Вадим Харазия

Ҳаразиа: ахаҭарнакра аҿаԥхьа ишьҭоу аусқәа рацәоуп, есҽны азҵаара ҿыцқәа цәырҵуеит

139
(ирҿыцуп 11:13 16.03.2019)
Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Азинмчра нагӡа змоу Аԥсны Аҳәынҭқарра ахаҭарнак Вадим Ҳаразиа арҭ амшқәа рзы Аԥсны дааны дыҟоуп.  Ҳдиаспореи ҳареи ҳаимадареи ҳусеицуреи инарымаданы аиҳабыра рхаҭарнакцәеи иареи злахәыз аиԥыларақәа  мҩаԥысит, арепатриациа иадҳәалаз азҵаарақәа жәпакы ирзааҭгылеит, иара убас ахаҭарнакра имҩаԥнаго аусурақәа ртәы дрылацәажәеит.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Сынтәа, Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Аԥсны Аҳәынҭқарра ахаҭарнакра 25 шықәса ахыҵит. 1994 шықәса рзы, Аԥсны Ахада Владислав Григори-иԥа Арӡынба, Владимир Џьамал-иԥа Аҩӡба адҵа иҭаны дишьҭуеит Ҭырқәтәылаҟа, акыр шықәсагьы Аԥсны ахаҭарнакра амаҵ азиуит. Анаҩс, уаҟа аус руит Инар Гыцбеи Алиас Асабуеи. Шықәсык нацны иҵуеит Вадим Ҳаразиа ари аусбарҭа хаҭарнакра азиуеижьҭеи, иара убас Аԥснынтә уахь усура ишьҭуп Џьансыхә Лазбеи, Асҭамыр Багаҭелиеи. Ахаҭарнакра аҿаԥхьа иқәгылоу иҳәаақәҵатәу азҵаарақәа рацәоуп. Урҭ зегьы шьаҿа-шьаҿа, хшыҩзышьҭрала рымҩақәҵара аҭахны иазиԥхьаӡоит Ҳаразиа.

"Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иусԥҟа инақәыршәаны, иахьа Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнакраҿы аус ҳуеит хҩык ауаа. Аханатә уахь ҳцара иаҿагылаз амчқәа шыҟазгьы, инаҵшьны иазгәасҭарц сҭахуп, Аԥсуа культуратә хеидкылақәа Рфедерациеи, Ҭырқәтәылатәи апарламент аҿы иҟоу ҳџьынџьуааи рыбзоурала ҳусура  нап шаҳаркыз", - ҳәа азгәеиҭоит Вадим Ҳаразиа.

Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак излаиҳәо ала, раԥхьаӡа иргыланы уа иҟоу аԥсуаа ркультуратә дернеқьқәа (ахеидкылақәа) рҭаарала русура еиҿыркааит. Иара  убас, иахәҭаны иазырыԥхьаӡеит  ҳџьынџьуаҩ Аадем Махариа напхгара зиҭо абыргцәа рхеилак алахәцәа рԥылара, аҿари дареи реибабара. Есҽны аус ҿыцқәа рхы цәырыргоит, урҭ зегьы рымч-рылша адҵаны ахаҵгылара арҭоит.

"Аԥсуаа рхеидкылақәа инарҷыданы иҟоуп Кавказ ажәларқәа еидызкыло ацентрқәа, уи 64 дернеқь аҵанакуеит. Ачерқьес хеидкылақәа ракәзар ԥшьба ыҟоуп. Кавказ ажәлар рхаҭарнакцәа зегьы уа еиҿкааны ирымоуп рхатә хеидкылақәа. Урҭи ҳареи аимадареи, аиҩызареи, аусеицуреи  ҳабжьоуп", -иҳәеит Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак.

Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Урыстәылатәи ацҳаражәҳәарҭеи Аԥсны ахаҭарнакреи, Аԥсуа федерациеи ҳәоуеиқәшәарыла еизыҟоуп, аусеицура рыбжьоуп, иӡбатәны ицәырҵуа азҵаарақәа ирылацәажәаны аҭыԥ иқәырҵоит.

Вадим Ҳаразиа уажәтәи ала Аԥсныҟа иаара иналкааны рыцхәк иадҳәалаӡам. Ҭырқтәылантәи арахь иаауаз ҳџьынџьуаа ргәыԥ дацны дааит. Урҭ, хымԥада рҿаԥхьа иқәгылоуп ахықәкы.

"Сызцааз ҳџьынџьуаа агәаҳәара аадырԥшит Аԥсны дгьыл ҭыԥк алхны рхатә мал ала, рхатә џьабаа ала анхарҭа ҩны аргылара. Гәылрыԥшь, Очамчыра, Гәдоуҭа араионқәа ҳарҭааит. Араион ахадацәа еилкаарыла аус иазнеит. Иааны иҟоу агәыԥ еиднакыло хәҩы-фҩы ракәзар, рышьҭахь игылоу рацәаҩуп, аҳәынҭқарра иазымыԥшыкәа рхатә харџь ала анхарҭа ҩнқәа ҟаҵаны, наунагӡа рҭаацәа рыманы иаарц рҭахуп", - ҳәа азгәеиҭоит Вадим Ҳаразиа.

Аҟәысба: аԥсуа диаспора рыԥсадгьыл ахь иаартә еиԥш амҩақәа ырмариатәуп>>

Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора  рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхьарԥшра ишьҭнахуа азҵаарақәа рацәоуп. Зегь раԥхьа игылоуп аимадара ҳәаақәызҵо амҩа азҵаара.

"Уажәала амшынмҩа ыҟам, аҳаиртә баӷәаза аус ауам. Мҩа заҵәык иҟоу Урыстәыла аганахь ала ауп. Аха, рыцҳарас иҟоу, уи иартәо ахарџь рацәоуп. Ҭаацәаныла иаарц зҭаху рацәаҩуп, аха ргәаҳәара анырзынамыгӡо ыҟоуп. Ҭырқәтәылеи Урыстәылеи ирыбжьоу аиқәшаҳаҭрала, ҩымз рнаҩс Трабзони Шәачеи, Самсуни Шәачеи ауаа мҩанызго аӷба бжьалараны иҟоуп, уи даара ҳақәгәыӷуеит. Иара убас, Шәачеи Ҭырқәтәылеи ирыбжьоу аҭырқәа аҳаиртә компаниа ак акәзар иҟоу, лассы даҽакгьы ацлоит, уи акыр ицхыраагӡахоит", - иҳәеит Ҳаразиа.

Сынтәа имҩаԥысраны  иҟоу Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа ирыдҳәалоу азҵаара ҳдиаспора даара иазҿлымҳауп. Ҭырқәтәыла алхрақәа  рымҩаԥгаразы агәаҳәара аадырԥшуеит. Убри аан, атәылауаҩшәҟәы аиура азҵаара иадҳәалоу амзызқәа цәырҵуеит.

"Ашықәс ҿыц ҳанҭала инаркны Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ҿыцқәа  ҟаҵатәхеит. Иахьала, Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рыбжьара 200-ҩык рҟынӡа роуп Аԥсны атәылуаҩшәҟәы ҿыцқәа змоу. 200-ҩык рзы алхрақәа рымҩаԥгара уадаҩзар акәхап. Уахь инаганы ираҳҭоит ҳәа акәӡам сара сызҿу, аха амҩа иахҟьаны изааӡом, ирзыԥсахӡом. Убригь азхәыцра аҭахуп, зегь раԥхьа иргыланы амҩа азҵаара ӡбахар, ари аусгьы аҭыԥ иқәлон ҳәа агәыӷра сымоуп", - азгәеиҭеит Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак.

Ахадаратә зҵаарақәа рахь иаҵанакуеит, ҳџьынџьуаа рыҩныҵҟа  аԥсуа бызшәа арҵара аус. Изныкымкәа аҳәанырцә инхо ҳдиаспора абызшәа инамаданы абас еиԥш рҳәалоит: ҳхатәы бызшәа анаҳцәыӡ, аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит ҳәа. Ас еиԥш иҟоу ахшыҩҵак анҵыра маиурц азы, хымԥада аус ҩ-напык рыла иҳәаақәҵатәуп.

"Аԥсны аҳәынҭқарра аганахь ала, арепатриациазы аминисттра аганахь ала уҳәа, ҳдиаспора рыҩныҵҟа абызшәа аиқәырхара азҵаара ахаҵгылара амоуп, арантә есышықәса арҵаҩцәа рышьҭуеит, Сақариа, Сҭампыл уҳәа адернеқьқәа рҿы абызшәа арҵара акурсқәа еиҿкаауп. Иара убас, ныҳәаҵас иҳаԥхьаӡоит ааигәа Дузџьатәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аԥсуа бызшәеи алитературеи ркафедра аартра азин ахьҳауз", - ҳәа азгәеиҭоит Ҳаразиа.

Вадим Ҳаразиа иажәақәа рыла, Есқьишьеҳир ақалақь аҿы Анатолиатәи ауниверситет аректори иареи аиқәшәара рыман. Анатолиатәи ауниверситет егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҿы афилиалқәа  амоуп, латәарадатәи ҟәшақәа рҿы, иџьашьатәызаргьы  х-миллионҩык инарзынаԥшуа астудентцәа аҵара рҵоит. Аректор излаиҳәаз ала, еиуеиԥшым азаанаҭқәа рыла аҵарадырра аиуразы 250-ҩык рҟынӡа Аԥснынтәи астудентцәа рыдкылара иазыхиоуп.

"Ишыжәдыруа еиԥш, Ҭырқәтәыла ақалақьқәа рҿы аҵара зҵо ҳҭыԥҳацәа, ҳарԥарцәа рацәаҩуп. Аҩадатәи Кипр аҵара зҵо аԥсуа студентцәагьы ҳамоуп. Ҳастудентцәеи ҳареи ҳаиқәшәалоит, аимадара ҳабжьоуп. Аԥсуа хеидкылақәа рҿы имҩаԥысуа ахҭысқәа рхы рыладырхәуеит. Сҭампыл иҳамоуп Аԥсуа театр, уи "Абысҭа" ахьӡуп. Ааигәа  аспектакль аӡыргара мҩаԥысит, зықьҩылагьы ауаа еиднакылеит. Адернеқьқәа рҿы еиҿкаауп акәашаратә ансамбльқәагьы", - ихәеит Ҳаразиа.  

Атәым дгьыл аҵаҟа инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл ахь ирымоу ахьаагара ӷәӷәоуп, рҭоурых, ркультура амырӡра иашьҭоуп, ажәытә аамҭа ирзыннажьыз аҟазара аихаҳара рҭахуп. Ааигәа, Сҭампыл адернеқь аҿы иаадыртит ажәытәтәи асаркьа аԥҟара иадҳәалоу аҟазара. Агәыԥ Лиова Аҩӡба ихьӡ ахырҵеит. Абасала, змилаҭ ахаҿра амырӡра иашьҭоу ҳџьынџьуаа рыгәҭакқәеи руснагӡатәқәеи маҷым.

"Лаҵарамзазы имҩаԥысраны иҟоу амҳаџьырқәа ргәалашәара амш аҽазыҟаҵара ҳаҿуп. Аԥхынра анҵәамҭазы аԥсуа-адыга фестиваль акыр инарҭбааны, Нхыҵ-Кавказынтәигьы ааԥхьара рыҭаны  Ҭырқәтәыла имҩаԥысырц рҭахуп. Лаҵармзазы Аԥсны имҩаԥысраны иҟоуп. Ҵыԥх уи аҩыза афестиваль еиҿкаан Черқьесск", - ҳәа азгәеиҭоит Вадим Ҳаразиа.

Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Вадим Ҳаразиа, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы иҳәеит ҳаԥсадгьыл аԥеиԥш лашазы аидгылареи аҳәоуеиқәшәареи шаҭаху.

"Анцәа иҳаҭәеишьаз ҳаԥсадгьыл ҳаиднакылааит нырцәи-аарцәи инхо аԥсуаа зегьы. Ҳажәҩахыр еидҵаны, ҳамчи-ҳахшыҩи еилаҵаны ҳҳәынҭқарра аргылара ҳазшаз иҳаҭәеишьааит. Ҳҵас, ҳбызшәа, ҳкультура ԥсра-ӡра ақәымзааит, ҳџьынџь мыӡааит", - ҳәа азгәеиҭоит Ҳаразиа.

 

139

Аисель Агрԥҳа: Шьамтəыла сынхоны схаҿгьы исзаагом

106
Сахьалеи гəаҭалеи иԥшӡоу Шьамтəылантəи иааны зыԥсадгьыл аҿы инхо ҳџьынџьуаҩ Аисель Агрԥҳа длыҿцәажәеит ажурналист Сырма Ашəԥҳа.

Сырма Ашəԥҳа, Sputnik

Ҳазҭагылоу аамҭазы агəахəара ду унамҭарц залшом аҳəаанырцəынтəи зҭаацəа ирыцны наунагӡа зџьынџь дгьыл ахь нхара ҳəа иааз аҿар рыӡбахə ануаҳауа. Аҭыԥантəи рҩызцəеи дареи рҳəоу еиқəшəаны, ахəыҷбаҳчақəеи ашколқəеи рҟны арҵаҩцəеи ааӡаҩцəеи ирыбзоураны рхатəы бызшəа рҵоит, уи ҳəарада аԥсҭазаараҿы даара анырра бзиа рнаҭоит. Убас еиԥш, хатəгəаԥхарала ҳџьынџьуаа рынхарҭа ҭыԥқəа санырҭаауа ыҟоуп, срыҿцəажəоит аиҳабацəа, иара убас рыхшара. Уимоу, иҟоуп ахəыҷқəа рҭаацəа аҭырџьманра анырзыруа, уи сусура акыр иацхраауеит.

Убас еиԥш, ааигəа ссасны сызҭаз Аграа рҭаацəара рыхшара акыр иҿырԥшыгоуп, акыр сыхнахит раԥсшəаҳəашьа, рхымҩаԥгара. Раб сиҿцəажəонаҵы, ҿымҭкəа иҳадтəаланы иаҳзыӡырҩруан, аиҭагара аганахьала џьара ак ҳҭаххар, иҳацхраауан. Аиҳəшьцəа реиҳабы Аисель лакəзар, зегьы азҿлымҳара рылҭон, лхаҭа дызхасазҵаауаз рацəан, лыԥси-лыԥси еихьымӡо дгəырӷьаҵəа иазгəалҭон Аԥсныҟа лҭаацəа дрыцны нхара ҳəа раара залыршамхар, Шьамтəыла лыԥсҭазаара лхаҿы ишылзаамгоз. Лхəыцрақəа дыргəыларԥшуа лҿанаалха, ҳаҭыр зқəу аԥхьаҩцəа, шəара шəҿынӡагьы лыбзарӡы назгарц сҭаххеит.

"Сара аашықəса ракəын исхыҵуаз Аԥсныҟа санааз. Аԥсшəагьы аурысшəагьы ак сыздыруамызт, араб бызшəа ада. "Иҭабуп", "Аԥсны", "аԥсуа" - абас еиԥш иҟаз аԥсышəала имариаз ажəақəа сҳəон, избанзар саб Шьамтəыла ҳанынхоз исирҵахьан. Ҳара ҭаацəала Аԥсныҟа ҳанааз, ӡынран, ҳаԥсадгьыл аԥшӡара атəы зҳəоз асахьақəеи ажəабжьқəеи саб иеиҭаҳəамҭақəа рыла иаҳдыруан, схəыҷын, аха агəра ганы сыҟан ишысгəаԥхоз", - абасала ҳаиҿцəажəара ҳацҳаркит Аисели сареи.

Аисель Агрԥҳа Баграт Шьынқəба ихьӡ зху Аҟəатəи актəи абжьаратə школ аҟны аҵара лҵон, ахəбатəи акласс аҿы ддыртəеит. Лара излалҳəо ала, даара илцəыуадаҩын аҽаршьцылара, уаҩ длыздыруамызт, абызшəа лызҳəомызт, аха аамҭа цацыԥхьаӡа иубарҭан аҭагылазаашьа абзиара аганахьала аҽшаԥсахуаз.

"Сҩызцəа зегьы сџьашьаны исыхəаԥшуан, дареи сареи бызшəала ҳахьзеилыбамкаауаз ҳаицəыхаразшəа сзааиуан. Хəыҷы-ҳəыҷла абызшəақəа рҵара салагеит, анаҩс избарҭахеит сҩызцəеи сареи аԥхарра шҳабжьалаз, агəрагьы згеит, сҿаԥхьагьы ахықəкы ықəсыргылеит абызшəа адырра шхымԥадатəиу. Аурысшəа еиҳа имарианы исыцааиуан, аԥсуа бызшəа аҵаразы иҷыдоу акурсқəа сырхысуан, Анцəа иџьшьаны, қəҿиарала 11-тəи акласс асыркит", - ҳəа азгəалҭеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель иаҳəшьаки иашьаки лымоуп. Урҭгьы лара дызҭаз ашкол аҿы аҵара рҵон. Лаҳəшьа хəыҷы ҿыц ашкол ахь данца, даара ахаҵгылара лырҭон, лурокқəа рыҟаҵара илыцхраауан, џьара аӡəы диргəаар руӡомызт, абаагəареиԥш илыдгылан.

"Сашьа ажəбатəи акласс даналга ашьҭахь, асахьаркыратə ҵараиурҭа дҭалеит, қəҿиаралагьы далгеит. Сара афилологиатə факультет алысхит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет аҿы аҵара сҵоит. Даара сҩызцəеи сареи ҳаинаалоит. Аиаша шəасҳəоит, Аԥсны сара сзы ихазыноуп, убас еиԥшҵəҟьа сырзыҟоуп аԥсуаа. Шьамтəыла ҳаныҟаз саб иаҳзеиҭаиҳəалоз ажəабжьқəа лабҿаба ҳрықəшəаҵəҟьама ҳəа агəра анысзымго ыҟоуп", - лгәы хыҭхыҭуа дҳацәажәон Аисель Агрԥҳа.

© Foto / Сырма Ашуба
Аисель Агрԥҳа лҭаацәеи лареи

Ауаҩытəыҩса иԥсҭазаара аԥхыӡ еиԥш ианымҩасуа ыҟоуп. Аисель лҿырԥшала иубарҭоуп, агəрагьы угоит угəыӷрақəа анынаӡо еиҳау насыԥ шыҟам.

"Сара саб Аԥсадгьыл ахьчара дахьалахəыз сгəы дууп. Урҭ ртəы зҳəо асахьақəеи ианашьоу аҳəынҭқарратə ҳамҭақəеи лассы-лассы ицəырганы ҳрыхəаԥшуеит, ҳаҟара ҳацнаҵоит. Сабгьы игəы иахəоит ус ҳхы анымҩаԥааго. Сан дарабуп, аха саб иалихыз амҩа дацəхьамҵӡеит, лхы анрааланы, дарӷьажəҩаны дивагылоуп. Маҷара ҳахьынхо ҳгəылацəеи ҳареи ҳаизыразуп. Сан араб чысқəа рыҟаҵара бзиа илбоит, ҳгəылацəа еснагь агьама дҳарбоит, даргьы бысҭак рур, ҳхəы аарҭиуеит. Аԥсуа чысқəа рыҟаҵашьа аҵара саҿуп, ҭаацəала бзиа иаҳбоит", - лҳəеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель Агрԥҳа излалҳəо ала, лыжəлантəқəеи дареи аимадара рыбжьоуп, аҵара ахьылҵо ауниверситет аҿы еиҳагьы еибаԥшааит, лассы-лассы еибабоит. Аисель ҟазшьала даара еилыҷҷоу, зегьы рдырра иашьҭоу аӡə лоуп. Ауаа рацəажəара, рабадырра бзиа илбоит.

"Ауаҩытəыҩса шаҟа гəыла-ԥсыла бзиа дубо, убриаҟара уаргьы ҩнуҵҟала улашоит. Дара рызегьы еиуеиԥшым - дыҟоуп аӡəы хьаала иҭəу, дыҟоуп гəырӷьарыла имҩасуа. Убарҭ зегьы рҭагылазаашьа еилкааны уанрывагылоу, ухаҭа уамеигəырӷьарц залшом", - ҳəа азгəалҭоит Аисель Агрԥҳа.

Аисель Агрԥҳа, Аԥсныдгьыл лара лҭоурыхтə ԥсадгьылны илыԥхьаӡоит, Шьамтəыла акəзаргьы, зымҩа инлыжьуам, избанзар уаҟа диит, лхəыҷра ашықəсқəа уаҟа илхылгеит.

"Сара сабдуцəа рабдуцəа араҟа анышə иамадоуп. Сара урҭ ирхылҵыз аӡə сакəны Аԥсны сынхартə сахьыҟалаз Анцəа ҭабуп ҳəа иасҳəоит. Убас еиԥш, сан, ҳара ҳаԥсадгьыл Аԥсны шакəыз еилкааны, адгылара ахьҳалҭаз лҿаԥхьа схырхəоит. Сан лҭаацəара дууп, дара ԥшьҩык аишьцəеи, ԥшьҩык аиҳəшьцəеи ыҟоуп. Ианыгəхьаалго, аҭел ала драцəажəоит, аха иҟоуп аимадара аныбзиамгьы. Сан ахаан лылахь еиҵымхкəа дҳамбац, еснагь деихаччоит, уи ҳара даара ҳгəы ҭнагоит", - лҳəеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель илыбзоураны, Шьамтəыла инхо лҩызцəа Аԥсны аӡбахə рдыруеит, асахьақəа рзылышьҭуеит, агəаҳəара рымоуп Аԥсныҟа аара. Аԥхьаҟа лгəы иҭоуп Аԥсны иазку авидеонҵамҭақəа ҭыхны аинтернет аҭаҵара.

Аисель Агрԥҳа Аԥсны имҩаԥысуа аҿар злахəу аусмҩаԥгатəқəа дрылахəуп. Гəаҭала дшыԥшӡоу еиԥш, дыԥшӡоуп ҭеиҭыԥшлагьы. Аҭыԥҳацəа ԥшӡақəа реицлабра "Королева Абхазии" далахəын, " авице-королева" (раԥхьатəи) ҳəа ахьӡ даԥсахеит.

© Foto / предоставлено Аисель Агрба
Аисель Агрба

Убри инаҷыданы, Аисель Агрԥҳа Аԥсны имҩаԥысуа асериалқəа рҭыхрахь ааԥхьара лырҭоит, иара убас амодақəа рырбарахь. Ажəакала, лыԥсҭазаара шəыга ԥшӡала еиларсуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

106

Дани Агрба: аҭоурыхтә аамҭа ҳазҭанаргылаз рацәоуп, алҵшьа ҳақәшәароуп

247
Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл аҿы зҭаацәа зманы инхо Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Дани Агрба иҭоурых ажурналист Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран, Леон иорден занашьоу, Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь зҭаацәа зманы ихынҳәыз Дани Агрба дынхоит Гәылрыԥшь араион Маҷара аҳаблаҿы. Хымԥада, исаҳахьан Дани Агрба иӡбахә, аха лабҿаба ҳаицәажәартә еиԥш аҭагылазаашьа смоуцызт. Зегьы ҿҳәарак-ҿҳәарак рымоуп, иааит уи аамҭагьы.

Маҷара агәаҿы, ахадара ахыбра анаҩсҵәҟьа, ҳџьынџьуаа рзы аҳәынҭқарра ахарџь ала аҩнеихагыла еиҭашьақәыргылан шықәсқәак раԥхьа. Ҳазҭагылоу аамҭазы уи ашҭа ушынҭалалак угәалаҟазаара еиӷьымхарц залшом, ахьхьа-аџьџьаҳәа аҳәыҷқәа рышьҭыбжь уаҳауеит, еихагылацыԥхьаӡа иубарҭоуп ауаа шынхо. Аиаша шәасҳәоит, лымкаала исыздыруамызт аҽнышьыбжьон аҩны исықәшәоз ауаа зусҭцәаз, ашә снасыр иаадыртып ҳәа гәҭакыс иҟаҵаноуп уажәтәи сныҟәарагьы Маҷараҟа ишхацсыркыз.

Актәи аихагылаҿы ашә асбжьы заҳаз ҭыԥҳа хәыҷык иаалыртит. Аԥсшәа наласҳәан, слазҵааит: "Аҳәаанырцәынтәи иаақәаз ҳџьынџьуаа шәреиуоума?" - ҳәа. Сылдыруазшәаҵәҟьа дааԥышәырччан: "Ааи, ҳара Шьамтәылантәи иаақәаз аԥсацәоуп, Агрбақәоуп, шәааи аҩныҟа", - лҳәеит. Исаҳаз аҭак аасызхеит, лҭаацәа аҩны ишыҟаз ансалҳәа, азин аарымсхын, сныҩналеит. Аҩнаҭа аԥшәмацәа убриаҟара гәыблыла срыдыркылеит, анаҩс сааҭла ҳзеиԥырымҵуа ҳаицәажәон. Ааи, зыӡбахә сымоу аҩнаҭа аԥшәма Дани Агрба иоуп.

Абар, уажәшьҭа аашықәса раахыс инхоит Аԥсны. Иԥшәмаԥҳәыс Маиса Алнаџьар дараб ҭыԥҳауп. Хҩык ахшара рымоуп, ҩыџьа аҭыԥҳацәа Аисели Сидреи, иара убас арԥыски, Иуксель. Арԥыс аусура дыҟан, еьырҭ зегьы аҩны исықәшәеит. Ҳаиҿцәажәаргьы хацҳаркит Шьамтәыла иахьынхоз аҭыԥ аӡбахә ала.

© Foto / Сырма Ашуба
Дани Агрба иԥҳацәа Аисели Сидреи

"Сҭаацәеи сареи Аԥсныҟа ҳаанӡа Берҳаџьам ақыҭаҿы ҳанхон, Голлантәи аҳаракырақәа ирзааигәоуп ҳқыҭа, еиҳарак инхо аедыгьақәеи аҟабардақәеи роуп, ҩ-ҭӡык аԥсуаа ҳрыланхон, ҳара ҳҭаацәеи, Ӡыӷәиԥацәеи (Гагәылиа). Сара сани саби Дамаск инхон, ақалақь ахь нхара ҳәа ииасаанӡа Кунеитра иахьаҵанакуа аԥсуаа рацәаҩны иахьынхоз Мумсиа ақыҭаҿы инхон. Уаҟа иуԥылон ажәлақәа: Маршьан, Гьечба, Чқәуа, Кәыџба, Маан, Агрба, Қәышьба уҳәа", - ажәабжьқәа сзеиҭеиҳәон Дани Агрба.

1948 шықәса рзы Палестинеи Израили реибашьраҿы Дани Агрба иабду Абдульӷани дҭахоит. Абдульӷани Агрба иабду иакәзар, Кавказаа ргәыԥ злахәыз еидысларак аҿы дҭахоит 1868 шықәса рзы. Усҟан иара иԥшәмаԥҳәыс Ҳалбадԥҳа (лыхьӡ еилкаам) лцәалтәымкәа дыҟан, Салиҳ захьӡыз ҷкәына хәыҷыкгьы длыман. Ҳалбадԥҳа лыԥшәма заа илаиҳәахьан, дҭахоны дҟалозар, Ҭырқәтәылаҟа лыхшара лыманы дцарц.

© Foto / Сырма Ашуба
Дани Агрба иабду Абдульӷан Агрба (арыӷьарахь игылоу)

"Ҳалбадԥҳа ус иагьыҟалҵеит. Лыҷкәын хәыҷы даашьҭыхны Ҭырқәтәылаҟа дцеит, лашьагьы длыцын. Уа дахьнеиз Абдуль Азиз Агрба диит. Лара лыхшара лыманы дынхон Кунеитра, аеҭымцәа рзы иргылаз аҩнаҟны. Абасала, ҳара ҳабшьҭра Аԥснынтә ихырҵәан Ҭырқәтәылаҟа, уантә Шьамтәылаҟа. Иаҳзымдыруа ирхыргаз аҭоурых рацәоуп", - иҳәеит Дани Агрба.

Дани иаб Фаруқ Агрбеи иԥшәмаԥҳәыс (дҟабардоуп) Леила Жьалаҳыжьи фҩык ахшара рааӡеит - хҩык аԥацәеи, хҩык аԥҳацәеи. Дани иҭаацәеи иашьцәа руаӡәки нхоит Аԥсны, егьырҭ Шьамтәыла. Иаб иԥсҭазаара далҵхьеит, иан лыԥсы ҭоуп. Ҳаиҿцәажәараҟны Дани еиҭеиҳәеит раԥхьаӡа Аԥсныҟа данааз атәы.

"Аԥсныҟа сааит аибашьра аҟалара мызқәак шагыз, 1992 шықәса рзы, араҟа ауниверситет сҭалеит. Ус, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалагеит. Раԥхьа Пицундатәи аибашьцәа ргәыԥ салан, анаҩс Шьамтәылатәи арԥарцәа Маҳмуҭ Қәышьба, Недаль Агрба, сара уҳәа Гәдоуҭа апартизанцәа еидызкылоз агәыԥ ахь ҳцеит, ҩыџьа адаӷьысҭанцәеи ҩыџьа аерманцәеи ҳацын аԥсуаа иреиуамыз, Гәырам Дапуа еиҳабыс дҳаман. Гагра ақалақь ахы ианақәиҭха ашьҭахь, Ибрагим Иаганов дҵаҟаҵаҩыс дызмаз аҟабардақәа ргәыԥ ҳалалеит", - иҳәеит Леон иорден занашьоу Дани Агрба.

Дани Агрба иҩызцәа аибашьцәа аӡәырҩы реиԥш, имаҷмызт дзықәшәаз ахҭысқәа, иҟан аԥсра абла данҭаԥшхьаз аамҭагьы. Аха уи аӡыргара ахәҭам ҳәа ԥхьаӡаны, рацәак иҽалаигаломызт, нас, ахӡыргара аибашьҩы иҟазшьамзар акәхап. Егьа ус акәзаргьы, исҭахын аибашьра иадҳәалаз игәалашәарақәа дырзааҭгыларц.

© Foto / Сырма Ашуба
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын Дани Агрба.

"Аҟабардақәа ргәыԥ ахь ҳаиасит быжьҩык. Очамчыра иӡхыҵран иҟаз адесант ҳрыланы, ӷбала амш ҳхын 14 сааҭ. Аха усҟан изалыршамхеит аоперациа ашьақәырӷәӷәара, иҟалаз ацәқәырԥа бааԥсы иахырҟьаны. Шроматәи ажәылараҿы аснаипер сшьапы ихәит, еицыз ҳахьтә ахәрақәа иҵегьы изауқәаз ҟалеит. Ԥшьҩык еиҳа ӷәӷәала ихәқәаз Нальчикҟа ҳдәықәырҵеит. Мызкы ааҵуаны еиԥш, ҩаԥхьа Аԥсныҟа сааит, аха сыхәра иауамызт, Москвала Дамаскҟа сдәықәырҵеит, уахьгьы аамҭала", - дцәажәон аибашьра аветеран.

Шьамтәыла ахәышәтәырҭа рацәак дҭамхакәа Дани Агрба иҩыза аҟабарда ҷкәын Гассан Џьарқаси иареи Аԥсныҟа еицааит, "Шьараҭын" агәыԥ ашҟа ицеит. Гассан Џьарқас Гәымсҭатәи ажәылараҿы дҭахоит.

© Foto / Сырма Ашуба
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын Дани Агрба.

"Иашьа гәакьак иеиԥш сихәаԥшуан Гассан Џьарқас, даара ҳаиҩызцәа бзиақәан. Иара идыруазшәа, ицәа иалашәахьан дышҭахоз, асалам шәҟәы ҩны иаанижьхьан. Сҭаацәа ираҳаит Аԥсныҟа еибашьра исыцааз сҩыза дышҭахаз, акыр саргьы схьаарго иалагеит. Гассан Џьарқас исалам шәҟәқәеи имаҭәақәеи аашьҭыхны, насгьы сҭаацәа ааргәыбзыӷны сеиҭаап Аԥсныҟа ҳәа гәҭакыс иҟаҵаны сеиҭацеит Шьамтәылаҟа, акыр иуадаҩын сара сзы уи аҩыза амҩа ақәлара, аха аҭагылазаашьа сақәнаршәеит", - луанытә дқәыԥсычҳауа игәҭыхақәа еиҭеиҳәон Дани Агрба.

Дани Агрба дхәыҷаахыс Аԥсны аӡбахә иаҳауан, уарла-шәарла акәзаргьы, усҟантәи аамҭазы иҟаз аиҭанеиааирақәа ирыбзоураны иидыруаз маҷмызт. Акыр дазгәыдууны игәалаиршәеит апоетесса Нелли Ҭарԥҳа Шьамтәыла даныҟаз, дара рыҩнаҭаҟны мышқәак дшынхоз, ҳамҭасгьы лышәҟәы шилҭахьаз. Адоуҳамч ӷәӷәоуп, Аԥсадгьыл аҵакы дууп, уи шьахәла ирныруеит зыԥсадгьыл иаҟәыгоу ҳауаажәлар.

Дани Агрба ихшара рхы-ргәы иақәгәырӷьо Аԥсны инхоит, рыхҩыкгьы Баграт Шьынқәба ихьӡ зху Аҟәатәи актәи абжьаратә школ иҭан. Уажәы уаҟа аҵара лҵоит зегьы иреиҵбу Сидра, аабатәи акласс аҿы дтәоуп. Аҷкәын асахьаҭыхратә ҵараиурҭа далгахьеит, афилологиатә факультет аҩбатәи акурс аҿы дтәоуп Аисель. Аисель илҭаххеит Аԥснытәи лыԥсҭазаара нарҭбааны далацәажәарц, илыԥгылаз ауадаҩрақәа, урҭ дшыриааиз, абызшәақәа шылҵаз, аҩызцәа шлырҳаз, аԥхьаҟатәи лыгәҭакқәа ртәы уҳәа. Хымԥада, инарҭбаау ҳаиҿцәажәара анаҩстәи анҵамҭазы иазсырхиоит.

Абасала, Дани Агрба иҭаацәа ҿырԥшык аҳасабала узыхцәажәаша аԥсыуа ҭаацәароуп. Аҽынтәи сгәалаҟазаара, насгьы Аграаи сареи ҳаибадырра иахылҵыз аԥхарра издыруаз рыжәлантәқәа ирзеиҭасҳәеит, изласылшоз ала еимадарак рыбжьасҵеит, сгәы иаанагоит уи аимадара амҽхак аҽарӷәӷәап ҳәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

247

Ҭыҩԥҳа еиҭалҳәеит аҿкы чымазаразы Тҟәарчал аҭагылазаашьа зеиԥшроу

0
(ирҿыцуп 19:29 23.09.2020)
Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аҿктәы ҟәша амедеиҳәшьа еиҳабы Емма Ҭыҩԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭалҳәеит COVID-19 зманы ирыдҵаалаз шаҟаҩы ыҟоу, урҭ рҭагылазаашьа зеиԥшроу.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Ҭыҩԥҳа Тҟәарчал COVID-19 аганахьала аҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы

"Ачымазара зыхьыз 17-ҩык ыҟоуп, зҭакқәа аахьоу. Аҩны рҽырхәышәтәуеит 12-ҩык, Гәдоуҭатәи агоспиталь ахь ирышьҭхьоу хәҩык рҟынтәи ҩыџьа ргәы бзиахахьеит. Ачымазцәа рааигәа иҟаз ҳәа 14-ҩык алкаауп, аҩны рҽыԥхьакны иҟоуп 20-ҩык. Абас иҟоуп иахьазы Тҟәарчал ҳҭагылазаашьа", - лҳәеит Ҭыҩԥҳа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

0
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау