еиуеиԥшым аусхкқәа мҩаԥгалатәуп.

Урыстәыла ахада  Дмитри Медведев нанҳәа 26, 2008 шықәсазы аԥсуеи ауаԥси жәларқәа рҭахра инақәыршәаны, ООН Аԥҟаԥҵәеи, 1970 шықәсазы жәларбжьаратәи азин апринципқәа рзы анапы зҵаҩыз адекларациеи, 1975 шықәсазтәи Хьельсинкатәи  ахыркәшаратә акти, егьырҭ жәларбжьаратәи адокументқәеи шьаҭас иҟаҵаны Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымра Урыстәылатәи Афедерациа ишазханаҵо азы  Аусԥҟа инапы аҵеиҩит.

Урыстәылеи Аԥсни рыбжьара анапы аҵаҩын аиҩызареи аусеицуреи рзы Аиқәшаҳаҭра, Аԥсны аҵакыраҿы урыстәылатәи арратә база аҟазааразы аиқәшаҳаҭра, Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа аицыхьчаразы аиқәшаҳаҭра иара убасгьы жәпакы аҳәынҭқаррабжьаратәии аиҳабырабжьаратәии адокументқәа.

36
Cоревнования по парашютному спорту открылись в Абхазии

Аԥсны иаатит апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа

13
(ирҿыцуп 20:30 18.09.2021)
Апарашиуттә спорт азы Асовет Еидгыла аветеранцәеи, аибашьратә хҭысқәа рветеранцәеи, Урыстәыла аҳаиртә парашиутистцәеи рыбжьара ҩажәи хԥантәуп аицлабрақәа мҩаԥысуеижьҭеи.

АҞӘА, цәыббра 18 - Sputnik, Наала Гәымԥҳа. Бабышьра аҳаир баӷәазаҿ асабша цәыббра 18 рзы иаатыит жәларбжьаратәи апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа.

Аицлабра иалахәыз гхада зықьметра ажәҩан аҟынтәи адгьыл аҟны ииашаны итәар акәын.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны иаатит апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа
"Иахьатәи аицлабрақәа ирылаҳәуп 50-ҩык инарзынаԥшуа Урыстәыла, Белоруссиа, Казахстан рҟынтәи апарашутистцәа.  Молдавиантә асасцәа ҳарзыԥшын, аха апандемиа иахҟьаны изымааит", - иҳәеит аӡбаҩ хада Анатоли Сырныч.

Цәыббра 21 рзы Аҟәа ақалақь Аиааира ашҭаҿ имҩаԥгахоит ачемпионат ахыркәшара.

"Афинал аҟны иқәгылоит зегь иреиӷьхо апарашиутистцәа. Зынӡа х-хәҭакны еихшахоит. Амшқәа бзиахар аԥара азгәаҭоуп Тҟәарчал", - ҳәа азгәеиҭеит аӡбаҩ хада.

Сынтәа ари аицлабра раԥхьаӡа акәны рхы аладырхәуеит Аԥсны еиҿкаау акоманда, уи ӡырнагоит ҩышықәса раԥхьа еиҿкааз аекстремалтә клуб "Skycom”

"Хәҩык рыла ишьақәгылоу Аԥснытәи акоманда еиҿаҳкааит сынтәа раԥхьаӡакәны", - ҳәа азгәеиҭоит аклуб анапхгаҩы Адреи Орлов.
Аԥснытәи акоманда акапитан Светлана Илина илҳәеит, ачемпионат аҟны Аԥсны раԥхьаӡакәны ишалахәхо, убри аҟнытә рҭакԥхықәрагь шыҳараку. Аспортсменцәа рақәзар ирылшо зегь шыҟарҵо алҵшәа бзиақәа аарԥшразы.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны иаатит апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа

Аицлабыҩцәа рыбжьара раԥхьатәи алҵшәа бзиа аалырԥшит "Сибирь" акоманда алахәыла Елена Тарасова.
"Сара 1985 шықәса раахыс апарашиуттә спорт сҽазыҟасҵоит. Аԥсныҟа есышықәса саауеит, аицлабрақәа зегьы срылахәуп. Иахьа амш бзиа иаҳнаҭеит алшара ҳхы бзианы аарԥшра", -ҳәа лҳәоит лара.

Аицлабра актәи амш азы акомандақәа зегьы хәынтә-хәынтә зықьметра иԥароуп.

13

"Ҳабжьы ақәҳаргеит": ҳџьынџьуаҩ Зелиҳа Ажьиԥҳа аибашьраан Аԥсныҟа дшааз иазкны

2518
(ирҿыцуп 19:02 18.09.2021)
Ҳҩыза гәакьа Ефқан Цыба аибашьраҿы данҭаха ахьаа ду ҳамҽханакит. Иагьаҳаӡбеит ҳҭаацәа ирамҳәакәа, маӡала Аԥсныҟа ацара, иҳалшо ала ҳашьцәа арывагылара. Ишаҳҳәаз еиԥш иагьыҟаҳҵеит.

Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьра иахаану рахьтә дыҟамзар ҟалап аӡәы, Ҭырқәтәылантәи ҳаԥсадгьыл аиқәырхаразы иааз ԥшьҩык аԥсуа ҭыԥҳацәа қәыԥшцәа Зелиҳа Ажьиԥҳаи, Аишьегьиуль Ашәԥҳаи, Елифи Фигьени Ашьхарааԥҳацәеи рыӡбахә змаҳац. Дара рџьынџьдгьыл ашәарҭара ианҭагыла аамҭазы арахь аара зларгәаӷьыз атәы Зелиҳа Ажьиԥҳа лажәабжь аҿы.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аналага, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа агәҭынчымра рызцәырҵит. Зыԥсадгьыл иаҭааны избахьаз, згәаҵаҿы абзиабара цәырҵыз рнаҩсгьы, Аԥсны алакҭа иҭамԥшыцызцгьы мшын нырцә иҟаз рыуаажәлар рхьаа рнырит. Аполитикатә ҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы имаҷҩым забдуцәа рыдгьыл аиқәырхаразы иааз аҵеицәа.

Аибашьра раԥхьатәи амзақәа рзы, 1992 шықәсазы Зелиҳа Ажьиԥҳаи даҽа хҩык лҩызцәа аҭыԥҳацәа Аишьегьиуль Ашәԥҳаи, аиҳәшьцәа Елифи Фигьени Ашьхарааԥҳацәеи еицны Аԥсныҟа иааит. Уи ала дара ирҭаххеит аибашьра рыбжьы ақәыргара, ахацәа аԥсадгьыл ахьчаразы рааԥхьара.

"Ҳҩыза гәакьа Ефқан Цыба аибашьраҿы данҭаха ахьаа ду ҳамҽханакит. Иагьаҳаӡбеит ҳҭаацәа ирамҳәакәа, маӡала Аԥсныҟа ацара, иҳалшо ала ҳашьцәа арывагылара. Ишаҳҳәаз еиԥш иҟаҳҵеит. Аӡӷабцәа ҳааилаланы иҳамаз ахьқәа ҭины, аԥара еилаԥсаны абилеҭқәа аахәаны Шәачанӡа ҳнаӡеит. Устәи, адырра заухьаз аԥсуа еибашьцәа ирылдыршеит аҳәааҿ ҳаиагара", - илгәалашәоит Зелиҳа.

© Foto / предоставила Зелиха Ажиба
Зелиҳа Ажьиԥҳа лашьцәеи лаби лареи

Зелиҳа Ажьиԥҳа уи аԥхьаҟагьы Аԥсныҟа даахьан, 1990 шықәсазы Кандид Ҭарба Ҭырқәтәыла иазыҟаиҵоз ансамбль дацны. Усҟан мызки бжаки рыԥсадгьыл аҿы иаанхеит, агострольқәа рыманы ицеит Нальчикгьы.

"Уи ашықәс азы схәыҷратә гәахәтәы нагӡахеит. Сеиҳабацәа рҟынтә сыԥсадгьыл гәакьахь сшьа-сда иалалахьаз абзиабара знык Аԥсны снеины сыуаажәлар ирасҳәандаз ҳәа сыҟан. Избоз зегьы гәыдыскылон, сцәаныррақәа ртәы расҳәон. Ус, ҽнак, машәыршәа слабадырит сан илыжәлантәыз Ахьиба зыжәлаз ԥҳәыск. Ҳҩыџьегьы ҳаибарҵәыуо ҳзеидыҵомызт. Нас аԥҳәыс лнацәа иахаз аимдахьа мацәаз аахыхны, "салаабгәалашәалап" лҳәан снапы иналыркит. Уи уажәыгьы иҵәахны исымоуп, сан илҳамҭоушәа ҳаҭыр сзақәуп", - еиҭалҳәоит ҳџьынџьуаҩ.

© Foto / предоставила Зелиха Ажиба
Зелиҳа Ажьиԥҳаи Саида Жьиԥҳаи

Зелиҳа Ажьиԥҳа даҽазныкгьы илразҟхеит ари аԥҳәыс лбара, аха усҟан игәаӷьны дзылмацәажәеит. Зелиҳа лҩызцәеи лареи Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы амедицинатә усзуҩцәа ахәцәеи аԥсцәеи реилыргараҿы ацхыраара анрырҭоз, уи аԥҳәыс ашәы лхьыкәкәа ашҭаҿы дгылан. Агәаҟра ду дшақәшәаз еилкааны, Зелиҳа илзымгәаӷьит усҟан еиԥш алацәажәара. "Лхьаа иақәнагаз ажәақәа сзымҳәар ҳәа сшәеит" лҳәоит иахьагьы.

"Владислав Арӡынба агоспиталь аҿы ҳацхыраауеит ҳәа аниаҳа адҵа ҟаиҵеит аџьабаа ҳадмырбарц. Дара абри аамҭа хьанҭазы ргәы меиҭаскәа иахьааз азы мацара иҭабуп ҳәа расҳәоит, ари ахымҩаԥгашьа иаҳәо рацәоуп ҳарҭ ахацәа ҳзы ҳәа аибашьцәа дрылагыланы иҳәон", - лажәабжь иацылҵоит Зелиҳа.

© Foto / предоставила Зелиха Ажиба
Зелиҳа Ажьиба

Аҭыԥҳацәа Ешыранӡагьы ицазаап. Уаҟа Зелиҳа лҽилырдырит лаб иеиԥшнылшьылаз Ажьибак. Иаргьы ани аԥҳәыс леиԥш инацәа иахаз амацәаз аахыхны, лхы днагәӡны "уажәтәила абри ауп исылшо" ҳәа налаҳәаны лнапсыргәыҵа инаиркит.

Зелиҳа Ажьиԥҳаи, Аишьегьиуль Ашәԥҳаи, Елифи Фигьени Ашьхарааԥҳацәеи есыҽны рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылон азы, аамҭак ашьҭахь рыгәшәа ҳәаны Ҭырқәтәылаҟа идәықәырҵоит, "ҳгәы ҳашәмырган, ҳара ҳзы ихьымӡӷуп акы шәыхьыр" ҳәа нараҳәаны.

Зелиҳа Ажьиԥҳа Ҭырқәтәылаҟа даныхынҳә дҭалоит Есқьишьеҳир ақалақь ауниверситетқәа руак, алитературатә факультет, археологиатә ҟәша. Анаҩс Анкара амагистратура далгоит. Илыхьчоит адоктортә диссертациа Византиатәи аԥараҿарпи архитектуреи ртемала. Аҵара анхлыркәша аусура далагоит дызҭаз ауниверситет аҿы, иахьа уаҟа профессорс дыҟоуп. Еиҳабыс дамоуп Афион ақалақь имҩаԥысуа, Византиатәи аамҭа иаҵанакуа археологиатә експедициа.

© Foto / предоставила Зелиха Ажиба
Зелиҳа Ажьиба лԥеи лареи

Зелиҳа лҭаацәаратә ҭоурых дагәылало еиҭалҳәеит 1890 шықәсазы лабду Маҳмуд Баҭымынтәи Ҭырқәтәылаҟа дшааз. Анхарагьы далагеит Адаԥазар азааигәара, Ҳарманҭеԥе ақыҭан. Маҳмуд диразҟхеит аԥсуа ԥҳәызба Сеҳер Арсиаԥҳа. Дара ирхылҵуеит быжьҩык ахшара, хҩык аԥацәеи ԥшьҩык аԥҳацәеи. Зелиҳа лакәзар ҩыџьа аиашьцәа драҳәшьоуп. Лыԥшәма милаҭла дадыгьуп, длааӡоит аԥа.

2518