Аԥсуа-ақырҭуа ҳәаа

Аныхеи агәҭыхеи анушьҭоу, мамзаргьы ҳҳәынҭқарратә политиказы зҵаарақәак

161
(ирҿыцуп 20:45 29.01.2020)
Қырҭтәылеи ҳареи иҳабжьаҳамҵацт аҭынчратә еиқәшаҳаҭра. Урҭ иахьа уажәраанӡагьы Аԥсны архынҳәразы ирымоу агәҭакы анагӡаразы рхы иадырхәо аметодқәеи аԥсуаа ҳҳәынҭқарратә политика ԥсыҽрақәас иаанарԥшуеи ртәы шәаԥхьа Елеонора Коӷониаԥҳа лматериал аҿы.
Аныхеи агәҭыхеи анушьҭоу, мамзаргьы ҳҳәынҭқарратә политиказы зҵаарақәак

Инымҵәаӡо еибашьра ыҟамзар акәхап, аха аԥсуа-ақырҭуа еибашьра рацәакгьы ахыҵуам, макьаназы агрессорцәеи ҳареи официалла еиқәшаҳаҭракгьы ҳамам, аибашьра анцоз ааха иҳарҭаз азы компенсациак ҳшәап ҳәа агәҭакгьы рымам, "аоккупациа зызуу атәыла" ҳәа иҳашьҭоуп 2008 ш. Урыстәыла ҳахьазханаҵаз азы. Бџьарла Аԥсны рнапаҿы ишырзаамгогьы рзымдыркәа иҟам, аха, зегь акоуп, рполитикатә философиа зегь зызку Аԥсны дырҩегьых архынҳәроуп.

"Еибашьрада Аԥсны Қырҭтәылахь аргьежьра" захьӡу амҩа алырхит ақырҭуа политикцәа ҳаԥсыҽрақәа гәаҭаны, еиҳа зеиҩаӡара мариоу, иуашәшәыроу ахырхарҭақәа алкааны. Зегь раԥхьаӡа иргыланы иазгәасҭарц сҭахуп аибашьра шеилгаз еиԥшҵәҟьа, иацы иҳахьыз ааҳхашҭын, даргьы ҳаргьы џьаргьы ианым ахәаахәҭратә еизыҟазаашьақәа шышьҭаҳхыз. Еиуеиԥшым атауарқәа уахь ицоит, арахь иаауеит. Ажәакала, аҳәынҭқарра хашәалахәы азымҭо абжьахәаахәҭра мҩаԥысуеит иааиԥмырҟьаӡакәа.

Ари азымхо, агәабзиара захьӡу ахырхарҭаҿгьы, ҳуааԥсыра рзы иманшәалахаша амҩақәа аадыртуа иалагеит, Қырҭтәыла амаа зку, иара убас дара қьаҳиацәас ирымоу Америкеи Европеи нарыцырхыраааны. Аҵыхәтәантәи аамҭазы Аԥсныи Урыстәылеи рыбжьара аҽыхәшәтәразы аиқәшаҳаҭрақәа шыҟоугьы, амедицинатә ԥгаԥса ҳәа изышьҭоу аус ауазаргьы, зегь акоуп ҳауаажәлар Қырҭтәылатәи аклиникақәа рахь ицоит. Иҟоуп ари амҩа шәарҭам, иамоузеи ауаҩы иахьиҭаху ҽыхәшәтәра дцар ҳәа изыԥхьаӡо, иара убри аан уи хьымӡӷуп ҳара ҳтәылазы ҳәа агәынамӡара знаҭогьы.

Элеонора Когония и Марина Барциц во время войны в Гудауте
© Фото : предоставлено Элеонорой Когония

Аԥсуаа рдунеихәаԥшышьа ҳазааҭгылозар, рашьа дызшьыз агәыла иахь шылаԥсахра ҳәа инеиуамызт. Сара сгәанала, игәаӷьыуацәоуп ҳауаажәлар ргәабзиара агеноцид ҳзызуаз аҳәынҭқарра анапы анҵара. Аха ауаҩы убас дшоуп, игәабзиара аҳаҭыразы иалихуеит еиҳа иманшәалоу, еиҳа иласу, еиҳа зыхә мариоу амҩа, иҟаз аибашьра хырҩа азуны.

Қырҭтәыла акураторцәеи дареи ихәыцны ирымоуп амедицинатә проект, қәҿиаралагьы инарыгӡоит. Аҳәара сцәыуадаҩуп ҳтәылауаа рахьтә шаҟаҩы уахь ицаны рҽырхәышәтәуа, уи аҩыза аинформациа џьаргьы исзымԥшааит, аха, алымҳаҭасқәа исымоу рыла, рхыԥхьаӡара маҷым иааиԥмырҟьаӡакәагьы уахь ицо.

Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра иаҳнаҭо аинформациа ала "шықәсыки бжаки иалагӡаны Урыстәылатәи аклиникақәа рахь аҽыхәышәтәразы ишьҭуп 800-ҩык рҟынӡа ҳтәылауаа". Абарҭқәа рыдагьы, ицәырҵит алшара, Урыстәыла атәылауаҩра змамгьы, уахь ахәышәтәразы рышьҭра.

Схатә ԥышәа салацәажәозар, сыԥшәма аибашьра аветеран игәабзиара иахылаԥшуа аҳақьымцәа иҟарҵаз алкаа ала, Аԥсны анҭыҵ иҷыдоу аклиникаҿы ихьуа ҭҵаатәуп. Қырҭтәылаҟа ацара ҳхахьгьы имааит, Агәабзиарахьчара аминистррахь ашәҟәы алаҳҵан, маҷк иагхазаргьы, иааиуа цәыббрамзазы изыԥшуп Москватәи ахәышәтәырҭақәа руак аҿы.

Хымԥада, аҳәынҭқарра иҳәаақәнаҵозар ауп атәылауаа ргәабзиара ахылаԥшра, ҳаӷацәа рахь имцарц азы, иаарласны ахәышәтәра зҭаху ауаа Урыстәылаҟа, ма даҽа ҳәынҭқаррак ахь рцара аиҿкаара дырласлароуп. Ус акәзаргьы, ари зыҩуа сзы аилкаара уадаҩуп, иҳабашьуаз ҳнапы рымҵакны, шәҳацхраа ҳәа ҳахьцо?! Дара џьаракыр ирҳәама "аԥсуаа, шәҿаԥхьа ахара ду ҳадуп, шәгәабзиара ахарџь ахҭнаҳҵоит" ҳәа. Қырҭтәыла ицаны иаауа зегь ргәабзиара ахьышәҭҳәа иаушьақәгылахуа, шаҟантә иҟалахьоузеи, аибашьра аветеранцәа уа рдунеи рыԥсахны арахь рҭоубыҭқәа анаарго. Аибашьраҿы иҭахаз апоет қәашьда Саида Делԥҳа илымҳәахьази: "Ихынҳәуан аибашьцәа, иззеибашьуаз рхашҭны" ҳәа. Абарҭқәа зегь ҳҳәынҭқарра аполитика ахьысҳара иахҟьоит. Ауаажәларра ракәзар, ирласны иархашҭуа иалагеит Сталин ихаан ирыцҳашьан иҳадаҳкылаз, нас иааҳәны ишаҳҿагылаз.

Агәабзиара ахьчаразы адагьы, ақырҭқәа рахь ицоит амаҭәа аахәара, ма ашьапылампыл ахәаԥшразы, ажәакала аиҭанеиааира ҿианы иҟоуп.

Агәабзиара иазку аполитика анаҩсан, ирлас-ырласны иаахәыҵҟьоит аԥсуааи ақырҭқәеи ркультуратә еимадарақәа ртәы. Уажәааигәа ақырҭуа интернет ҵакыраҿы ицәырҵит аԥсуааи ақырҭқәеи "Аныха" захьӡу адокументалтә фильм еицҭырхит ҳәа. Аԥсуааи ақырҭқәеи рызҵаатәқәа рыҭҵааразы ақырҭуа ҭҵаарадырратә усҳәарҭа ахада Зураб Шенгьелиа иҳәоит: "Ари афильм аԥсуаа иҭырхит ҳаргьы ҳалархәны", - ҳәа. Шенгьелиа иажәақәа рыла, афильм ԥсышәала иҟаҵоуп, Қарҭ иддырбоз қырҭшәала асубтитр аман. "Ари аусеицура ақырҭқәа рзы аԥсуа етно-культуратә дунеи аҭҵаара" иазкызаап, Шенгелиа излеиҳәо ала.

 

Ақырҭуа информациатә агентрақәак рҟны иуоуа аинформациа маҷым, "Аԥсуааи ҳареи абар 20 шықәса ҵуеит аус еицаҳуеижьҭеи. 50 проект нагӡоуп уи аамҭа иалагӡаны" уҳәа акыр. Азакәан ҳазхьаԥшуазар, иҟалап арҭ апроектқәа рҿаԥхьа имчыдазар, аха иабацеи ԥсышәала зеиҭагара уадаҩу, амораль ҳәа изышьҭоу аилкаара? Шенгьелиа апортал аҿы ишазгәеиҭаз ала, "Аныха" Аҟәа џьара идырбан. Хымԥада ас еиԥш иҟоу апроектқәа хәыда-ԥсадам, ақырҭқәа ирхылаԥшуа аҳәынҭқаррақәа уи азы ахарџь еигӡарымызт, аха ҳара адунеи изаҳарбозеи урҭ рыда "ԥсыхәа шҳамам". Ирлас иаҳхашҭыма ақырҭуа политика иҳахҭнагахьоу?

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахеит зықьҩыла аԥсуа рԥарцәеи аҭыԥҳацәеи. Хыхь ишысҳәахьоу еиԥш, нҵәара зқәым еибашьра ыҟамзар акәхап, аха сара сзы еилкаамкәа инхоит иарбан политикоу Кырҭтәыла аганахь аԥсуа ҳәынҭқарра иахьа имҩаԥнаго? Агәабзиареи, акультуреи - уи аҳәынҭқарратә политика иаҵанамкӡои? Изуалда нас ари алацәажәара, амчраҿы ҽмырба ҟарҵозар, аоппозициеи егьырҭ аветерантә еиҿкаарақәеи "рыла хырҩозар"? Абас еиԥш иҟоу апроектқәа рыла ҳара адунеи иаҳарбоит Қырҭтәыла аҟынтә ҳхьыԥшымкәа аҟаларазы амотивациа ҳамамшәа.

© Foto / из личного архива семьи Аджба

Сынтәа Аԥсны зиубилеи азгәарҭоз апоет Таиф Аџьба иԥшәмаԥҳәыс Римма Коӷониаԥҳа ақырҭқәа илзаарыцҳаит, хабарда ибжьаӡыз апоет иӡбахә зҳәо адокументалтә фильм ҭырхырц шырҭаху. Апоет иԥҳәыс илзырыҩуаз ашәҟәқәа рҿы аҳәара ҟарҵон азин рылҭарц уи афильм аҭыхразы. Хымԥада дақәшаҳаҭымхеит. Ари ԥсахрахон апоет иҿаԥхьа. Таиф имшынҵа иаԥхьахьо ирдыруеит аибашьра аамҭазы аиааира деигәыӷуа "Ԥшӡала иаҳзырша" ҳәа дышныҳәоз, аха игәыхәтәы дахьырмыгӡеит...

Аҭоурых адаҟьақәа санрызхәыцуа, еилыскаауеит ҳарҭ хара ҳамхәыцра шакәу иаҳԥықәслоз ауадаҩрақәа ҵаҵӷәыс ирымоу. Ас ҳныҟәо ҳалагар, иалшоит 1992 шықәсазтәи аҭагылазаашьахь ҳаиҭакылсыр. Аҭоурых аҵара унамырҵозар, аныхеи агәҭыхеи еснагь иушьҭазаауеит, рхы урдыруа.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит

161

Америкаа Урыстәыла Аҩбатәи адунеизегьтә еибашьраан Америка иаҿагылан ҳәа ирыԥхьаӡоит

8
(ирҿыцуп 18:50 22.06.2020)
Азҵаараҭҵаара мҩаԥган ЕАА Sputnik News азы. Имҩаԥнагеит асоциологиатә еилахәыра IFop, 2020 шықәса, лаҵара 22 - 25 рзы. Иара иалахәын 1004-ҩык ареспондентцәа, 18 шықәса еиҳаны изхыҵуаз.

АҞӘА, рашәара 22 - Sputnik. Америка ауааԥсыра 11% Урыстәыла Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьраан Америка иаҿагылан ҳәа ирыԥхьаӡоит. Абри азы шаҳаҭра ауеит Sputnik.Агәаанагара имҩаԥнагаз азҵаараҭҵаара.

1941-45 шықәсқәа рзы ЕАА иаҿагылаз Германиеи Иапониеи шракәыз иашан ирҳәеит 77%; 67% респондент. 5% Америка Китаи иабашьуан ҳәа ирдыруеит.

69% изазҵааз рҟынтәи 42% лаҵара 8 рзы ЕАА иазгәарҭо Европа Аиааира амш (V-E Day).

Убри аан 63% ииашаны ирҳәеит Холокост Аҩбатәи адунеизегьтә еибашьраан аурымқәа ргеноцид ауп ҳәа. 12% ари ажәа аҵакы рыздырӡом.

Азҵаараҭҵаара мҩаԥган ЕАА Sputnik News азы. Имҩаԥнагеит асоциологиатә еилахәыра IFop 2020 шықәса, лаҵара 22-25 рзы. Иара иалахәын 1004-ҩык ареспондентцәа, 18 шықәса еиҳаны изхыҵуаз.

Sputnik.Агәаанагара

Sputnik – иналукааша жәларбжьаратәи амассатә-информациатә хархәага, 32 бызшәа рыла иҟоу аинтернет-саитқәа еидызкыло, амультимедиитә информациатә хабқәа зманы, 90 тәылақәа рыҟны 33 бызшәа рыла иҟоу жәабжьтә маҵзуроуп, арадио ефиргьы амоуп. Sputnik ахь иаҵанакуеит 30 рҟынӡа асаитқәа, аналогтәи, ацифратәи радиодырраҭарақәа, амобилтә хархәагақәеи асоциалтә ҳақәа рыҟны адаҟьақәеи. Ажәабжьқәа уахи-ҽни иҭыҵуеит англыз, араб, аиспан, акитаи бызшәақәа рыла. Sputnik аудиториа 80 миллионҩык рҟынӡа инаӡоит, Sputnik China аккаунт анапаҵаҩцәа 20 миллионҩык рҟынӡа ыҟоуп. Бишкек инаркны Кишиниовнӡа, Пекин инаркны Монтевидео аҟынӡа аредакциақәа рҿы аус руеит зықьҩыла еиуеиԥшым амилаҭ ирыҵаркуа ауаа. Sputnik амедиогәыԥ "Россия сегодня" иаҵанакуеит. Sputnik аофис хада Москва аус ауеит.

8
Музей Сделано в СССР

"Арадио ала ирҳәаз бдыруоу?": аҩны изымтәо иҿыҵгақәа

224
(ирҿыцуп 17:31 05.04.2020)
Аҿкы чымазара COVID-19 алармырҵәаразы Аԥсны иалагалоу аԥҟарақәа аиҳабацәа рабиԥара ишрыдыркыло дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа.

Аԥсны аҿкы чымазара бааԥсы COVID-19 алармырҵәара алыршаразы аҳәынҭқарраҿы ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ауаажәлар аӡәырҩы гәахәарыла ирыдыркылеит, рыгәгьы маҷк иадамхаргьы иарҭынчит. Аха абри аҩны атәара, абаандаҩра иззаҩызахазгьы ыҟазаап, изааӡари урҭ реиҳараҩык абыргцәа ракәхеит саб раԥхьа днаргыланы.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Аиаша ҳҳәозар COVID-19 агәыҭҟьара ҳазцәырнагеит. Иахьа доусы ҳнапы иануп ҳхатә гәабзиареи аԥсҭазаареи адагьы ҳҭаацәеи, иаҳзааигәоуи ртәгьы. Аспециалистцәа разгәаҭарақәа рыла, еиҳарак аҿкы шәарҭоуп абыргцәа рзы. Убри аҟнытә, "аҩны шәтәа" ҳәа адҵа аныҟала, хымԥада сани саби срызхәыцны сҽааныскылеит. Аха абар аилибамкаара! Ҽнак хәлаанӡа аҩны имтәацыз 80 шықәса зхыҵуа саб акарантин адгылара шаиҭогьы, ашҭа дакӡом, уажәы-уажәы аҿыҵгақәа ҟаҵаны дҭыҵуеит. Зны аҭаҭын аасхәоит иҳәап, даҽазных ачаагара сцоит иҳәап. Уажәы, ҽнак хынтә агәамсамгьы дәылиго далагеит. Ари "апроблема" ҳара ҳҭаацәараҿы мацара акәымзаап иахьцәырҵыз. Адиуан агәылҵра зцәыуадаҩыз ҳгәылацәа раб хымш рыла иааиуа аӡынразы амҿы ылиххьазаап.

Иацы, "иҟалозар уҽаанкыл, излазбо ала акы уаршуеит" ҳәа сан лыбжьы ырцәгьаны ашьыжь саб дшиҿагылаз анызба еилыскааит ҳкаҳуа шынҵәаз…

Аҵыхәтәантәи амшқәа рзы ҳшынҭаацәоу аҩны ҳаҩнахеит, аха макьана ҳгәы ҿыӷьартә еиԥш иҟам. Саб заҵәык иоуп уажәы-уажәы игәаҭеиуа агәашә ахь иԥшуа. "Ҳара ачымазара уацәаҳахьчоит ҳәа ҳаҿуп, уара уӡырҩӡом, ҳажәа акагьы иаҵанамкуазар иуҭаху ҟаҵа ҳәа" ҳаҽҳаргәаауа ҳаналага, ҽназаҵәык илиршеит ашҭа аҭымҵра.

Есыҽны ажәабжьқәа рыла, адунеи атәылақәа рҿы COVID-19 зыхьны зыԥсҭазаара иалҵыз, мамзаргьы ачымазара злаҽыз рхыԥхьаӡара иацлоит аҟнытә, аиаша ҳҳәозар, ҳгәалаҟазаара даара ибжьысны иҟоуп.

"Саида, арадио ала ирҳәаз бдыруоу, акоронавирус умыхьырц азы аҳауа цқьа уфалароуп, амшын аԥшаҳәаҿынӡа снеины сааиуеит", - ҳәа сылахь еиқәҵаны сыштәаз, саб иҽыргызмалны ашҭа аҭыҵра иақәикит. Иҟасҵарызеи, дрыцҳасшьан: "Аиеи нас, амала акагьы уаламкьысын, аӡәгьы инапы имхны аԥсшәа иаумҳәан" ҳәа адҵақәа ҟаҵаны, 30 минуҭ наиҭаны дсышьҭит.

© Foto / предоставлено Саидой Жиба
Владимир Жьиба

COVID-19 аҽацәыхьчаразы раԥхьа иргыланы агигиена аҭахуп аҟнытә, иахаҳарҟьозаргьы, ҽнак хынтә ахлорка ала адашьма ҳаӡәӡәо ҳалагеит. Адәқьан аҿы ҳнеины ҳанааиуа, иаразнак ҳаимаақәа адәаны иныжьны, ҳнапқәа аӡы ахьаршаны ауаҭка ахьаҳшьуеит.

"Саида, арадио ала ирҳәаз бдыруоу, ауаҭка ужәлар акоронавирус ухьӡом", - ҳәа ҩаԥхьа саб ибжьы нсықәиргеит COVID-19 иазкны аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа сыбжьы ҭыганы санрыԥхьоз аамҭазы.

Ишәеилсыркаар сҭахуп, арадио ҳшынҭаацәоу ҳшазыӡырҩуа, аха саб иуадаҿы иқәгылоу иара иинаало ажәабжьқәа зҳәо, иҷыдоу ацәқәырԥа акуазаап.

Анцәа иџьшьаратәы сгәылара дынхоит апсихолог Седа Матосиан. Лара исабжьылгеит абыргцәа акарантин аамҭазы аҩны иуртәарц шулшо, иаҳҳәап Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа иазку афильмқәа дырбарала. "Берлин анаҳгалак иҟаҳҵои" анысҳәа, "егьырҭ асовет аамҭазы иҭыху акиноқәа изаҿакы, амаца, ашашка, анард уҳәа шәрыс. Ажәытә альбом цәырганы афотоқәа шәеиҭарыхәаԥш, ихәыҷра иадҳәалоу ахҭысқәа шәырзааҭгыл" лҳәеит. Иахьа Гагра ауаа маҷны изланыҟәо ала, амшын аԥшаҳәахьы сааҭк иадымхаргьы, хымԥада агигиенатә ԥҟарақәа азгәаҭаны дныҟәаргьы шыҟало наҵылшьит.

Акарантин иалагӡаны, аусура иарааԥсахьоу алшара рымоуп рызхара ацәара, еиқәылаз аҩнытә усқәа рыҟаҵара, ашәҟәқәа рыԥхьара уҳәа. Сара макьана адиуан аҿы сианы COVID-19 аҟазшьа ҷыдарақәа ҭысҵаауеит, сҭаца илӡуа ачаџьқәа снарыцҳауа.

224
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау

Аршба Тҟәарчал АҶА аҟәша аусура иазкны: ҳмашьынақәа еснагь аҭыҵра иазыхиоуп

0
(ирҿыцуп 19:39 05.08.2020)
Тҟәарчал араион аҿы иҟоу АҶА аҟәша аиҳабы Едуард Аршба арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит амцарцәаратә ҟәшаҿы аусура шеиҿкаау, насгьы ауааԥысра рҟнытә ироуа азыҳәақәа ртәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Аршба Тҟәарчал АҶА аҟәша аусура иазкны

"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0