Ашәба: аԥҳәыс ахаҵа бӷас дышимоу иҟәышу зегьы ирдыруеит

82
Дызцәыргамзеи атәыла ахада иԥшәмаԥҳәыс? Уи лцәырҵра аԥсуа традициатә культура иаҿагылоума? Абри азы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы игәаанагара иҳәеит адырраҭара "Коӷониаԥҳа лымҩаду" асас, Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт адиректор, аетнолог Арда Ашәба.
Коӷониаԥҳа лымҩаду: Ашәба атәыла хада иԥшәма ԥҳәыс лроль иазкны

"Аԥҳәыс еснагь аҭаацәараҿы ҟәышрак, еиӷьрак, аибаӡаара бзиа ыҟазар, лара илыбзоуроуп. Ахаҵа соуп зҳәо ачеиџьыка имоуп, дламысҩуп ззырҳәо, иара имоу ахьӡ-аԥша абжа иԥҳәыс лҟынтәи ауп, избанзар длықәгәыӷуеит. Адәахьы акәзар, еицҽыжәланы ианцозгьы ыҟан. Шамахамзар, аԥхәыс данҽыжәлоз ршьамхы лыҵаргылан акәын дышҽыжәырҵоз. Аԥсуаа рҭоурх аҿы иҟоуп зашьа ишьа зуаз аԥсуа ҭыԥҳәа, зыҷкәын ишьа зуаз ан лхаҿсахьа, џьара хьысҳарак ҟалар, афырҳәа аҭак ҟазҵоз. Уажәтәи аамҭазы уаҩы иаҳџьыимшьо ак ҟалап ҳәа сгәы иаанагом. Иахьатәи аамҭазы иуадаҩуп, мамзаргьы ԥсыуак дақәыӡбап ҳәа сгәы иаанагаӡом. Есма-Ҳаным ҳәа Аԥснынтә ицаз Ҭырқәтәыла ақыҭа иахьа лыхьыӡ ахуп. Иахьакәзаалакгьы аԥҳәыс лроль, аԥҳәыс лыхшыҩ, ахаҵа бӷас дышимоу - уи иҟәышу зегьы ирдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Ашәба.     

Инеиҵыху аиҿцәажәара иара убас шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

 

82

Шьониа Гал араса аҽаҩразы: ашәарҭара иҭагылоуп

10
(ирҿыцуп 20:16 06.07.2020)
Гал араион агроном хада Лери Шьониа арадио Sputnik аефир ала арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит араион аҟны араса хәышәтәымзар, аҽаҩра бзиамахар ҟалоит ҳәа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Шьониа Гал араса ахәшәтәра иазкны

"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.

Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.

"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

10
Савелий Читанава

Ҷыҭанаа аҟанҷ хьычԥаԥыр азы: уамашәа еизҳаит, ҳаԥхьаҟатәи ахымҩаԥгашьа шәарҭоуп

7
(ирҿыцуп 17:44 06.07.2020)
Аекологиазы Аԥсны ахәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит Елыр ақыҭан аҟанҷ хьычԥаԥыр аԥсабара аԥхасҭа шанаҭо, уи аҿагыларазы мҩас илхтәу ҳтәылаҟны макьана ишҭҵаам.
Ҷыҭанаа аҟанҷ хьычԥаԥыр азы: уамашәа еизҳаит, ҳаԥхьаҟатәи ахымҩаԥгашьа шәарҭоуп

"Аҟанҷ хьычԥаԥыр иатәу ахәаҷа хкы ҿыцны Аԥсны ицәырҵит ҳҳәар ҟалом, афауна иалан, аха ахы унарбартә еиԥш ирацәаны иҿианы иҟамызт. Быӷьқәак афон, аха уаҩы иԥырхагамызт. Сынтәа, изыхҟьалакгьы, ахыԥхьаӡара уамашәа еизҳаит. Урҭ ахәаҷақәа чысхәыс ирымоу абыӷь ҟьаҟьақәа змоу аҵлақәа: ал, ашә, ахьаца уҳәа зегьы афоит. Урҭ рыдагьы ашәырҵлақәа афоит, аԥхасҭа рнаҭоит. Зынӡа иааидкыланы 300 ҵиаа хкы ирԥырхагоуп. Ашәарҭара еиҭа излацәырнаго агәырбӷьы абнақәа, аԥсаҵлақәа афоит, имыждараха иҟоуп", - иҳәеит Ҷыҭанаа.

Иара иазгәеиҭеит уи ахәаҷа хкы шьҭа абагәа ҟаҵаны аҭра ишҭало, аԥхьаҟа мшаԥымза шыҟоу ишцәырҵуа, убасҟантәи ахымҩаԥгашьа шакәхо ишәарҭахо. Иахьазы аҟанҷ хьычԥаԥыр ахәаҷа аԥсабара аԥхасҭа ахьанаҭаз Елыр ақыҭаҟны ауп, абнақәа рнаҩсгьы абаҳчақәа аԥхасҭа рнаҭеит, хадаратәла араса иҳәеит Ҷыҭанаа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

7