Кәыҵниаԥҳа: зегьы шьцылароуп, ахәыҷы ашәҟәы аԥхьара дашьцылар-даԥхьалоит

30
(ирҿыцуп 20:15 05.04.2021)
Иахьатәи аамҭазы ахәыҷы дхызхыша ашьцылара бааԥсқәа анырацәоу, иҟаҵатәузеи иара ашәҟәы аԥхьара бзиа ибартә еиԥш, абри азы лхатә ԥышәа атәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит хҩык ахәыҷқәа ран Кама Кәыҵниаԥҳа.
Кәыҵниаԥҳа: аԥсҭазаараҿы зегьы шьцылароуп, дашьцылар, ахәыҷы ашәҟәы аԥхьара, даԥхьалоит

"Аблогерцәа рыхәаԥшра, авидеохәмаррақәа, асоциалтә катақәа - ари зегьы ахәыҷқәа шьцыларак рызцәырнагоит. Ахәыҷы адыррақәа зегьы марианы ианиоулак, акы дамыԥхьакәа, иааимырҳәыкәа, уи шьцылара бааԥсхоит. Ари проблема дууп, нас иара аҵарагьы игәаԥхаӡом. Ари аҭаацәа ирдырырц ахәҭоуп. Ахәыҷы данысааӡо, саргьы аҭакԥхықәра сымоуп, саргьы сҽыԥсахны уи сазааины  сықәныҟәароуп. Аҭаацәа рхымҩаԥгашьагьы убри ахықәкы анагӡара иадҳәалазароуп. Сара исылсыршеит аҭаацәараҿы ахәыҷқәа рааӡараҿы ателербага ахәаԥшразы ҳәаак аԥҵара, аха уи мариам, ара ухы аус адулароуп акыр. Ахәыҷқәагьы зегьы еиԥшӡам, дыҟоуп аӡәы аҭҵаара бзиа избо. Ус еиԥш аҟыбаҩ ҷыда имоуп, егьы, ус иҟам изы, даршьцылатәуп. Аԥсҭазаараҿы зегьы шьцылароуп, ахәыҷы ашәҟәы аԥхьара дашьцылар, нас изымариахоит. Ахәыҷы ателевизор дашьцылар, нас ашәҟәы иадыртәаларагьы цәгьахоит ", - азгәалҭеит Кәыҵниаԥҳа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

30

Ҷкотуа: аиҳабацәа рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон ҳаныхәыҷыз

3
(ирҿыцуп 16:51 23.04.2021)
Амилаҭтә культура иадҳәалоу абзиарақәа реиқәырхашьа, аҭаацәареи ахшареи реимадара, ааӡараҟны иҟоу ахьысҳарақәа зыхҟьо ирылацәажәеит арадио Sputnik аефир аҟны ауаажәларратә усзуҩ Октаи Ҷкотуеи аетнограф, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Виктор Аҩӡбеи.
Ҷкотуа: аиҳабацәа рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон ҳаныхәыҷыз

"…Сара сазхәыцуеит саныхәыҷыз сани, саби, сандуи ҷыдала ҳрааӡозма ҳәа. Мамоу. Абри ҳқыҭаҟны иҟаз зегьы рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон. Абри абри ауп ҳәа ҳарҳәаӡомызт. Ус ишыҟоу иаҳдырбон рыԥсҭазаашьала, рныҟәашьала, ртәашьа-ргылашьала, реизыҟазаашьала. Урҭ уахьрыхәаԥшуаз ухы уааӡон, убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан", - иҳәеит Ҷкотуа.

Аиҿцәажәара инарҭбааны шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.

3

Смыр атуризми ачымазараҿки рзы аҭагылазаашьазы: аҵәгьы мбылуа, акәацгьы ӡуа иҟаҳҵароуп

9
(ирҿыцуп 12:08 23.04.2021)
Ауаажәларратә палата алахәыла, Афон ҿыц иҟоу асасааирҭа ҩны аиҳабы Витали Смыр арадио Sputnik аефир аҟны игәаанагара иҳәеит атуризм аусхк аганхьала иахьазы ишьақәгылаз аҭагылазаашьазы.

Мшаԥы 20 рзы Роспотребнадзор аԥҟара ҿыцқәа аланагалеит. Урҭ рыла, лаҵара 1 ашьҭахь аҳәаанырцәынтә ихынҳәуа акоронавирус азы ҩынтә атест арҭароуп. Аҩбатәи атест аҭак аҳәынҭқарратә маҵзурақәа иаку рпортал аҿы икьыԥхьтәуп. Урыстәыла атәылауаа Аԥсны иаҭааз, Краснодартәи атәылаҿацә аҿы иҭаҩу рыда, егьырҭ атестқәа арҭар акәхоит.

Смыр атуризми ачымазара ҿки рзы аҭагылазаашьазы: аҵәгьы мбылуа, акәацгьы ӡуа иҟаҳҵароуп

"Уаанӡа аԥсшьарҭа ҭыԥ ахь иаар зҭахыз аҭыԥқәа ааныркылон, ахәԥса хәыҷык ршәон, ишаауаз ҳдыруан, ҳаргьы ҳарзыԥшын. Абри Роспотребнадзор аԥҟарақәа рыдыркылеижьҭеи рызҵаарақәа рацәахеит, иҟоуп заанаҵтәи аҿаҵатәқәа мап рцәызкуа. Уи даргьы ирҭахым, аха ирацәаны ақьаадқәа аҭахуп рҳәоит (ачымазара ҿкы инадҳәаланы агәаҭарақәа ирыдҳәалоу - аред.), ҳаргьы ҳахьыӡ ҳмырцәгьарц, иаарышьҭыз аԥара шьҭахьҟа иҳаргьежьуеит. Ари хәыҷык иаҳԥырхагоуп, ҳаԥхьаҟа ишыҟало сыздыруам. Акзаҵәык иазгәасҭарц исҭаху, ҳнапхгара аҟынтәи, атуризм аминистрра аҟынтә аинформациа иаша ҽеишәа иҳамаӡам, еилырганы аԥсшьаҩцәа адырра раҳҭарц азы. Абри абас ауп ҳәа иаҳҳәаратәы амҩа ҳақәҵатәуп", - ҳәа азгәеиҭеит Смыр.

Иаҳа инеиҵыху аицәажәара шәаҳар шәҭахызар, шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил.

9

Аҭоурых аӡыблара иалҵыз: Адиле Аббас-оӷлы диижьҭеи шәышықәса ҵит

7
Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, аџьа аветеран, "Ахьӡ -Аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу Адиле Аббас-оӷлы сталинтәи арепрессиақәа раан, Нестор Лакоба иҭаацәа рҟынтә зыԥсы ҭаны иаанхаз аӡәзаҵәык лакәын. Иахьа лыԥсы ҭазҭгьы, илхыҵуан шәышықәса.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.

"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.

Лан лзы акәзар, абас лҳәон:

"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.

Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.

Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.

Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.

Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:

"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.

Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.

"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.

Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

7