Зеррин Шамԥҳа: "Аҩычага" ацәыргақәҵа Аԥсны имҩаԥысырц азы агәаҳәара ҳамоуп

267
(ирҿыцуп 12:31 01.05.2019)
Сақариа аԥсуаа рхеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа рцәыргақәҵа "Аҩычага".

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Арҭ амшқәа рзы, Адаԥазар, Сақариа ақалақь, аԥсуаа ркультуратә хеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа ргәыԥ еиҿнакааз ацәыргақәҵа "Аҩычага".

Аҭанур Аҟәысба: мрагылара инаркны мраҭашәаранӡа аԥсуаа реидкылара ҳаҿуп

Уажәшьҭа ҩышықәса ҵуеит Ҭырқәтәыла Сақариа ақалақь аԥсуаа рхеидкылаҿы еиҿкааужьҭеи аҳәса анапҟазацәа ргәыԥ "Аҩычага". Аҭоурых иагәылганы иахьа уажәраанӡа атәым жәҩан аҵаҟа инхо ҳџьынџьуаа ирылшазар рмилаҭ ахаҿра еиҭазҳәо, иӡырызго амаҭәарқәа реиқәырхара, аԥсы рхаҵара, ус анакәха агәыӷра ыҟоуп аԥхьаҟагьы аԥеиԥш бзиа шаиуа. Уи шьақәзырӷәӷәо акакәны иҟоуп арҭ амшқәа рзы, зыӡбахә ҳамоу ахеидкылаҿы имҩаԥысыз ацәыргақәҵа, аҳәса ҟазацәа рнаплых аӡыргара.

  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла
    © Фото : Саида Жьиԥҳа
  • Сақариа аԥсуаа рхеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа рцәыргақәҵа "Аҩычага".
    © Foto / предоставлено Атануром Акусба
  • Сақариа аԥсуаа рхеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа рцәыргақәҵа "Аҩычага".
    © Foto / предоставлено Атануром Акусба
  • Сақариа аԥсуаа рхеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа рцәыргақәҵа "Аҩычага".
    © Foto / предоставлено Атануром Акусба
  • Сақариа аԥсуаа рхеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа рцәыргақәҵа "Аҩычага".
    © Foto / предоставлено Атануром Акусба
  • Сақариа аԥсуаа рхеидкылаҿы имҩаԥысит аҳәса анапҟазацәа рцәыргақәҵа "Аҩычага".
    © Foto / предоставлено Атануром Акусба
1 / 12
© Фото : Саида Жьиԥҳа
Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла

Зеррин Шамԥҳа, Аԥсныи Ҭырқәтәылеи инхо аԥсуаа реимадара аус иазааԥсахьоу, ҳажәлар ирхыргахьоу аҭоурых еизҳауа абиԥарақәа рымадара зыҽҵәылхны иашьҭоу лоуп. Лара ганрацәала илылоу абаҩхатәра иабзоураны, иахьа лҟазара ҳалаҽхәартә ҳаҟоуп. Лҩызцәеи лареи ирыбзоураны аԥсы ҭоуп ажәытә Кавказ ажәларқәа рнапы иҵырхуаз аҩычагақәа.

"Араӡын рахәыцқәа рыла иаҳԥоит ижәытәӡатәиу аҩычагатә маҭәарқәа. Урҭ иреиуоуп ахәыдахаҵақәа, анапхаҵақәа, алымҳареиқәа, амацәазқәа, иара уҩбас амаҭәа арԥшӡагақәа", - ҳәа азгәалҭоит Зеррин Шамԥҳа.

Зеррин Шамԥҳа излалҳәо ала, акрааҵуеит аҩычагатә маҭәарқәа рыҭҵаара даҿуижьҭеи. Лара ланду Зульфие Ҷанԥҳа напыла илԥалон амаҭәа арԥшӡагақәа, уи илҿылҵааз акыр ирацәоуп.

"Сара схәыҷы аахыс акыр сазҿлымҳан, интересс исыман санду иҟалҵоз лнапкымҭақәа. Хымԥада, саргьы илҿысҵааз рацәоуп. Абри аус аганахь ала, Аԥсны сцаны иҭысҵаахьеит аҩычага аҭоурых. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи аетнографиа аҟәша аиҳабы Инга Шамԥҳа лыбзоурала аус адаҳулахьеит Аԥснынтә Ҭырқәтәыла иааанагаз, иахьа уажәраанӡа еиқәхаз анаплыхқәа, урҭ реизгарагьы саҿуп"-лҳәеит аҟазара абзиабаҩ.

Анаплых абзиабаҩцәа ргәыԥ "Аҩычага" еиднакыло аҳәса лассы-лассы еиқәшәоит, рус ҭырҵаауеит, иҳәаақәырҵоит, аҵара процесс иахысуеит. Анаҩс, урҭ русумҭақәа рылҵшәа иаднаԥхьало ҳџьынџьуаа агәахәа рнамҭар алшом. Уимоу, рҟазара Аԥснаа даара гәахәара дула иҳадаҳкылеит, рхабар ҳара ҳҟынӡагьы иааӡеит.

"Измиҭ инхо аԥсуаа рхеидкыла анапхгара иалоу Зеинеԥ Шьаргелиаԥҳа рҵаҩыс дҳамоуп. Лара араӡын рахәыцқәа рыла аԥара иазку акурсқәа рацәаны дрылгахьеит. Ҳара ҳгәыԥ акәзар, даара ҳазҿлымҳауп аҩычагатә маҭәарқәа рҵара. Ацәыргақәҵа мацара азакәымкәа, иныҟәаҳго арԥшӡагақәа ҳнапала еиқәҳаршәрц ҳҭахуп", - ҳәа азгәалҭоит Зеррин Шамԥҳа.

Аԥсуа ҩычага маҭәарқәа ӡырган Ҭырқәтәыла

"Аҩычага" агәыԥ иалахәу анапҟазацәа ирҭахуп абас еиԥш иҟоу ацәыргақәҵа рыԥсадгьыл Аԥсынтәыла аиҿкаара. Рашьцәа иаҳдырбарц агәазыҳәара рымоуп атәым ажәҩан аҵаҟа ишыҟоугьы рмилаҭ ахаҿра аиқәырхара ишахӡыӡаауа, уи азы ирылшо зегьы шыҟарҵо.

Ацәыргақәҵа зхы алазырхәыз Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба, ари аусмҩаԥгатә иазкны игәаанагара иҳәеит:

"Амилаҭ реиқәырхаразы, рԥеиԥш шеишықәса ԥшӡала инеиларц азы ари аҩыза аусмҩаԥгатә акырӡа аҵанакуеит. Ииашаҵәҟьаны, аҭоурых иаҿахәҳәагоуп. Сақариатәи аԥсуаа рхеидкыла аиҳабы Орал Бганба, иԥшәмаԥҳәыс Зеррин Шамԥҳа, рҵаҩыс иҟоу Зеинеԥ Шьергелиаԥҳа рыбзоурала, ҩышықәса раахыс имҩаԥысуеит Кавказ ажәларқәа, аԥсуаа рнаплыҵқәа аус рыдулара"-иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.

Аԥхьаҟа, "Аҩычага" апрограмма аҽарҭбаауеит. Ҭырқәтәыла, қыҭацыԥхьаӡа, егьырҭ ахеидкылақәа рҟны иҟоу аҳәса иддырҵарц азы аусмҩаԥгатәқәа реиҿкаара аҽазыҟаҵарақәа ирҿуп.

267

Шьади Баӷба: "Мчык исыҵанаҳәон, гәыӷрак сыман Аԥсныҟа сшаауаз"

40
(ирҿыцуп 18:18 11.10.2020)
Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл иазыхынҳәыз Шьади Баӷба диҿцажәеит ажурналист Сырма Ашәԥҳа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Быжьшықәса раԥхьа Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара ҳәа ихынҳәыз ҳџьынџьуаа ргәыԥ аҿы дыҟан Шьади Баӷба. Шьади Аԥсныҟа ицны иааит иани иашьеиҵбы Фадии. Шьади Баӷба иӡбахә саҳаит ааигәа, мышқәак раԥхьа Маҷара аҳаблаҿы ҳџьынџьуаа срыҿцәажәарц санырҭаа. Адәаҿы машәыршәа исықәшәаз аԥсшәа засҳәаз Шьади иан лакәзаарын. Бызшәала рацәак ҳанзеилибамкаа лареи сареи, ҳаицәажәара заҳауаз хаҵак иазгәеиҭеит лԥацәа аԥсшәагьы аурысшәагьы шырҳәо, урҭ рыла ҳаибабарц шыҟало. Лԥацәа руаӡәк аус ахьиуаз ансарҳәа, иааигәан, аҽныҵәҟьа дсыԥшааит. Аиаша шәасҳәоит, Шьади аԥсышәала ицәажәара акыр сыхнахит, иагьџьасшьеит.

"Шьамтәылантәи арахь санааз уиаҟара схатәы бызшәала сцәажәартә сыҟамызт, уажәгьы ишысҭаху исзымҳәозаргьы, сызлацәажәо еиҳарак аԥсышәалоуп. Санхәыҷыз сандуи сабдуи (сан лганахьала) еснагь аԥсышәала еицәажәон, исаҳауаз еиҳарак уи абызшәа акәын. Сан Қәышьԥҳауп Муна лыхьӡуп, саб Џьамал ихьӡуп, уажәы иара Германиа дыҟоуп", - абас ҳаиҿцәажәара нхацҳаркит Шьадии сареи.

Шьадии Баӷба Дамаск ақалақь аҿы дынхон Аԥсныҟа даанӡа. Аха иара иабшьҭрагьы ианшьҭрагьы ажәытә иахьынхоз Голантәи аҳаракырақәа рҿы акәын, уаҟа инхоз аԥсуаа аӡәырҩы ыҟан, аҭоурых еиԥхьнарттеит умҳәозар.

"Саб иан дадыгьан, Назира лыхьӡын, Ӷашь лыжәлан. Сабду Маҳмуҭ ихьӡын. Сан лангьы дадыгьан, Садие Сҭашә, сан лаб Салиҳ ихьӡын. Шьамтәыла инхо Абаӷбақәа рхыԥхьаӡара егьмаҷым, Қәышьбақәагьы ҭаацәарақәак нхон", - ихәеит Шьади Баӷба.

Аԥсыуаҵасла иааӡоу, ҟазшьала иҭынчу, зхы-зҿы ачча ақәыхх ицәажәо Шьади иеиҳабацәа рҟынтә иидыруа ажәабжьқәа маҷым. Иара излаиҳәо ала, атәымџьара иизаргьы, ршьа-рда аԥсуа шьа алоуп, уи еицакра зақәлараны иҟам.

"Аиаша шәасҳәоит, аԥсуара ҳзымдыруа ауп ишаҳҵаз. Ишԥа ҳәа шәсазҵаар, аҭакгьы сызшәаҳәом. Избанзар, Анцәа ҳаԥсыуаны ҳаишеит. Ҳанхәыҷыз аахыс аиҳаби аиҵби рҭыԥ ҳдыруан, сасык даҳзааиргьы итәарҭа-игыларҭа шхазыз ҳдыруан, ҳхымҩаԥгара аԥсуа цәа аҟәнызар акәын, даҽакала ҟалашьа амамызт", - ҳәа азгәеиҭоит Шьади Баӷба.

Шьади Баӷба Аԥсныҟа данаауаз 23 шықәса ихыҵуан. Иара Дамаск ақалақь аҟны иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, англыз бызшәа аҟәшаҿы аҵара иҵон, убри инаваргыланы егьырҭ абызшәақәагьы дрызҿлымҳан. Ара дахьааизгьы Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет дҭалеит. Уижьҭеи иԥсҭазаараҟны зҽызыԥсахыз акыр ирацәоуп. Зегьы ирыцкуп игәы каршәны, ихы-игәы дақәгәырӷьо Аԥсны дахьынхо.

"Сара саншьцәа Маҳмуҭи Аҳмеҭи Аԥсны инхоижьҭеи акрааҵуеит. Аибашьра ҟалаанӡа Маҳмуҭ ара дыҟан, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҵара иҵон, аибашьра аамҭазы иҩызцәа дрывагыланы иԥсадгьыл бџьаршьҭыхла ихьчеит, уи сара акыр сазгәыдууп. Уажәы саншьцәа Пицунда инхоит. Шьамтәыла ҳаныҟаз урҭ рыла иҳаҳауаз ахабарқәа рацәан", - иҳәоит Шьади Баӷба.

Шьади Баӷба иандуи иабдуи Аԥсныҟа изныкымкәа иаахьан, рԥацәа илырхыз аԥсҭазааратә мҩа иазыразын. Шьади иабду араҟа иԥсҭазаара далҵит, Бзыԥ анышә дамадоуп, ианду Шьамтәыла дынхоит.

"Сара Аԥсныҟа сааижьҭеи уажәшьҭа шықәсқәак ҵуеит, абра сизшәа-сааӡазшәа схы збоит. Аразҟы ҳаман ҭаацәала ҳәа сыԥхьаӡоит ҳаԥсадгьыл ахь ахынҳәра ахьаҳқәашьхаз. Аус зуеит аргыларатә наплакаҿы, аҩызцәа сымоуп, аԥсыуак Аԥсны дшынхо еиԥш схы ныҟәызгоит. Мчык еснагь исыҵанаҳәон, гәыӷрак сыман Аԥсныҟа сшаауаз", - ҳәа азгәеиҭоит Шьади Баӷба.

Шьадии сареи ҳаиҿцәажәараҟны иазгәеиҭеит ателехәаԥшратә дырраҭарақәа рыла сшидырыз, Шьамтәыла саныҟазтәи анҵамҭақәа дрылацәажәеит, уи сгәы акыр иахәеит. Шьади Баӷба абызшәақәа рҵара акырӡа ицааиуеит, иидыруа атәым бызшәақәа иреиуоуп: аурысшәа, аҭырқәшәа, англыз бызшәа, араб бызшәа. Аха, зегь реиҳа иԥшӡоуп ҳәа иԥхьаӡоит аԥсшәа.

"Ҳара ҳаҩны - Аԥсноуп, аԥсуароуп абрагь ҳаидызкылаз, иаҳхашҭыр ҟалаӡом, ҳбызшәа ҳдыруазароуп, иаҳҵароуп. Сара издыруаз аԥсшәа аихаҳара лыбзоура ду алоуп Наала Басариаԥҳа, аԥсуа бызшәа арҵараҿы ацхыраара ду ҳалҭеит, ҭабуп ҳәагьы ласҳәоит. 23 шықәса Шьамтәыла сынхон сара, "уара уарабуп" ҳәа аӡәгьы исаимҳәаӡеит, зегьы ирдыруан Кавказаа ҳшырхылҵшьҭраз", - ҳәа азгәеиҭоит Шьади Баӷба.

Шьади Баӷба ижәлантәқәеи иареи еибабалоит, еиҳарак аҳтнықалақь аҿы иҟақәоу роуп иидыруа. Игәы иҭоуп Аҟәа налҵ иашьцәа дырҭаарц, аимадара бзиа рыбжьаларц.

"Изларҳәо ала, ҳара ҳажәлантәқәа Гәбаадәы инхон амҳаџьырра рыхьӡаанӡа. Иҟоуп Ҭырқәтәылаҟа, Нхыҵ-Кавказҟа иагақәаз. Сабду иабду Самсун дыхон, сабду иабгьы Самсун диит, иашьа арантә дҭыҵит, уа дахьнеиз арра дыргеит. Ашьҭахь, Шьамтәылантәи Баӷ ҳәа еиҳабык днеин Ҭырқәтәылантәи Шьамҟа дигеит", - иҳәеит Шьади Баӷба.

Аамҭеиҭасра ҭаха знамҭоз ҳџьынџьуаа изҭашәаз аҭагылазаашьа акыр икыднаҟьеит, тәылак аҟынтә даҽа тәылак ахь ахҵәара, уаҟа ҩаԥхьа анхара-анҵыра уҳәа шаҟа џьамыӷәа цәгьа рхыргазеи? Ҳажәлар агәаӷь ду рызҭоуп, ахыларҟәреи агәкажьреи раҭәам. Уи ус шакәу шьақәнарӷәӷәоит зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз ҳхылҵшьҭрақәа рыгәаӷьра, рычҳара, рҟәыӷара, рхымҩаԥгара.

Шьади Баӷба иакәзар изеиӷьасшьоит аманшәалара игәҭакқәа зегьы рынагӡараҿы. Ҳаиҿцәажәараҿы ишазгәеиҭаз еиԥш, ауаҩы гәыӷрада дзынхом, аԥхьаҟагьы игәыӷрақәа еиҩымжьааит!

40

Ҳақан Гочуа: ҳаиҳабацәа иаҳдырбаз амҩа ҳанызар ҳҭахуп

29
Ҭырқәтәылантәи зыԥсадгьыл аҿы инхо ҳџьынџьуаҩ, ашәуа Ҳақан Гочуа (Ҟочу) иҭоурых ажурналист Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ианармза 20, 1994 шықәса рзы, Ҭырқәтәылантәи раԥхьаӡа акәны Аԥсныҟа иааз ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Гочуа иахьа иҭоурыхтә ԥсадгьыл аҿы ихы дахамышшаауа дынхоит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аамҭазы Чорум иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, анџьныр-механик изаанаҭ ала аҵара иҵон. Иара излаиҳәо ала, Аԥсныҟа аара еснагь игәы иҭан, аха дызлаара амҩа издыруамызт.

"Сҭампыл инхоз Раҳми Ашәба ҳәа хаҵаки сареи ҳаибадырит. Иахәҭаз адокументқәа реиқәыршәаҿы ацхыраара сиҭеит, иара идунеи иԥсаххьеит, џьанаҭ гыларҭас иоуааит. Абасала, Раҳми сареи ҳаицны Аԥсныҟа ҳааит, уижьҭеи сҭаацәа рбаразы сымцозар Ҭырқәтәылаҟа, ара сынхоит", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.

Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Гочуа Аԥсныҟа данаа, ҩышықәса ааҵауаны ҿыц иаадыртыз Башаран-коллеџь аҿы ҭырџьманс аусура далагеит, аратәи аԥсҭазаара лассы иҽаиршьцылеит. Усҟан дызхысыз ахҭысқәа иахьа ихәыцраҿы иаанхаз гәалашәарақәоуп.

"Раԥхьа асасааирҭа "Аиҭар" аҿы сынхон, анаҩс Кәыдреҭ Чагьам ҳәа Ҭырқәтәылантәи Аԥсны инхоз сҩыза ааԥхьара сиҭан, хымз сисасын, ҭабуп ҳәагьы иасҳәоит. Ашьҭахь, Алашарбага аҳаблаҿы сҩызцәеи сареи ҳаицынхон. Арҭқәа зегьы зысгәаласыршәо, акырӡа аҵанакуеит гәаартыла, рхы-рҿы ачча ақәыхх ауаа ануԥыло, угәалаҟазаара анышьҭырхуа", - ҳәа азгәеиҭеит Ҳақан, Аԥсныҟа иаара игәаларшәауа.

Ҳақан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы иҵара иациҵеит, афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгеит, аҩызцәа ирҳаит, иидыруаз аԥсуа бызшәа акәзар, акыр еихеиҳаит.

"Абар, уажәшьҭа аашықәса инареиҳауп схатә усқәа аартны исымоижьҭеи, амашьынақәа аҳәаанырцәынтәи иаахәан исҭиуеит, иара убас Гагра ауҭраҭыхааӡарҭатә наплакы еиҿкааны исымоуп, схы сахашшаауа сыҟам, изласылшо ала акы саҿуп", - иҳәеит ҳаиҿцәажәараҿы Ҳақан Гочуа.

Ҳақан Гочуа иабацәа урҭ рабацәа рҭоурых аилкаара аҭҵаара бзиа ибоит. Амҳаџьырра ҳауаажәлар зықәнаршәаз аџьамыӷәа цәгьа Ҳақан иабшьҭрагь иркьымсырц залыршамхеит.

"Сабду иабду Аҳмеҭ Гочуа (Ҟочу) Черқьесск, Ҭрамқыҭ ҳәа иахьашьҭаз дынхон. Иара иԥа Сулеиман уа диит, нас амҳаџьырра Ҭырқәтәылаҟа дагеит, уа дҭаацәарахеит, дагьыҿиеит. Амшыннырцәҟа ианнанага, аҭырқәа еиҳабыра нхарҭаҭыԥс иддырбаз аҭыԥ ргәамԥхеит, акырӡа иҳаракыран, ишьхаран, аӡынра цәгьан, иӡбаарраны иҟан. Ашьҭахь, дара рхала иргәаԥханы маҷк илаҟәыраны иалырхыз аҭыԥ рырҭеит, ахьшьцәа рыцырхырааны илбааит", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.

© Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
Ҭырқәтәыла иҟоу Арасаӡыхь ақыҭа

Иара иабшьҭра анхара нап ахьаларкыз ақыҭа Ҭоқаҭ ақалақь иаҵанакуа Фындыџьақ ақыҭаҿоуп, аԥсышәала ари ақыҭа Арасаӡыхь ахьӡуп. Ақыҭа иаакәыршаны арасақәа ыҟоуп, аӡыхь ыҵхәраа ицоит.

  • Абхазское село Арасадзыхь в Турции
    © Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
  • Абхазское село Арасадзыхь в Турции
    © Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
  • Абхазское село Арасадзыхь в Турции
    © Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
  • Абхазское село Арасадзыхь в Турции
    © Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
  • Абхазское село Арасадзыхь в Турции
    © Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
1 / 5
© Foto / предоставлено Хаканом Гочуа
Абхазское село Арасадзыхь в Турции

"Арасаӡыхь ҳәа иахьашьҭоу ақыҭаҿы ашәуақәа роуп инхо, 50 ҭӡы инарзынаԥшуа иҟоуп. Сҭампылынтәи машьынала 11-12 сааҭ бжьоуп, Чоруми Сиваси рыбжьара ишьҭоуп ҳара ҳқыҭа. Ҭырқәтәылатәи Арасаӡыхь ақыҭаҟынтә ҳазҭагылоу аамҭазы сара сымала соуп иҟоу Аԥсны. Аибашьра ашьҭахьҵәҟьа иаақәаз ҭаацәарак ыҟан, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны рышьҭахьҟа ихынҳәит", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.

Ҭырқәтәылаҟа ихырҵәаз ҳџьынџьуаа аԥсҭазаара уадаҩ иҭагылан, аибашьрақәа, адгьылҵысрақәа, ачымазара бааԥсқәа уҳәа ирхырымгаз акыҟам. Ҳақан иаб иаҭымла дааӡан, дшыхәыҷыз иаб дыԥсхьан (Ҳақан иабду).

"Саб иан Молла Медиҳа дашәыуа ҭыԥҳан, сан лан сан даниз дыԥсит, сан ланду дедыгьан, сангьы аедыгьа бызшәа бзианы илҳәон. Саб иабду Риза ақыҭа деиҳабын, иажәа акрылнадо дыҟан. Ҳаиҳабацәа иаҳдырбаз апатуеиқәҵара ҳаԥсы ахьынӡаҭоу иҳацзар ҳҭахуп", - иҳәеит Ҳақан, аԥсуара аӡбахә дазааҭгыло.

Ҳақан Гочуа излаиԥҳьаӡо ала, аԥсҭазаара уара унапала иурԥшӡароуп, аҭаацәара рыҩнуҵҟаҿы рхатә усқәа дара-дара шалацәажәо еиԥш, аҳәынҭқаррагьы ажәлар рхатәымчқәа рыла рыхшыҩ еилаҵаны иныҟәыргароуп, анаҩс ауп анаԥшцәагьы ҳаҭырла ианҳазныҟәо.

"Ҳҳәынҭқарра иамоу алшарақәа еихаҳҳароуп, уи злашьақәгылоу амахәҭақәа ҳарӷәӷәароуп, азакәанқәа аԥхьа инаргыланы, уи сара сгәаанагароуп. Аҳәаанырцәынтәи иаауа ҳашьцәа гәыла-ԥсыла ирҭахны иаароуп, рылшарақәа ирықәгәыӷуазароуп, аҳәынҭқарра азхаҵгылара рынаҭозаргьы, уи иахьыԥшны имтәароуп, рнапаҟынтә иааиуа ҟарҵароуп. Ҳазегьы ҳҳәоу еиқәшәаны ҳаныҟала, амҩа иаша ҳанымлар залшом", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.

Ҳақан Гочуа ихатә харџьала Бзыԥ анхарҭаҩны ааихәахьан, аха иусура аганахьала Аҟәаҟа аара аниҭахха, иааихәахьаз аҩны арепатриациа иаиҭеит, уи ахаҭыԥан Маҷара ҳџьынџьуаа реиланхарҭа аҭыԥ аҿы ауадақәа ирҭеит, еиҭнырыԥсахлеит.

© Foto / предоставлено Сырмой Ашуба
Маҷара ақыҭан ҳџьынџьуаа рзы идыргылаз анхарҭаҩнқәа

Ҳақан Гочуа дҭаацәароуп, иԥшәма Ӷәада ақыҭа деиуоуп, Жьиԥҳауп. Анцәа иҳәааит Ҳақан Гочуа иԥсадгьыл аҿы аизҳара иоуа, игәҭакқәа зегьы нагӡахо!

29
Ӡыдаҟәара

"Мышцәгьамзар аӡы зҭамло": Ӡыдаҟәара амаӡақәа

10
(ирҿыцуп 12:36 25.10.2020)
Отҳара ақыҭа иагәылсуа Ӡыдаҟәара иадҳәалоу ажәабжьқәа дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист, афольклорист Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

Аԥсны аԥсабара беиоуп аӡқәа, аӡиасқәа рыла. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ахьы ҭызго аӡқәа, егьырҭ аинерттә материалқәа ахьыҵухыр алшо, иара убас иуникалтәу аӡқәа: иаҳҳәозар, "зышьҭрахь игьежьуа аӡы" – аҵарауаа аԥсуа еставелла ҳәа изышьҭоу амшын иалало аӡы еснагь ҭыԥк аҿы шьҭахьҟа ихынҳәуа. Убри инаҷыдангьы иҟоуп зынӡаск аӡы зҭам аҟәарақәа. Урҭ иреиуоуп Оҭҳара ақыҭа еиҩызшо Ӡыдаҟәара. Иара амш цәгьа аныҟоу заҵәык ауп аӡы анҭало.

Аӡиасқәа
© Sputnik / Томас Тхайцук

"Ӡыдаҟәара ҳәа изышьҭоу – ари жәытә ӡиас ҭыԥуп. Ари аҟәара мышцәгьамзар аӡы зҭамло, аӡы ахьҭам азоуп Ӡыдаҟәара ҳәа изашьҭоу. Амш аныцәгьахо аӡы ҭалоит, амш аныбзиоу иҭабаны иҟоуп. Иара агеи-ашьхеи ашьапаҿынтәи аҩ-бахә рыбжьара иҟәрыԥшны иаауеит, Мҷышь аҭыԥ аҿынӡа иҩеиуеит", – ҳәа еиҭалҳәоит Оҭҳара инхо Ира Қапба–Ажьиба.

Ӡыдаҟәара аӡы ахьҭамло адагьы, ари аҭыԥ ашанақәа адырбалоит. Ишеиҭарҳәо ала, иара ахаҿы ахәаҟны ижуп хҩык аиҳәшьцәа, урҭ ҭынха ҳәа аӡәгьы дахьрымамыз аҟынтәи анышәынҭрагьы ҟаҵам, дара ҟәырҭлаххан, убра ииасуа ауаа ирԥырхагахоит. Урҭ рнеҩсангьы араҟа лассы-лассы Ӡызлан дырбалоит. Ус еиԥш ахҭыс ҟалеит уажә ааигәагьы.

"Абасоуми "N" дзибаз. Абри ацҳаҿ дааиуан, Ӡыдаҟәара абра ацҳа ахьху, абас дџыхӡа даацәырҵит, имҩа кны дылмышьҭуа далагеит, иара дшәан, дыҳәҳәо дыҩуа дшаауаз абра Мирабраа рашҭа дҭалеит. Уи нас ԥсыуаҵас аҭәҳәа ҟарҵеит, аҵыблаа ҟарҵеит. Дшәеит даара, игәы еиҭаԥеит, аха аҵыблаа аныҟарҵа, нас дыбзиахеит. Иара ацҳа ахаҿы, ахәаҿы Папцавақәак убра, хҩык аҳәсақәа аҟан, иԥсит, аӡәгьы дрымамызт, ахәы рмоузт, егьи рмоузт, иҟәырҭлаххеит дара. Убарҭгьы ауаҩԥсы убра данынабжьалалак иҩуа ишьҭалон. Нас абри иублыр бзиоуп рҳәан, аҭәа амца ацраҵаны ирблит, нас уаҳа ирымбо иалагеит", – ҳәа еиҭалҳәоит ақыҭанхаҩ.

Оҭҳара инхо узазҵаалак, ахәыҷы инаиркны иззымдыруа дыҟам Ӡыдаҟәара иамоу ашанақәа. Урҭ уи адырра адагьы агәра ргоит аилашәшәымҭаз уаҟа аиасра шыбзиам.

"Сабхәа дибахьан, лыхьӡ сҳәар сҭахым, Ӡызлан дкацәааит. Абас иааилашәшәуа џьара дыҟан даауан, аҟәара, ани ацҳа ахьыҟоу дҭаланы дзааиуаз аӡәы дџыхӡа иаԥхьа абас днагылеит. Нас иара инапы иҟьо, ишьапы иҟьо, дшәеит, аха анс ҟаиҵацыԥхьаӡа иара, дыҩны иаԥхьаҟа диасны дкәаҩӡа дгылон, ыыт ҳәа саныҳәҳәалак сашьҭахьҟа дгылон иҳәеит. Нас абас ҳзеикәагьежьуаз  мацара, ахәы сҩыхәнеит иҳәеит, ари закәызеи, баасышьҭымҵуеи ҳәа, абрагь сҩыхәнеит, ларгьы дсышьҭыҵит иҳәеит. Ашьҭахь абри ахаҵа дҟәашӡа абра дааит избаз ҳәа. Аҭыԥ бзиаӡам, уахынла акәым, иара ҽынлагьы убра сиасыр сҭахӡам сара, абас сакәшан сцоит, убри ацҳа ақәлара бзиа избаӡом", – ҳәа ҳалҳәеит Ира Қапба-Ажьиба.

Ӡыдаҟәара иху ацҳа
© Фото : Есма Ҭодуа
Ӡыдаҟәара иху ацҳа

Ӡыдаҟәара анашанара ари ала инҵәаӡом. Иара иаҿагылоу абахәраҿы ахаҳәқәа ирыбжьысны аӡы цқьа анлеиуа ыҟоуп, аӡрыжәтә ҳасабала. Аха уи аӡы цқьагьы есымша иаауам. Убри анаауа иақәшәаз ашықәсан дманшәалахоит, акгьы иԥырхагахом ҳәа иԥхьаӡоуп.

Анашанара ҳацәхьаҵуазар, аиашазы Аԥсны иамоу аӡы цқьақәа аӡрыжәтә ҳасабала рхархәара акыр ишхәарҭоу азгәарҭахьеит аҵарауаа, дара Аԥсны иқәынхо рзын мацара моу анҭыҵгьы аҭирҭақәа рахь инауго иҟауҵар ауеит. Аха иахьазы аӡымҩангагақәа рыҟамзаара иахҟьаны ақыҭақәа реиҳарак Ӡыдаҟәара иаҩызоуп – аӡы иаҿықәынхо, аха зыҩнаҭақәа рҟны аӡы змам – инашанаӡами ари?

 

10