Ԥлиа Асовет Еидгыла аилаҳаразы: ақырҭцәа иаразнак рыԥсы ҭалеит

34
(ирҿыцуп 15:05 20.08.2021)
Нанҳәамза 18 инаркны 21 рҟынӡа 1991 шықәсазы имҩаԥысуаз ахҭысқәа, насгьы урҭ ирылҵшәахаз атәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ауаажәларратә усзуҩы, "Ахьтәы Парламент" адепутат Давид Ԥлиа.

30 шықәса раԥхьа, нанҳәамза 18 инаркны 21 рҟынӡа 1991 шықәса рзы Асовет Еидгыла ахыбгаларазы аҽазышәара ыҟан. Аҭоурых аҿы ари ахҭыс "августтәи апутч" ҳәа хьӡыс иаиуит.

Ԥлиа Асовет Еидгыла аилаҳаразы: ақырҭцәа иаразнак рыԥсы ҭалеит

"…Асовет еидгыла еиқәҳархо еиқәҳмырхо азы ареферендум ыҟан. Аԥсынгьы иаҳхаагеит уи. Иаҿагылаз Звиади ицхырааҩцәа ракәын. Аха аԥсуаа зегьы иаабон Асовет еидгыла еилаҳар ҳара ҳзыхьчо мчы шыҟамлоз. Аимак-аиҿак рацәан, аха зегь акоуп, ҳара ҳаиааиртә ҟалеит ҳәа ҳҳәартә иҟан. Асовет Еидгыла анеилаҳа, иаразнак ақырҭцәа рыԥсы ҭалеит, иаразнак рыбџьар рыман иҳажәлеит. Уи аилаҳара сгәы снархьит, ҳәарада, избанзар, уи аепоха сааӡеит. Сара уи иснарҵаз алоуп сышхәыцуа, аха акапанга иқәургылар, ҳәарада, ахақәиҭра еиҳауп", – ҳәа азгәеиҭеит Ԥлиа.

Давид Ԥлиа иҳәеит, Асовет аамҭазы иҟаз асистема иахьа аҳәынҭқарра аргылараҿы аҟалара иахәҭаны ишиԥхьаӡо.

"Уи аамҭазы иҟан асистема, асааҭ еиԥш аус зуаз, уи ухы ақәыршәаны аус умур ауӡомызт. Иахьатәи аҳәынҭқарраҿы иҳагу абри аҭакԥхықәра ахьыҟам ауп. Усҟан иҟан ашкол аҿы, усҟан иҟан аколхоз аҿы, азауадқәа рҿы, афабрикақәа рҿы. Уи зегь ҩычан, ихаан сызҳәом, иагқәазгьы рацәан, аха егьырҭ аҳәынҭқаррақәа уи асистема иахьагьы иқәныҟәо ԥхьаҟа ицеит", - ҳәа азгәеиҭеит иара.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.

34

Афырхацәа рымҩала: Саџьаҭиԥа, Минаиаԥҳа, Инаԥшьԥҳа Аҟәа ахақәиҭтәра иазкны

7
(ирҿыцуп 18:02 27.09.2021)
Цәыббра 27 Аҟәа ахақәиҭтәра иамшуп. Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа Борис Саџьаҭиԥа, Нанули Минаиаԥҳа, Емма Инаԥшьԥҳа иргәаладыршәеит аибашьра иадҳәалоу ахтысқәа, Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара.
Афырхацәа рымҩала: Саџьаҭиԥа, Минаиаԥҳа, Инаԥшьԥҳа Аҟәа ахақәиҭтәра иазкны

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан еиҿкааз ажәыларақәа ирхадаз иалҵшәахеит 1993 шықәса,цәыббра 27 рзы Аҟәа ахақәиҭтәра. Уи аҽны аԥсуаа рыр Аҟәа агәы иалалеит ,Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ Аминистрцәа реилазаара ахыбра иахашәыршәырит, аҳҭнықалақь ахы иақәиҭтәхеит.

Аибашьра зхызгаз амедеҳәшьцәа Аҟәа аҳақәиҭтәра иалахәыз Агәымшәараз амедал занашьоу Нанули Саманџьиаԥҳаи , Леон иорден занашьоу Емма Инаԥшьԥҳаи Аџьџнџьтәылатә еибашьра аветеран , Агәымшәараз амедал занашьоу Борис Саџьаҭиԥеи ргәалашәарақәа ртәы еиҭарҳәеит арадио Sputnik аефир аҟны.

 

7

Партанаӡе аибашьра ахҭысқәа рзы: ҳаԥсы ахьынӡаҭоу ҳгәаҵаҟны иҟоуп

16
(ирҿыцуп 14:42 27.09.2021)
Леон иорден занашьоу, ахы иақәиҭны ақәԥара аҿар азыҟазҵо, СССР аспорт азҟаза Џьон Партанаӡе арадио Sputnik аефир аҟны игәалаиршәеит аибашьра ахҭысқәа.
Партанаӡе аибашьра ахҭысқәа рзы: ҳаԥсы ахьынӡаҭоу ҳгәаҵаҟны иҟоуп

"Ари (аибашьразы-азгәаҭа) ҳара ҳаԥсы ахьынӡаҭоу есқьынагьы ҳгәаҵаҟны иҟазаауеит…Ҳазлаз агәыԥ ашьха-хысратә рота акәын, напхгара аиҭон Лиосик Цыгәба.

Ажәыларақәа ыҟан акымкәа-ҩбамкәа. Ҩада Ешырантәи ҳалбааны Уазабаа, Ахалшениа, аӡфымцастанциа аума, Одишьа, 920-тәи аҳаракыра, Ҩада Кьалашәыр, убас ауп Аҟәа ҳагьшалалаз. Аамҭак-аамҭак рыман зегьы, ҽнакала иҭаурцәоз акәымызт, ишәатәын-изатәын. Шрома (Гәыма ду) раԥхьатәи ажәылара ыҟан абҵара 3 рзы, ҳаибашьратә мҩа уамаӡак аԥышәа амамкәа ҳаиҵазырхоз аусқәа ҟалеит, насгьы аӷа имч ӷәӷәан.

Уаҟа иҟаз ҳгәыԥ мацара акәымызт, 300-400 –ҩык ыҟан, ҳаибадыруагьы ҳаҟамызт. Убра иаҳнарбеит аӷа дазусҭаз, иарбџьарымчқәа шыӷәӷәаз. Убраантәи зыԥсы ҭаны иалҵыз иахьа уажәраанӡагьы ҳазхәыцуеит ҳазлалҵи ҳәа. Иаҳбон дара ртехника иҟанаҵоз, ҳара аҟәара ҳақәыԥсаны ҳаанхеит. Реибашьыгатә ҳаирпланқәа ҳхагыланы рџьаԥҳаны зегьы ҳаларҵон, рыбзарбзанқәа, ртанкқәа зегьы ҳаихсуан. Ҳара хԥа-ԥшьба БМП ҳаман, ус ҳгәы иаанагон ҳара ҳаҟара иӷәӷәоу ыҟамызшәа. Уи ажәылараҟны аџьабаа ҳдырбеит", - ҳәа игәалаиршәеит Партанаӡе.

Иаҳа инарҭбааны аицәажәара аудиофаил аҟны.

16

Аԥсны ахада Аахыҵ Уаԥстәыла атәылахьчара аминистр агәымшәараз аорден ианеишьеит

6
(ирҿыцуп 18:32 27.09.2021)
Аԥсны Атәылахьчара аминистрраҟны Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҟны Аиааира 28 шықәса ахыҵреи Аҟәа ахақәиҭтәра амши разгәаҭаразы аныҳәатә еилатәара мҩаԥысит.

АҞӘА, цәыббра 27 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аслан Бжьаниа Аахыҵ Уаԥстәыла Атәылахьчара аминистр Ибрагим Гассеева ианеишьеит Агәымшәараз аорден, Қырҭтәыла Аахыҵ Уаԥстәыла ианажәлаз иааирԥшыз афырхаҵараз.

"Ҳаҭыр зқәу Аԥсны ахада, Атәылахьчара аминистр, аҩызцәа. Азин сышәҭ Аиааира амш шәыдысныҳәаларц Аахыҵ Уаԥстәыла ахадеи ажәлари рыхьӡала, ишәзеиӷьасшьарц аҭынчра, ашәҭыкакаҷра, ԥхьаҟатәи амш лаша. Ҳаҭыр зқәу Аԥсны ахада, ари аҳамҭа сара гәадыурала иныҟәызгалоит", - иҳәеит Гассеев.

Анаҩс, Ибрагим Гассеев Атәылахьчара аминистрра агәаларшәагатә ҳамҭақәа аиҭеит.

"Арҭ амшқәа рзы Аԥсны иқәынхо, милаҭрацәала еилоу ҳажәлар, Аԥсны арбџьар мчқәа рыруаа, ҳаиашьаратә жәларқәа, аҳәаанырцә иҟоу хыԥхьаӡара рацәала аԥсуа диаспора иазгәарҭоит игәырӷьахәу амшныҳәа – 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы иргаз Аиааира амш", - иҳәеит Аԥсны Атәылахьчара аминистр Владимир Ануа иқәгылараҿы.

"1992 шықәса нанҳәамзазы аԥсуа жәлар мцаԥшьла дырхысырц аҳәаа дхыҵны ҳадгьыл ашьа каршуа дықәлеит аӷа. Уи хықәкыс иман аԥсуа ҳәынҭқарра, аԥсуа жәлар, аԥсуа бызшәа шьаҭанкыла рықәгара.

Аамҭа кьаҿк иалагӡаны аӷа импыҵеихалаз ақыҭақәа, ақалақьқәа шьала икәабеит. Аҭынч уааԥсыра ракәзар ақырҭуа фашизм агыгшәыгра зегь рхыргар акәхеит ҳәа азгәеиҭеит иара.

Ҳәашьак амамкәа иуадаҩын ашьаӡа-гәаӡа илсны аиааирахь уназгоз амҩа. Ацәыӡ дуқәа, арыцҳарақәа, аԥсыҭбарақәа ирылсны инеиуан ҳажәлар. Шьҭахьҟа хьаҵшьа ыҟамызт, избанзар Аԥсны аҟазаареи аҟамзаареи ирыбжьагылан, уаҵәтәи аԥеиԥш ахыц иакын, азқьышықәсақәа ирылсны иахьанӡагь иааиз аҭоурых ашәарҭара иҭагылан.

Аха ҳара аиааира ҳамгар алшомызт, избанзар аиашаразы ҳақәԥон, аиашаразы ахымца ҳаҿагылон, аиашаразы ҳаԥсҭазаарақәа ҳреигӡомызт. Аӷа иҭархаразы, игәыхәтәы иахьымгӡаразы рыжәҩа ҳамаданы иҳавагылеит Нхыҵ Кавказ ареспубликақәа рҟынтәи ҳашьцәа, Алада Урыстәыла аказақцәа, Асовет еидгыла уаанӡатәи атәылақәа рҟынтәи ҳиашара еилызкааз, аҳәаанырцәтәи адиаспора рхаҭарнакцәа",- ҳәа иҳәеит Ануа.

Аԥсны Атәылахьчара аминистр иӡбарала Аиааира амшныҳәа аламҭалаз аинрал Владимир Ҳаразиа имедал ранашьан арратә прокурор ихаҭыԥуаҩ, аиустициа аподполковник Руслан Лагәлаа, арратә прокурор ихаҭыԥуаҩ, аиустициа амаиор Аслан Инаԥшьба.

Амедал "Аԥсны аҭынчра аиҿкааразы" ланашьан Аштаб хада ашәҟәеиҿкаара аиҳабы Лиана Габуниаԥҳа.

Иара убас, Аԥсны ахада иқәҵарала Атәылахьчара аминистрра афицарцәа жәохә-ҩык аԥаратә ҳамҭақәа ранашьан.

Цәыббра 27 1993 шықәсазы аԥсуа ар Аҟәа агәахьы инеит, асааҭ 15:30 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ "Аминистрцәа реилазаара" ахыбра иахадыргылеит.

6