Конституция РА.

Аԥсны Аконституциа 26 шықәса ахыҵит

76
(ирҿыцуп 16:37 26.11.2020)
Абҵарамза 26, 1994 шықәса рзы Иреиҳаӡоу Асовет асессиаҿы ирыдкылан Аԥсны Аҳәынҭқараа Аконституциа. Жьҭаара 3, 1999 шықәса рзы Аԥсны Жәлар рыбжьыҭирала уи шьақәырӷәӷәан.

 Sputnik  

Абҵара 26, 1994 шықәсазы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет аилатәара иаднакылеит ихадоу азакәан - Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа.

Аконституциа анрыдыркылоз аамҭа акыр ихьанҭан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга адырҩашықәса акәын. Зхы иақәиҭу ихьыԥшыму Аҳәынҭқарра ҿыц адокумент ҿыц аҭахын, Аԥсны аҿиара ашьаҭа зырӷәӷәоз, аизҳазыӷьаразы аҭагылазаашьа азҭоз.

Адунеи атәылақәа аԥсуа-ақырҭуатә еибашьраҿы ақәылаҩ идгылеит. Урыстәыла аганахь ала усҟантәи аамҭазы азхаҵара азҵаара ықәгыламызт.

1994 шықәсазы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахада актәи ихаҭыҧуаҩс аус зуаз Станислав Лакоба иҳәеит усҟантәи аамҭа акыр ишыцәгьаз. Аҭагылазаашьа аруадаҩуан Чечентәыла ицоз ахҭысқәа.

"Усҟан, Ельцин иаамҭазы, ҳара даҽакала иҳахәаԥшуан. Ауадаҩрақәа даара ирацәан. Кавказ имҩаԥысуаз ахҭысқәа ирымаданы, Шеварнаӡе, Аԥсны Урыстәыла иаҿагыло мчык аҳасабала иааирԥшыр иҭахын. Абас иҟаз аҭагылазаашьазы ауп Аконституциа шҳадаҳкылаз. Абҵара 26 аҽны аизара мҩаԥаагеит, зҵаара хадасгьы иқәгылан Аконституциа адкылара, насгьы апрезиденттә напхгара аформахь аиасра", - иҳәеит Лакоба.

Мшаԥымза 1994 шықәсазы Москва, Аԥсныи Қырҭтәылеи рнапы аҵарыҩҩит азҵаарақәа зегьы аполитикатә хархәагақәа рыла аӡбаразы аиқәшаҳаҭра.

"Адунеи ауаажәларра аконфликт аӡбаразы ирымаз алшарақәа рхы иадырхәеит, аха ирылымшеит аҭагылазаашьа аиӷьтәра. Ажәытә конституциала адунеи ауаажәларри ҳареи ҳаизыҟазаашьақәа рыргылара ауамызт, ҳхатәы Конституциа ҳадаҳкылар акәын", - иҳәеит 1994 шықәсазы Жәлар Реизара адепутатс иҟаз Олег Дамениа.

Станислав Лакоба иажәақәа рыла, Аконституциа адкылара зегь ақәшаҳаҭымхеит, аӡәык-ҩыџьак абжьыҭираҿ рҽааныркылеит.

"Аха уи адкылараҿы иҟаз ауадаҩрақәа Владислав Арӡынба риааира илшеит. Убас, Аԥсны Аҳәынҭқарразы аҭоурыхтә ҵак ду змоу Аконституциа ҳадаҳкылеит", - азгәеиҭеит Лакоба.

Ари ашьаҿа иахҟьаны Урыстәыла хара имгакәа Аԥсны аекономикатә блокада азнауеит.

Станислав Лакоба игәаанагарала, Аконситуциа иабзоураны Аԥсны Аҳәынҭқарра аиқәырхареи аҿиареи алыршахеит.

Аԥсны Аконституциа рыдыркылеит Иреиҳаӡоу Ахеилак аилатәараан абҵара 26, 1994 шықәсазы. Жьҭаара 3, 1999 шықәсазы иара жәларызегьтәи абжьыҭирала иазыразхеит.

1999 шықәсазы иаԥыхын аӡбаҩцәа рымԥсахра апринцип, уи аахижьҭеи аӡбаҩцәа алырхуа иалауеит ҿҳәарас хәышықәса рыҭаны.

2014 шықәсазы иаԥҵан Аԥсны Аконституциатә ӡбарҭа, иара убас ишьақәырӷәӷәан ауаҩи атәылауаҩи изинқәеи ихақәиҭрақәеи аԥызхуа ма иԥызкуа, Аԥсны ахьыԥшымреи ма аҵакыратә акзаареи ирԥырхагоу, ажәлар рымчра, амчрақәа реихшара апринцип иаҿагылоу, адгьыли ма егьырҭ аԥсабаратә хыҵхырҭақәеи рзы ахатәтәра аҳәынҭқарратә форма зыԥсахуа, иара убасгьы аҳәынҭқарратә бызшәа астатус еиҭазкуа  аиҭакрақәа ралагалара шыҟамло азы ақәҵара шьақәырӷәӷәоуп.

Жәабранмза 2016 шықәсазы амчра аиуит Аԥсны Аконституциа аиҭакрақәа алазгало Ахшараиура аԥыргара иақәиҭмызтәуа "Ан лгәабзиареи имиц ахәыҷи рыԥсҭазаарақәа рҳәынҭқарратә хьчаразы" азакәан апроект. Уи ԥхынҷкәын 18, 2015 шықәсазы Аԥсны Апарламент адепутатцәа аҵыхәтәантәи аԥхьарала ирыдыркылеит.

Аҳәынҭқарратә мчреи анапхгараҭареи рсистема ареформа азура ирзырхоу Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциахь аиҭакрақәа аус рыдулара хықәкыс иҟаҵаны Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа инапы аҵаиҩит Аконституциа ареформазы Акомиссиа аԥҵаразы аусԥҟа.

Акомиссиа анапхгаҩыс дҟалоит Наҭелла Акаԥҳа - Аԥсны Аҳәса рассоциациа анапхгара ахантәаҩы.

Акомиссиа аилазаара иалалеит: Асҭамыр Аппба, Саида Быҭәԥҳа, Витали Габниа, Гиви Габниа, Саид Гьезердаа, Кама Џьынџьал, Арда Иналиԥа, Ҭамаз Қьецба, Олег Папасқьыр, Диана Ԥлиаԥҳа, Сергеи Смыр, Баҭал Табаӷәуа, Алхас Тхагушев, Асҭамыр Ҭаниа.

76

Заанаҵы рҽазыҟарҵеит: Аҟәатәи аботаникатә баҳчеи амаамынқәа рпитомники аслеира иазыхиан

0
(ирҿыцуп 15:19 19.01.2021)
Аԥсны иахьаҵанакуа асоура иалагеит ажьырныҳәа 18 ауха. Ари акаршәратә ҭыԥқәа рзы раԥхьатәи соуроуп.

АҞӘА, ажьырныҳәа  19– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аӡынтәи ахьҭақәа амаамынқәа рпитомник аҿы рҽазырхианы иҟан ҳәа лҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу азҭаз апитомник аҭҵаарадырра-приматологиатә музеи аиҳабы Альдона Салаҟаиаԥҳа.

"Амаамынқәа ахьыҩнаку аҩнқәа аӡынразы иԥхоуп. Аӡынраамҭазы иара убасгьы рыфатә ԥханы ираҳҭоит. Рыҭрақәа еснагь ицқьоуп. Ахылаԥшра бзиа рымоуп", - лҳәеит лара.

Амузеи аиҳабы илҳәеит амаамынқәа реиҳарак ахьҭа ахгара шырцәыцәгьоу.

"Ахәыҷқәа реиԥш ахьҭа иакуеит, ахьҭа рылалоит. Алашара андырцәалак аҩнхәыҷқәа рҿы иаразнакы ихьҭахоит", - лҳәоит Салаҟаиаԥҳа.

Апитомник аҿы 600 инарзынаԥшуа маамын нхоит. Иҟоуп хәызмоу ахкқәагьы– акапуцин, лапундер, иапониатәи амакакақәа уҳәа егьырҭгьы. Ахьҭа аҽанарӷәӷәо дара еиҳа иахьыԥхо аҩбатәии ахԥатәии аихагылақәа рахь ииаргоит.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аҟәатәи аботаникатә баҳчеи амаамынқәа рпитомники аслеира иазыхиан

Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу Аботаникатә баҳча адиректор Едуард Гәбаз еиҭеиҳәеит есышықәса аԥхарра бзиа избо аҵиаақәа иҷыдоу аш ала ишҭарыҳәҳәо.

"Еиҳа аԥхарра зҭаху, аӡҭачы аҟынтәи аҵиаақәа арԥхарҭахь ииаагеит. Урҭ ԥшь-градуск аԥхарра еиҵахар, иԥсуеит. Убри азы аӡын аамҭа зегьы ҳәа иҳәоит адиректор.

"Асы аҵламахәқәа хнамыжәжәарц  азы иуашәшәыроу ҿаҳҳәоит, аҵыргәақәа раҳҭоит", - иҳәоит Гәбаз.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аҟәатәи аботаникатә баҳчеи амаамынқәа рпитомники аслеира иазыхиан

Есышықәса Аботаникатә баҳчаҿы иҭарыҳәҳәоит 50 ҵиаа. Уи адагьы  ачықьқәа хдырҟәыдаауеит, агәаӷь илҵуа арԥхарҭахь инаргоит.

Амаамынқәа рпитомник 1927 шықәса рзы иаартын Николаи Семашко зхадараҿы дыҟаз аҵарауаа раԥшьгарала. Аԥхьатәи аԥышәатә усурақәа мҩаԥган 1920-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы.

Аҟәатәи аботаникатә баҳча — адунеи аҿы реиҳа зықәра дуу аботаникатә баҳчақәа иреиуоуп. Ахы ыҵнахуеит XIX ашәышықәсазы.

Ара иуԥылоит еснагь ииаҵәоу, зыбӷьы камԥсо аекзотикатә ҵлақәа, ачықьқәа, аҵиаақәа, ашәҭқәа. Абаҳча абазала 1994 шықәса раахыс аус ауеит Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу аботаника Аинститут. Аботаникатә баҳча аҵакыра хә-гектарк инаӡоит, ара иуԥылоит хнызқь рҟынӡа ҵиаахкы.

0

Камкьиа: Миха Лакрба иҩымҭақәа, иновеллақәа сыԥсҭазаараҿы мҩақәҵагак исзаҩызоуп

1
(ирҿыцуп 14:26 19.01.2021)
120 шықәса раԥхьа диит ашәҟәыҩҩы Миха Лакрба. Аҿартә театр актиор Саид Камкьиа арадио Sputnik аефир аҿы иҳәеит аламыс азышәаҳәаҩ, Миха Лакрба иԥсҭазаараҿы иааникыло аҭыԥ.
Аԥсны еицырдыруа ахьыӡқәа: Камкьиа Миха Лакрба иаԥҵамҭақәа ирызкны

"Миха Лакрба иҩымҭақәа, иновеллақәа сыԥсҭазаараҿы мҩақәҵагак исзаҩызоуп. Иара нагарҭа амаӡамкәа ҳҵас, ҳқьабзқәа ааирԥшуеит. Саргьы сыԥсҭазаараҿгьы абас сыҟандаз, абри еиԥш схы мҩаԥызгандаз ҳәа сгәы ианаанаго ыҟоуп. Миха Лакрба ихьӡ аҿар ираҳахьеит, аха шамахамзар, урҭ ашәҟәыԥхьара рҭахым, иҟалаз асоциалтә ҳақәа ирхырҟьаны. Иара иновеллақәа ашколтә программаҿы иҟоуп, убасҟан ауп ухы-угәаҿы ианаанхо, анаҩс уаныҩеидаслак, еиҭа саԥхьандаз ҳәа агәазыҳәара узцәырыргоит. Атеатр аҿгьы зны-зынла ҳанааидтәалалак, иаҳгәалашәоит урҭ ановеллақәа. Убасҟантәи аамҭаз иара ифырхаҵа абас иҟаиҵеит, аха иахьазы уи ус ауама ҳәа еилҳаргоит. Ановеллақәа рыла иҭыху афильм кьаҿқәагьы акырӡа ибзиоуп, урҭ зегьы аинтернет аҿы иузыԥшаауам, аха иҟоу иахәаԥшхьоу рҟынтә исаҳахьеит ишыргәаԥхаз ала", - ҳәа еиҭеиҳәеит Камкиа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

1