Ала шуан, аҽы ҳәуан…

211
(ирҿыцуп 17:23 04.09.2021)
Иахьатәи апандемиа аамҭазы аҿкы аҽацәыхьчаратә усмҩаԥгатәқәа Аԥсны ақалақьқәеи ақыҭақәеи рҿы иахьынӡанарыгӡо дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Исгәалашәоит ашкол ҳанҭаз, аԥхынтәи аԥсшьарамшқәа рышьҭахь дҵас иҳарҭон "аԥхын шысхызгаз" захьӡыз ахыҭҳәаа аҩра. Иҵӡозеи уи аҩыза ахыҭҳәаа снапы асмыркижьҭеи. Сынтәа нанҳәамзазы исымаз изаамҭанытәиу аԥсшьармш иалагӡаны избаз исаҳаз, ҳазҭагылоу аепидемиатә ҭагылазаашьа шымҩаԥысуа уҳәа хәыцрақәак сызцәырҵит.

Аԥхын аӷьырак Калдахәара ақыҭаҿы исхызгеит. Ҳара ҳахьынхо ҳаракыроуп, аковид аҽацәыхьчаразы уаҳа нызҭахым ҭыԥуп, агәылацәеи азлацәеи усура ҳәа Гагра араион ахь рхы злахоу ала, аҩны ҭынчран шамаха уаҩ дымҩахыҵуамызт. Ус акәзаргьы, уа сыҟанаҵы аӡәы-ҩыџьа ақыҭауаа срыҿцәажәеит, рхәыцрақәа сыцеиҩыршеит.

Иаахҵәаны исҳәозар, иахьагьы ишыҟоу гәасҭеит Ковид-19 ҳәа изышьҭоу агәра зымго ауаа. Ишеилыскааз ала, ҳҳаблаҿы алаҵа злазҵахьоу ҳәа уаҩ дыҟам, амала ари аҿкы иахҟьаны иԥсыз ыҟоуп. "Алаҵа улоуҵар ҩышықәса узнеиуам" ҳәа иҟоу ацәажәарақәа агәра згогьы ыҟоуп, убри аҟынтә уи аҟаҵара уамак иахыццакуам ақыҭауаа. Аԥсрақәа ртәы анысҳәа, сгәылацәа ражәақәа рыла, анкьеиԥш ауаа рацәам, аишәаргыларақәагьы рымҽхак еиҳа имаҷуп, аха зегь акоуп аҳабла иаланхо, нас аҭынхацәеи еизаны урҭ аусмҩаԥгатәқәа ҟарҵоит, аиныхрагьы мап ацәырымкыцт.

"Сара ачымзара сыхьӡом, избанзар арыжәтә сжәуеит, уи сахьчоит", - иҳәеит сзацәажәоз руаӡәы.

Калдахәара сыҟанаҵы, мшынҭалара ҳәа Лӡаа сцеит. Уа сыла иабаз зегь реиҳа ианаалоит – ала шуан, аҽы ҳәуан ҳәа аԥсуаа ражәаԥҟа. Апандемиа захьӡу адунеи иқәымшәа, атуризм амҽхак ырҭбааны аамҭа ахнагоит. Ааигәа иҟаз акаҳуажәырҭақәа атурисцәа акрахьырҿарҵо иаарту асофқәа рҿы акәзаргьы, зегь акоуп асабрада ныҟәгарагьы, асоциалтә дистанциагьы аӡәгьы инаигӡом. Ачымазра ҿкы гәарлаанӡа атуризм шымҩаԥысуаз имҩаԥысуеит аамҭа.

Ақыҭа ԥсҭазаарахь сгьежьуазар, ҳара ҳҿы анкьеиԥш ақыҭанхамҩа знапы алаку маҷҩуп, уахьынаԥшааԥшуа аџьықәреи лазҵаз, ма ауҭра дуқәа хтны измоу дыҟам. Атрактор захьӡу ара ирымбеижьҭеи маҷ ҵуама? Аибашьра ашьҭахь амхы анылаҳҵоз тракторк аан иаҳзыцәаӷәеит. Уи атрактор аԥсы ахәанга акәын иҭаз. Уи аахыижьҭеи, ҳара хахьынхо ахәаҿы атехника ахархәара амаӡам, ацәқәа ҵакны илаҵогьы уаҩ дубом. Аҽаԥсахит ақыҭа ԥсҭазаара, даҽакала исҳәозар ақалақь нхамҩа иеиԥшхеит. Ус иҟоуп избанзар, аколхоз ззырҳәо мҩасхьеит, анхаҩы ҳәа ҳазҿу атуризм ахьеилашуа Гагра, Пицунда ма Бзыԥ акрыфарҭақәа, акаҳуажәырҭақәа, асасааирҭақәа уҳәа рҿы аулафахәы ахьиоуша ихы ирхеит. Даҽакалагьы ишԥаҟало, иҟамзар ақыҭанхамҩа мҩақәызҵо апрограммақәа? Ауҭра мацарала аҭаацәа ду рныҟәгарагьы мариам.

Ажәакала, калдахәараа рӷьырак қыҭанхамҩала акәымкәа, еиҳа хра злоу аусқәа рхы аздырхеит. Амала, анхаҩцәа зегьы рыҩны иахуп, зыҩнқәа кажьны ицаз ыҟаӡам, избанзар, усура ҳәа иахьцо сааҭбжак ала инаӡоит, ахәылбыҽха рыҩныҟақәа рахь игьажьуеит амашьына змоу, измам имҩасуа трнспортла ацентр аҟынӡа иаауеит. Ашьҭахь, архәара инаныршәланы мардарала рыҩныҟа ихынҳәуеит хәылбыҽхала. Иахьа зегь зыргәамҵуа иаргәамҵуеит калдахәараагьы, уи афымцамч амч амаҷра иазкуп. Алашара уажәы-уажә иахьдырцәо адагьы, амч иамоу хьысҳауп. Аибашьра ааилгазар аԥхын агәаны архьшәашәага ҽынла иамго гәасымҭацызт. Абзазаратә техника ахә зламариам ала, аҩны сахнаҵы иамгошәа анызбалакгьы иаҿысхуан.

Акы заҵәык, Калдахәара ахԥатәи абригада ахәы иқәынхо, шәышықәсала иззыԥшыз аӡы рымоуп. Ԥхыӡу џьысьоит уажәыгьы, акҿыҩраҿы ачанахқәа рыӡәӡәаразы акран анаасыртлакгьы аӡы ахьааиуа. Сахьынтәицаз Аҟәа ақалақь сазыгьежьуазар, адәқьанқәа рҿы уалбагас "без масок не входить" ҳәа урысшәала иану аҩыра ада, акарантинтә ԥҟарақәа ахьынаргӡо маҷуп. Ақыҭаҟынтә сызлаауаз автобусқәа рырныҟәцаҩцәа асабрада адунеи иқәушәагьы иҟам, апассаџьырцәа рахьтә, аӡәы-ҩыџьа ирхан. Абарҭақәа зегь срыԥшны исҳәозар, акарантин ззыҟалаз атеатрқәа заҵәык роуп сҳәар ауеит. Схәыцуеит, ҵакыс ирымои иҳалаҳәоу аԥҟарақәа? Ажәлар хдыррала ихьысҳауп ҳҳәозаргьы, раԥхьатәи апандемиа аан, аԥҟарақәа еиҳа иџьбаран, амҩан агәаҭаҩцәа гылан, асабраданыҟәгарагьы еиҳа иацклаԥшуан. Сынтәа атуристтә сезон анааи аахыс, аԥҟарақәа ыҟаӡам, инхо дынхап, иԥсуа дыԥсып ҳҳәазшәа, ачымазра аҽацәыхьчара ҳаҟәыҵит.

Уажәы ашколқәа аадыртит, иҳаларҳәеит арҵаҩцәа алаҵа хымԥада ирыларҵароуп ҳәа. Сазҵаауеит, ашкол ҭалара ҟалаанӡа акәӡами алаҵа аныҟаҵатәыз? Еиуеиԥшым аспециалистцәа ишазгәарҭо ала, цәыбррамзазы ачымазара зыхьуа еиҳахар ауеит, еиҳаракгьы арҵаҩцәа рыбжьара. Ус иҟалар, ачымазара ҿкы аҽаҟьоит, уи еиҳагьы иаруадаҩуеит ҳмедицина аҭагылазаашьа. Сымҩашьо издыруа акоуп, ачарақәеи, аԥсхәрақәеи аанкылазароуп макьаназы, уи ҳарԥсыҽыр алаҵа аҟаҵараҿы ҳазлаҵахо ала, ауаажәларра Ковид-19 ашаҭом. Акыр иаҵахоит ҳҳәынҭқарра алаҵаҟаҵра апроцесс.

Аҩбатәи алаҵаҟаҵаратә усқәа хыркәшахаргьы 10 нызқьыҩк ирылоуп ҳәа аепидемиа азаанкылоума? Мап хымԥада. Абраҟа амчра зку азхәыцроуп, инеиҵыхны, ауааԥсыра реиҳараҩык алаҵа анрылымс, ачымазра иара усгьы иуашәшәыроу ҳдемографиа шыҵнашәаауа. Аӡы иаго аҳәҳәабжь иаҳаӡом шырҳәо еиԥш, адунеи иалагьежьуа ачымазара ҳуааԥсыра рыԥсҭазаара ишалнахуа ҳбаӡом. Аибашьра анцоз, ани дҭахеит ари дҭахеит шырҳәоз еиԥш, уажәы-уажәы ковид -19 иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа ашәаџьҳәара шьҭыбжьы ҳауеит.

Сахьынаԥшааԥшуа избо ала, аԥҟарақәа атәыла ахада иҭижьуеит, аха уи анагӡашьа аӡәгьы дахылаԥшӡом. Уимоу, иазгәасҭар сылшоит, зда ԥсыхәа ахьамам ԥсрак аҿы саннеи, ачынуаа рхаҭарнакцәагьы аҿкы аҽацәыхьчаразы уамак рхы шыдмыргәамҵуа шызбаз, аԥҟара иқәныҟәо ыҟазаргьы. Ала шуеит, аҽы ҳәуеит рымҳәои…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ауеит.

211
Атемақәа:
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау (1457)

Амилициа аиубилеи аламҭалазтәи ахҭысқәа…

186
(ирҿыцуп 13:03 20.09.2021)
Абҵарамзазы аԥсуа милициа шәышықәса ахыҵуеит, аха ари аиубилеитә рыцхә аламҭалазы иҟалеит амилициа аусзуҩ ихаҿра зырхәашьуа ахҭысқәа ҳәа агәаанагара лымоуп Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Ҳазҭоу ашықәс абҵарамзазы аԥсуа милициа 100 шықәса ахыҵуеит. Аиубилеи аламҭалазы, иҟалеит амилициа аусуҩ ихаҿра зырхәашьуа ахҭыс, уи раԥхьаӡа акәым ианыҟалазгьы ҳтәылаҿы аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа рыхсаала ҳаныԥшыланы иаҳҳәозар.

Амилициа аиубилеи аламҭалазтәи ахҭысқәа…

Ҳтәылаҿы еиԥш, иахьакәзаалакгьы, амилициа зыҟоу ауаажәларра рзинқәа рыхьчара, иара убас, ацәгьоурақәа раԥырҟәҟәаара аус азы ауп. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга ашьҭахь, рашәара 18, 1996 шықәсазы раԥхьатәи Аԥсны ахада Владислав Арӡынба инапы аҵаиҩит "Амилициа азы азакәан", уаанӡа асовет аамҭазтәи азакәанқәа рыла еибаркын аԥсуа милициа аусура. Зыӡбахә сымоу азакәан, уамакгьы асоветтә аамҭазтәи иацәыхарам, уи аԥҵаразы усҟантәи адепутатцәа зқәыԥшылоз ажәытәтәи аԥҟарақәа ракәын. Азакәан ахаҭа аусушьа атәы ҳҳәозар, асовет аамҭазтәи алеишәа акыр иацәыхароушәа снарбоит, аибашьра ашьҭахьтәи амилициа аҟәшақәа русушьа ахҳәаа азызуазар.

Аибашьра анеилга, ҳара игәаҳҭо ҳалагеит абаандаҩцәа абахҭа иҭыҵны абналара шырзымариахаз, уи адагьы, иҟалалоит иара амилициа аусуҩцәа рганахьгьы анапышьҭыхрақәа аныҟало. Иахьа сызлацәажәарц исҭаху, аабыкьа Гагра араион амилициа аусуҩцәа рхамакәачра иазку ахҭыс ауп. Шамахамзар, амилциа аусуҩцәа рганахьала ашьауӷатә ус хацдыркуам, азинеилагарақәа ртәы ныҵыҩ-ааҵыҩны ишҳаҳауагьы. Уи зыхҟьо ааха зауа рзинқәа рыхьчара ианацәшәо, мамзаргьы аӡбарҭаҿы уи аҵыхәтәа иаша аиуеит ҳәа агәра ахьырымго акәзар ауеит.

Гагратәи ахҭыс ахь ҳгьежьуазар, амилициа аусуҩцәа ишакәым изызныҟәаз Урыстәыла атәылауаҩ ихаҭа иоуз ааха ранаижьырц игәы иахьҭам ауп хымԥада, иара Аԥсны азинхьчаратә усбарҭақәа рахь ашшыԥхьыӡ алеиҵеит. Ҳазҭоу амза 15 рзы иҳауит аофициалтә информациа "Гагра араион апрокуратура ашьаус хацнаркит Гагра араион ААР амазаратә цәгьоурақәа рыԥшаараз аҟәша аиҳабы, амилициа акапитан Багаҭелиа Х.В., Гагра араион ААР аоперативтә зинмчра змоу, амилициа алеитенант еиҵбы Аншба Т.Р., Гагра араион ААР ацуҭа милициа, амилициа алеитенант еиҵбы Џьалаӷониа Д.И. иара убасгьы зхаҭара шьақәыргылам Гагра араион ААР аусзуҩцәақәак рганахьала", - ҳәа. Ари ажәабжь аиҭаҳәара иԥкааны салагом, аха амилициа аусуҩцәа зыхдырҟьо - Санкт-Петербургынтәи ҳтәыла иаҭааз аԥсшьаҩы Артиом Русских иганахь анапышьҭыхра аҭыԥ ахьамаз, насгьы абџьар ахархәарала дыршәаны ирҭахыз идырҳәарц иахьалагаз ауп.

Абраҟа ҳара ҳазыгьежьроуп "Амилициа азы азакәан" 5- тәи аҳәҭаҷ. Уи ишаҳәо ала, "Амилица аусуҩцәа азин рымам ауаҩы иаҳаҭыр лазырҟәуа амчра ахархәара". Абар даҽазныкгьы иахьаҳбо, ақьаад иану ҳзакәанқәа ахархәара шрымам.

Апрокуратура хада иҳанаҭаз аинформациа ишаҳәо ала, Гагратәи амилициа Русских иаанкылара, иҿахәы иҿыхра аԥҟарақәа рҿы ишаарԥшу акәымкәа, рхы ишҭашәо ишымҩаԥыргаз. Зегь реиҳа иџьашьахәуп, абарҭқәа рыдагьы анаҩс Гагратәи амилициа аусуҩцәа атурист иганахь рхы иақәнадыргаз. Апрокуратура хада асит аҿы ҳаԥхьоит: "Русских Гагра араион иахьаҵанакуа уаҩ дахьыҟамыз ҭыԥк ахь дганы дрыпҟеит" ҳәа. Иагьзакәаным, иагьаԥсыуарам. Аӡәы, ҩыџьа хҩы данырыпҟо, насгьы, дара ауаа рҭынчра ахьчара знапы иану анракәу даара игәаӷьыуацәоу усуп.

Макьаназы еилкаам, атурист гәҩарас дызрымаз "анарктоиткатә маҭәашьарқәа ауаа рыларҵәара" азы идырбалаз, аха гәҩарас ирымоу иганахь, ахалахьырхәра азин шрымам рзымдыруазар акәхап, хыхь зыхьӡ арбоу амилициа аусуҩцәа. Иџьашьахәуп, амилициа аоперативтә ҟәша аусуҩцәа абарҭқәа рзы азин шрымам ахьырзымдыруа. Иаалырҟьаны абас ҟарҵарызма, мамзаргьы уи аҩыза аԥшаарақәа дара рыстиль акәу?! Ииашоуп, ари аус азы макьана аӡбарҭа аӡбамҭа аднакылароуп, уажәоуп ашьауӷатә ус анхацыркха, убри аҟынтә, ахара адҵара ҳара азин ҳамам. Ус акәзаргьы, амилициа аусуҩцәа абри аҩыза аус азы гәҩарас ианрымоу иҳанаҳәо рацәоуп.

Ҳазлацәажәо аус хацнаркит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахатә шәарҭадаратә ҟәша имҩаԥнагаз аилкаарақәа рыла. Аԥсны амилициа азакәан актәи ахәҭаҷ аҿы иарбоуп "Аԥсны амилициа аҳәынҭқарратә усбарҭатә система иаҵанакуа, ауаа рыԥсҭазаара, рзинқәа, ргәабзиара ахьчара" уҳәа ҵҩа змам ауалԥшьақәа шрыду. Закан Нанба асовет аамҭазы, хықәкыла 80-тәи ашықәсқәа рзы аус иуан Гәдоуҭатәи ашьауӷатә-ԥшааратә ҟәша аиҳабыс. Иахьа амилициа аусуҩцәа рхымҩаԥгашьа иадҳәалоу ахҭысқәа рзы иҳәеит, усҟан ари аҩыза ахымҩаԥгашьа ҟалашьа шамамыз. Нанба урҭ аамҭақәа игәаларшәо исеиҳәеит: "Апрокуратура аусуҩцәа ҳашьклаԥшуан, аамҭалатәи аанкыларҭаҿы иҭакыз инеины дгәарҭон, ашәыта инызар, иҭырҵаауан", - ҳәа. Нанба иажәақәа рыла, ауаҩы ӷәӷәала дзыпҟаз, ма иԥсҭазаара далызхыз рганахь, иаразнак ашьауӷатә ус хацдыркуан. Амилициа аветран Нанба сиазҵааит, иахьатәи аамҭазы абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа ахьыҟало азы игәаанагара иҳәарц. "Русушьа апрофессионализм ҳәа изышьҭоу иашьашәалам, машәыршәа инанагаз аус руеит", - иҳәеит уаанӡатәи амилициа аусуҩ Нанба.

Асовет аамҭаз еиԥш иахьагьы, амилициа аусуҩцәа русура хылаԥшра арҭоит апрокуратура аусуҩцәа, уи аарԥшуп амилициа азакәан 33-тәи ахәҭаҷ аҿы. Зыӡбахә ҳамоу аус аӡбарҭа аӡбамҭала гәҩарас иҟоу амилициа усуҩцәа рхара шьақәырӷәӷәахар абахҭа аҭатәара рықәшәар ауеит. Аԥсны апрокурор хада ицхырааҩ, аинформациатә хархәагақәеи апрокуратуреи реимадара иахагылоу Рада Сангәлиа лажәақәа рыла, иаҳҳәап, "уажәы ихацырку ашьауӷатә ус 228-тәи ахәҭаҷ, 3-тәи ахәҭа ала, ахара аус аҿы изықәԥҽуа иоур ауеит хәышықәса инаркны 10 рҟынӡа аҭакра".

Иазгәасҭарц сҭахуп, ари аус гәыԥҩык амилициа еиҿыркааз ишахыԥхьаӡалоу, убри аҟынтә, аӡбарҭаҿы уи анаарԥшха аус еиҳагьы аҽарӷәӷәар алшоит. Иџьбароуп аиашазы ахара зыдҵахо ирԥеиԥшу, аха ԥхынгәымза 11, 2019 шықәсазы Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы, ауаҩӷьычра далахәуп ҳәа гәҩарас ирымаз Анзор Ҭарба амилициа аусуҩцәа рхарала аахақәа иоуз ирыхҟьаны зыԥсҭазаара иалҵыз идҳәалоу ашьауӷатә ус шхыркәшахаз ҳаназхәыцуа агәыҩбарақәа ҳазцәырҵуеит уажәтәи аус шыҟалаша азы. Амилициа аусуҩцәа русбарҭа ахадара азызуа аминистрра ахыбраҿы, цәгьаԥсышьа иҭаны дшьын ауаҩы. Аекспертиза ишаҳәоз ала, ицәеижь ааха ӷәӷәа аман. Аус цон акыраамҭа, аха аӡбарҭаҿы Ҭарба дызшьыз рзышьақәмырӷәӷәеит. Ахара здырҵоз амилициа аусуҩцәа рхы иақәиҭыртәит, аус ҿыц аҭҵаарахьы инашьҭуп абҵара 10, 2020 шықәсазы. Шәазхәыц, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы уахынла иҟалаз ауаҩшьра аӡбарҭаҿы акгьы алымҵызар, уажә ҳазлацәажәо аус азы азинтә хьырхәра ҟало иҟамло аҳәара заҟа иуадаҩу.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

186

Лахь иаԥшны акәац ашара