Фазиль Искандер

Искандер иаԥхьахә сынтәатәи асиа маҷ аԥсуа шәҟәыҩҩцәа аднакылеит

26
(ирҿыцуп 11:34 02.09.2021)
Фазиль Искандер иаԥхьахә шьаҭанаркит Урыстәыла ПЕН-центр 2016 шықәса нанҳәамзазы.

АҞӘА, цәыббра 2 - Sputnik. Фазиль Искандер ихьӡ зху Жәларбжьаратәи аԥхьахә аиҿкааратә еилакы ишьақәнарӷәӷәеит  аноминациақәа хәба рыла асиа маҷ. Абри атәы аанацҳауеит аԥхьахә асаит.

Сынтәатәи ашорт-бӷьыц иалоуп: Ибрагим Ҷкадуа "Ԥсҭазааратә мшык ма Фазиль Искандер" (аноминациа "Акиносценари, адраматургиа"), Гармелиа Наур – асахьаркыратә фильм "Арасашыӡ" асценари (аноминациа "Акиносценари, адраматургиа"), Даур Начҟьебиа – ажәабжьқәа "Акәырбан", "Аҵеиџь" (аноминациа "Хәы змам амазара").

Асиа ианылеит иара убасгьы апрозаикцәа, апоетцәа, акиносценаристцәа Москва, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Иваново, Королиов, Красноиарск, Толиатти, Алматы (Ҟазахстан), Ереван (Ермантәыла), Кишиниов (Молдова), Кфар-Савы (Израиль), Минск (Беларусь), Аҟәа (Аԥсны), Ужгород (Украина) рҟынтәи. Фазиль Искандер иаԥхьахә шьаҭанаркит Урыстәыла ПЕН-центр 2016 шықәса нанҳәамзазы.

 "Фазиль Искандер ихьӡ зху аԥхьахә есышықәса еиҳа-еиҳа аҵакы шьҭыҵуеит. Ицәырҵуеит ахьӡ ҿыцқәа. Аицлабра рхы аладырхәуеит  Урыстәылеи анҭыҵи еицырдыруа ашәҟәыҩҩцәа. Дара рзы аҟаза ду ихьӡ лашароуп", - ҳәа иҳәеит  ПЕН-центр ахада, ажиури ахантәаҩы Евгени Попов.

ПЕН-центр ахада ихаҭыԥуаҩ, ажиури алахәыла  Борис Евсеев иҳәеит Фазиль Искандер ХХ-тәи ашәышықәса ашәҟәыҩҩцәа дуқәа Жорж Амаду, Хорхе Луис Борхес, Милорад Павич даарылукаауа дшыҟаз.

"Фазиль и-Аԥсны Урыстәыла иадҳәалоуп, адунеизегьтәи алитература-культуратә цәырҵроуп. Ҳаицлабраҿгьы аҭыԥ рымоуп еиуеиԥшым автортә  манерақәеи астильқәеи, аха урҭ зегь зымаҵ руа аиашара, аԥшӡара, агәыҭбаара роуп", - ҳәа иҳәоит Евсеев.

Алауреатцәа рыхьыӡқәа рҳәараны иҟоуп 2021 шықәса ԥхынҷкәынмзазы.

Фазиль Абдул-иԥа Искандер диит хәажәкыра 6, 1929 шықәса рзы, Аҟәа. 1954 шықәса рзы далгеит А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Ҩышықәса рышьҭахь дхынҳәуеит Аԥсныҟа, Аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа аԥсуа ҟәша аредакторс. 1956 инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: "Смена", "Неделя", "Костер", "Сельская молодежь" уҳәа рыҟны. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга "Горные тропы" ҭыҵит 1957 шықәса рзы Аҟәа. 1966 шықәса рзы ажурнал "Новый мир" аҟны икьыԥхьын аповест "Созвездие Козлотура".

Искандер ирҿиамҭақәа ирылукаартә иҟоуп ароман "Сандро Чагьамтәи" (1973-1988, автобиографиатә ҩымҭа), аепос "Чик ихәыҷра", аповест "Ажьақәеи арқьымаҭқәеи", аессе-диалог "Урыстәыла иазхәыцуеи америкауаҩи", аповестқәа "Ауаҩи уи икәша-мыкәшеи", "Апоет", "Ауаҩы игыларҭа", "Софичка", ажәабжьқәа "Геракл ажәахатәи ифырхаҵара", "Алагамҭа" уҳәа егьырҭгьы.

26
Ражден Гумба

Ашәа аԥҵара иазҟазаз: Ражьден Гәымба 95 шықәса ихыҵра иазкны

19
(ирҿыцуп 10:33 12.09.2021)
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат, аорден "Ахьӡ-аԥша" II аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист, акомпозитор Ражьден Гәымба диижьҭеи иахьа 95 шықәса ҵуеит.

Sputnik

Ражьден Гәымба диит цәыббра 12, 1926 шықәса рзы, Дәрыԥшь ақыҭаҿ. Иара 14 шықәса анихыҵуаз раԥхьатәи иашәақәа иҩуа далагеит, усҟан анотатә грамота издыруамызт, иҷыдоу адыргақәа рыла иаирбон имузыка.

Аԥсуа фольклор акомпозитор итема хадақәа ируакын. Аибашьра атематика акәзар, дышқәыԥшыз ирҿиара иалалеит.

Ражьден Гәымба иабду, жәлар шәаҳәаҩ, ажәабжьҳәаҩ Мамсыр лассы-лассы имоҭа абыргцәа ахьеизоз днеигалон. Усҟан арԥыс иаҳаз ашәақәа изаадыртит ижәлар рҭоурых. Қырҭтәыла жәлар рҟазара Аҩнаҟны ахор адирижиорцәа ркурс даналга ашьҭахь Ражьден Гәымба аусура далагоит Чхорцҟәыл араион аҟны. 1955 шықәса рзы Аԥсныҟа дхынҳәуеит. Жәлар рашәаҳәареи рыкәашареи Аҳәынҭқарратә ансамбль напхгара аҭара далагоит. Усҟантәи аамҭазы иарак акәын профессионалтә коллективны Аԥсны иҟаз.

Ражьден Гәымба ирҿиамҭақәа нарыгӡоит Бырзентәыла, Франциа, Молдавиа рхортә коллективқәа.

Ражден Гумба
© Foto / из архива семьи Гумба
Ражден Гумба

Иахьа шьҭа зыдунеи зыԥсаххьоу акомпозитор, Аԥсны Жәлар рартист атәым тәылаҟа ихырҵәаз аԥсуаа рлахьынҵа еснагь хьаас иман, иаԥҵамҭақәа ирынирԥшуан.

"Аҳәаанырцә инхо ҳауаажәлари ҳареи уарла-шәарла акәзаргьы аибабарақәа ҳабжьало ҳаналага, аибабара аныҟала, раԥхьатәи Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа ицоз агәыԥ саргьы салан, еиҳабыс дҳацын Џьон Гәбаз. Уи агәыԥ композиторк иаҳасаб ала сацын", - иҳәеит иара ажурналист Сырма Ашәԥҳаи иареи реицәажәарақәа руак аҿы.

Ражьден Гәымба излазгәаиҭоз ала, Ҭырқәтәыла дыҟанаҵы икарандашьи иқьаади еиқәихуамызт.

"Знык аҳәаа ҳнахыҵны, аҭырқәцәа рымшын аҟәара ҳаннавала нахыс, абри еиԥш агәаанагарақәа соуан: абни ахаҳә аҵаҟа джызар аӡәы, даҽаӡәы аҵла ашьапаҿы джызар, мамзаргьы абни аҵла игылоу ашьапаҿы дшадтәалаз амла дакны дыԥсызар, абри амҩа шаҟаҩ ықәӡыда ҳәа хәыцра шәкы сеимаркуан", - иҳәон Гәымба.

Акомпозитор излаиҳәоз ала, ашьаҭа икит хыхәҭа дукны иҟаз Ораториа, амҳаџьырқәа рышьҭрала. Уи ахоргьы ирҳәоит, асолистцәагьы ирҳәоит, асимфониа аоркестр иазкынгьы иҟоуп.

Ражден Гумба
© Foto / из архива семьи Гумба
Ражден Гумба

Ражьден Џьгәаҭан-иԥа Гәымба иԥсҭазаара далҵит 2007 шықәса нанҳәа 21 рзы. Иара зегьы бзиа дырбон, уаҩышьалагьы, ҟазаралагьы, ҭеиҭԥшлагьы иаарылукаауаз дыруаӡәкын ҳәа дихцәажәон иара иколлега акомпозитор Кәасҭа Ченгьелиа.

Ражьден Гәымба ихьӡ ахуп Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә филармониа.

19

Аслан Бжьаниа РУСДРАМ 40 шықәса ахыҵра адиныҳәалеит

17
(ирҿыцуп 20:40 07.09.2021)
Цәыббра 7 рзы РУСДРАМ 40 шықәса ахыҵит, иара аҭоурых ахы акит 1981 шықәсазы Аҟәатәи ахәаԥшҩы қәыԥш итеатр ҳәа астатус аманы.

АҞӘА, цәыббра 7 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аҳәынҭқарратә Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр 40 шықәса ахыҵра инамаданы адныҳәалара ҟаиҵеит, абри атәы аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.

"Гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит Ф.А. Искандер ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә аурыс драматә театр аԥҵоижьҭеи 40 шықәса аҵра амш.

Аурыс драматә театр – зҭоурых иналукааша аартрақәеи, хашҭшьа змам аспектакльқәеи, иҿымцәаауа рҿиаратә гәазыҳәаралеи иҭәу культуратә ҭынханы иҳамоуп. Иахьагьы жәашықәса раԥхьеиԥш, Аурыс драматә театр аҟазара иҳараку аестетикатә идеалқәа еиламгакәа, убри аан ҳазҭагылоу аамҭагьы аҽақәыршәаны, иҿыцу асахьаркыратә аартрақәа хырхарҭас ишьҭнахит", - ҳәа аҳәоит адныҳәаларатә текст.

Бжьаниа гәалсрала иазгәеиҭеит, ари атеатргьы, егьырҭ акультуратә усҳәарҭақәа зегьы реиԥш, аԥкрақәа ишрыниаз, аха уи аамҭалоуп ҳәа ациҵеит.

"Агәра згоит ҳамч зегьы еилаҵаны апандемиа аиааира шҳалшо, акультуреи аҟазареи аусзуҩцәа Аԥсны аизҳазыӷьара иазку рылшарақәа рынагӡаразы алшара шроуа азы", - иҳәеит атәыла ахада.

РУСДРАМ аҭоурых ашьапы акит аспектакль "Ашәҭ ҟаԥшь" ала. Цәыббра 7, 1981 шықәсазы Аҟәатәи Ахәаԥшҩы қәыԥш итеатр Аԥсуа драматә театр асценаҿы раԥхьатәи аспектакль – алакә "Ашәҭ ҟаԥшь" ықәиргылеит арежиссиор Михаил Мархолиа.

17
Cоревнования по парашютному спорту открылись в Абхазии

Аԥсны иаатит апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа

13
(ирҿыцуп 20:30 18.09.2021)
Апарашиуттә спорт азы Асовет Еидгыла аветеранцәеи, аибашьратә хҭысқәа рветеранцәеи, Урыстәыла аҳаиртә парашиутистцәеи рыбжьара ҩажәи хԥантәуп аицлабрақәа мҩаԥысуеижьҭеи.

АҞӘА, цәыббра 18 - Sputnik, Наала Гәымԥҳа. Бабышьра аҳаир баӷәазаҿ асабша цәыббра 18 рзы иаатыит жәларбжьаратәи апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа.

Аицлабра иалахәыз гхада зықьметра ажәҩан аҟынтәи адгьыл аҟны ииашаны итәар акәын.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны иаатит апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа
"Иахьатәи аицлабрақәа ирылаҳәуп 50-ҩык инарзынаԥшуа Урыстәыла, Белоруссиа, Казахстан рҟынтәи апарашутистцәа.  Молдавиантә асасцәа ҳарзыԥшын, аха апандемиа иахҟьаны изымааит", - иҳәеит аӡбаҩ хада Анатоли Сырныч.

Цәыббра 21 рзы Аҟәа ақалақь Аиааира ашҭаҿ имҩаԥгахоит ачемпионат ахыркәшара.

"Афинал аҟны иқәгылоит зегь иреиӷьхо апарашиутистцәа. Зынӡа х-хәҭакны еихшахоит. Амшқәа бзиахар аԥара азгәаҭоуп Тҟәарчал", - ҳәа азгәеиҭеит аӡбаҩ хада.

Сынтәа ари аицлабра раԥхьаӡа акәны рхы аладырхәуеит Аԥсны еиҿкаау акоманда, уи ӡырнагоит ҩышықәса раԥхьа еиҿкааз аекстремалтә клуб "Skycom”

"Хәҩык рыла ишьақәгылоу Аԥснытәи акоманда еиҿаҳкааит сынтәа раԥхьаӡакәны", - ҳәа азгәеиҭоит аклуб анапхгаҩы Адреи Орлов.
Аԥснытәи акоманда акапитан Светлана Илина илҳәеит, ачемпионат аҟны Аԥсны раԥхьаӡакәны ишалахәхо, убри аҟнытә рҭакԥхықәрагь шыҳараку. Аспортсменцәа рақәзар ирылшо зегь шыҟарҵо алҵшәа бзиақәа аарԥшразы.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны иаатит апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа

Аицлабыҩцәа рыбжьара раԥхьатәи алҵшәа бзиа аалырԥшит "Сибирь" акоманда алахәыла Елена Тарасова.
"Сара 1985 шықәса раахыс апарашиуттә спорт сҽазыҟасҵоит. Аԥсныҟа есышықәса саауеит, аицлабрақәа зегьы срылахәуп. Иахьа амш бзиа иаҳнаҭеит алшара ҳхы бзианы аарԥшра", -ҳәа лҳәоит лара.

Аицлабра актәи амш азы акомандақәа зегьы хәынтә-хәынтә зықьметра иԥароуп.

13