Намық Арсҭаа

Намық Арсҭаа: унапы злаку аус гəыла-ԥсыла уазнеиуазароуп

144
(ирҿыцуп 15:44 18.06.2019)
Намық Арсҭаа иԥсадгьыл аҿы инхара, ибзазара атəы еиҭазҳəо аҭоурых шәыдылгалоит Sputnik акорреспондент Сырма Ашәԥҳа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ҭырқəтəыла, Диузџье ақалақь иадҳəалоу Аԥсара, Цхьынара ақыҭа иеиуоу Арсҭаа Намық (Рашьыҭ) абар уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит иҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы ҭаацəала дынхоижьҭеи. Иара раԥхьаӡа акəны Аԥсныҟа дааит 2007 шықəса рзы. 2004 шықəса рзы иара иԥҳа  Ҳанде Ҭырқəтəылантəи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳəа агəыԥ иацны иааз ахəыҷқəа дрылан. Намық излаиҳəо ала, Ҳанде лыбзоура акыр ирацəоуп дара иахьа Аԥсны рыҟазаараҟны.

"Ҳанде Аԥснынтə дхынҳəны даннеи, илҿакыз Аԥсны аӡбахə акəын, усҟан илхыҵуаз 11 шықəса ракəын. Лара лҳəамҭақəа рыла иаҳдыруан Аԥсны аԥшӡара, ҳахьцашаз аҭыԥқəа. Ара ҳанааи, ииашаҵəҟьаны, ишааҳалҳəаз еиԥш иаҳбеит. Сара Ҭырқəтəылаҟа саныхынҳə ашьҭахь, сԥа даасышьҭит 2008 шықəса рзы. Ҩышықəсаҟа дынхеит, абызшəа, аусура уҳəа иԥгылаз уадаҩра хəыҷкəак аныҟала, дхынҳəит Ҭырқəтəылаҟа. Аха уи, Анцəа иџьшьаны, аамҭала акəхеит", - дҳацəажəон Намық Арсҭаа.

Намық Арсҭаа излаиҳəо ала, Аԥсны аҳəынҭкарра рхаҵгылеит, анхарҭа ҭыԥ рырҭеит Дранда аҳаблан. Иагыз иабзаз иаарласны еидкыланы, инхартə-инҵыртə иҟаиҵеит, аҩнымаҭəахə зегьы Ҭырқəтəылантəи иааигеит.

"2013 шықəса рзы Аԥсны сдацқəа сышьҭит, зегь рыла сҽеиқəсыршəеит. 20 мшы рыла аҩны сыҩналартə еиԥш иҟасҵеит. Раԥхьа сара соуп иааз, нас аԥшəмаԥҳəысгьы дааит. Сԥа Ҭырқəтəылатəи сусқəа дырхылаԥшуан. Анаҩс, урҭқəа зегьы рҭыԥ иқəҵаны, сԥагьы Аԥсныҟа дааит. Уижьҭеи Аԥсны ҳанхоит-ҳанҵуеит", - ҳəа азгəеиҭоит Арсҭаа.

Ииашаҵəҟьаны, имариамзар ҟаларын Арсҭаақәа рҭаацəа рзы ҿыц анхара аԥшьгара, агəыла-азла арҳара. Аха, дара изларҳəо ала, уи иаҭахыз ачҳареи аамҭеи ракəын, анаҩс зегьы рыҽдырҽеит.

"Ус-ус мҩак ҳақəлеит, машьынакгьы аасхəан, атуризм аганахьала аусура нап асыркит. Издыруаз ахəыҷы ала схы самеигӡа аусура салагеит. Иныҟəызгоз асасцəагьы сусура ргəаԥхо иалагеит, еиҳа-еиҳа амҽхак аҽарҭбааит, схатə фирмагьы аасыртит "Арсҭаа-тур" ҳəа ахьӡҵаны, уи аинтернет иҭазгалеит. Уа избо-изаҳауа рацəаҩхеит, иҳадҵаалогьы маҷҩым. Уажəы уи афирма напхгара аиҭоит сара сеиҳагьы еиӷьны аус зуа сԥа", - дҳацəажəон Намық Арсҭаа.

Намық Арсҭаа адгьылқəаарыхра, ақыҭанхамҩа арҿиара бзиа ибоит. Шықəсқəак раԥхьа Уарча ақыҭа адгьыл аҵакны анхарҭаҭыԥ аазхəахьаз, иахьа Сҭампыл аԥсуаа рхеидкыла аиҳабы Шамил Ешбеи иареи еицəажəеит, Шамил иааихəаз аҭыԥ аҿы адгьыл ихы иаирхəарц, дықəаарыхырц, аҳəира ҭымиаакəа иҟаларц, иааидикыларц, илаԥш ахызарц. Шамилгьы уи ала иӡбеит Аԥсны џьара акала дацхраап ҳəа.

© Foto / Наамык Арстаа
Намық Арсҭаа иуҭра

"Атуризм аус аҷкəын иҟаиҵо даналага, саргьы ус баша сымтəеит, иҟасҵашаз акы аԥшьызгеит. Уарчаҟа сцо-саауа салагеит, ашҭаҿы иҭагылаз аҩны убаӡомызт, амаӷ ахылиааины иҟан. Зегьы срыцқьеит, аҭыԥ иқəысҵеит. Шамил данааи, дганы исырбеит, егьизымдырит.  "Ԥсшьара сцаанӡа аамҭа егьсымам, сагьзаауам, иумҭиин, ухы иархəа ишуҭаху" ҳəа сеиҳəеит. Сара ақыҭа сааӡеит, аарыхра бзиа избоит, уи агəахəа алысхуеит", - иҳəеит иара. 

Намық Арсҭаа раԥхьа ауҭраҭых ааӡара нап алеикит, аха уи аҿы даанымҿасит. Иара инапала аӡынхəы хиҩоит, асыӡбал инаркны ашəырхкқəеи ауҭраҭыхкқəеи налаҵаны. Иԥшəмаԥҳəыс лакəзар, лнапы ҟазоуп, аӡахреи, аԥареи, асреи инаркны аԥҳəыс дзырԥшӡо аҟазшьақəа зегьы лылоуп. Аҟəа ақалақь аҿы иаартны илымоуп лхатəы наплакы. "Аусура ашьҭахь дааԥсаны даауеит, лус сырманшəаларц азы снапаҟынтə иааиуа зегьы ҟасҵоит", - иҳəеит Намық длафуа.

© Foto / Астанда Ардзинба
Намық Арсҭаа акәҷарақәа ахьиааӡо

"Уажəы акəҷаргьы сааӡо салагеит. Есымза 30 кәты ахьысыгӡар, 500 маҭ ҳəа исҭиир, 15 нызқь мааҭ сзаанагоит ҳəа сазхəыцит, азныказгьы имарианы исзааит. Акəҷар рхыхра знапы алаку Раҳми Арӡынба иҟынтə 400 кəҷар рҟынӡа аазгеит, раԥхьа иманшəаламхеит, ичмазыҩқəахаз ҟалеит. Ҵыԥх акəҷар хызхуа аинкубатор аазгеит, зныкала 500 цыра хнахуеит. Уигьы иагыз-иабзаз гəаҭаны аусура нап асыркит. Ҵыԥхтəи ашықəс иалагӡаны 2500 кəҷар хысхит, акəҷарақəа сҭиит, аха акəытқəа 100 инареиҳаны исзымҭиит. Иахьыуааӡо аҭыԥ умазароуп, ахəышəтəра рҭахуп акəытгьы, акəҷаргьы, урҭқәа снапы рылакуп, исыцааиуагьы иҟоуп", - иҳəеит Намық Арсҭаа.

Хозяйство Наамыка Арстаа
© Foto / Астанда Ардзинба
Намық Арсҭаа икәҷарақәа

Иара иаарыхра аҽаҩра беиа инаҭоит. Икəты-икəҷар ракəзар, ихы иахаршəаланы иҭиуеит, ишырҳəо еиԥш, шьыжьы инаркны хəлаанӡа хҭацəыха имамкəа аус иуеит.

"Мчыбжьык зхыҵуа, мызкы зхыҵуа акəҷар ҭитəы сымоуп. Мчыбжьык зхыҵуа 60 мааҭ ҳəа исҭиуеит, мызкы зхыҵуа 120 мааҭ ҳəа исҭиуеит, ирфои дареи ҭибагароуп. Убри инаҷыданы, ауҭра аусгьы аансыжьӡом, иҟаҵатəу рацəоуп. Аҳəынҭқарра аганахьала ахаҵгылара бзиа ыҟазар бзиоуп. Амандарина акəзар, ианаҳҭиша ахə каҳауеит, анхаҩы иџьабаа ахə амазароуп. Ақыҭа бзиа збоит, Уарча инхо гəылацəаҵас исыдгылеит, ҳацəгьа-ҳабзиа еилоуп, ҳаидгылоуп, ҳгəы каҳмыжьроуп, ҳаицхыраароуп", - ҳəа азгəеиҭоит Арсҭаа.

Хозяйство Наамыка Арстаа
© Foto / Астанда Ардзинба
Намық Арсҭаа икәытқәа

Аҳəаанырцə инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл ахь рырхынҳəразы Намық Арсҭаа илшо зегьы ҟаиҵоит. Иаҳҳəозар, иара Аԥсны шəҟəыла-быҕьшəыла еиқəшəоу  адгьылҭыԥқəа ҭыхны асоциалтə ҳа иҭаиҵоит. Ҭырқəтəылантəи иаазхəахьоу фыҭӡык аԥсуаа ыҟоуп уажəазы, иҟоуп иара убасгьы иазҿлымҳақəоу, иаазхəарц зҭахқəоу.

Намық Арсҭаа иаб жəашықəса ихыҵуан иабду Аиса иԥсҭазаара даналҵуаз. Иара еснагь иабшьҭра аҭоурых аилкаара дашьҭан, излаиҳəо ала, Ҭырқəтəыла иҟоу адокументқəа рҿы Аҟəа иҭыҵқəаз ҳəа ауп ишарбоу.

"Сабду иаб Есыф ихьӡын, уи иаб Маџь ихьӡын, уи иҧшəмагьы Дуҭҳан лыхьӡын. Сабду ианшьа иакəын Еқьзеқь Наазыф. Ҭырқəтəыла аибашьра аныҟала, Черқьез Еҭем идгылақəаз иреиуаз хаҵа ӷəӷəак иакəын, Аҭаҭиурки дареи реизыҟазаашьа аныцəгьаха, Бырзентəылаҟа ицеит. Сабду дҭаацəарамхаӡацызт, Ҭырқəтəылаҟа данага. Арантə данцоз санду Қьецԥҳа дигеит, бзиа еибабозаарын, нас уа иеиҩнрахеит. Ҳара ахҷыԥсаа ҳреиуоуп, ашьхантə ихыҵқəаз ҳауп", - ҳəа азгəеиҭоит Намық Арсҭаа.

Намық Арсҭаа иабду 30 шықəса Бырзентəыла дыҟан. Уа инхоз аԥсуаа 250 ҭӡы рҟынӡа инаӡон, қыҭа дуӡӡак аҿы инхон, арахə-ашəахə рарха хнаҩо иҟан, ус еиԥш еиҭеиҳəоит Намық иаб иҟынтəи иаҳахьоу ажəабжь.

"Санду рыцҳа Кьецԥҳа Назие хҩык аԥацəа лыман, саб иашьцəа ԥсхьеит, саб хəышықəса ихыҵуан иаб даныԥсы. Сабду нас ҭырқəа ԥҳəыск дааигеит, даара бзиа ҳбаны ҳлыдылкылеит. Сан Аргəынԥҳауп, Диузџье иҟоу Анхəа дынхон. Ақыҭаҿы ҳнымхози, иаҳҳəозгьы  аԥсшəа акəын. Цхьынара иҳамоу ажəлақəа иреиуоуп: Храҿаа, Папаа, Џьниаа, Ԥынҵаҿаа, Кəаӡаа, Уанаҿаа, Абыџьаа, Аграа, Жьиаа уҳəа. Цхьынара анышьақəдыргылоз 70 ҭӡы ыҟан, уажəгьы еиҳамхаӡац. Арсҭаа хыҭӡык ҳаҟан, Анцəа иџьшьаны, ҭӡык ацлахьеит. Ақыҭа иалҵыз Арсҭаақəа атəым ҳəынҭқарраҿы инхақəогьы ыҟоуп", - дҳацəажəон Намық Арсҭаа.

Адунеи аҿы аԥынгылақəеи аихьӡарақəеи иахьабалак иҟоуп. Зыԥсадгьыл зҭаху, бзиа избо ауаҩы ахаан ихы дахашшаауам. Урҭ дыруаӡəкуп ҳзыҿцəажəоз ҳџьынџьуаҩ.

"Ауаажəлар ҳаизхəыцроуп, ҳаизыҟазаашьа бжьымсроуп. Амал зауз ишьҭахьҟа дмыԥшуа иҟамлароуп, ҳарҭ ҳаизхьаԥшуазароуп, ҳрыцҳаибашьароуп, ҳаихаҵгылароуп, ҳашьҭибахроуп", - ҳəа ҳаиҿцəажəара хҳаркəшеит Намық Арсҭааи сареи.

144

Аисель Агрԥҳа: Шьамтəыла сынхоны схаҿгьы исзаагом

107
Сахьалеи гəаҭалеи иԥшӡоу Шьамтəылантəи иааны зыԥсадгьыл аҿы инхо ҳџьынџьуаҩ Аисель Агрԥҳа длыҿцәажәеит ажурналист Сырма Ашəԥҳа.

Сырма Ашəԥҳа, Sputnik

Ҳазҭагылоу аамҭазы агəахəара ду унамҭарц залшом аҳəаанырцəынтəи зҭаацəа ирыцны наунагӡа зџьынџь дгьыл ахь нхара ҳəа иааз аҿар рыӡбахə ануаҳауа. Аҭыԥантəи рҩызцəеи дареи рҳəоу еиқəшəаны, ахəыҷбаҳчақəеи ашколқəеи рҟны арҵаҩцəеи ааӡаҩцəеи ирыбзоураны рхатəы бызшəа рҵоит, уи ҳəарада аԥсҭазаараҿы даара анырра бзиа рнаҭоит. Убас еиԥш, хатəгəаԥхарала ҳџьынџьуаа рынхарҭа ҭыԥқəа санырҭаауа ыҟоуп, срыҿцəажəоит аиҳабацəа, иара убас рыхшара. Уимоу, иҟоуп ахəыҷқəа рҭаацəа аҭырџьманра анырзыруа, уи сусура акыр иацхраауеит.

Убас еиԥш, ааигəа ссасны сызҭаз Аграа рҭаацəара рыхшара акыр иҿырԥшыгоуп, акыр сыхнахит раԥсшəаҳəашьа, рхымҩаԥгара. Раб сиҿцəажəонаҵы, ҿымҭкəа иҳадтəаланы иаҳзыӡырҩруан, аиҭагара аганахьала џьара ак ҳҭаххар, иҳацхраауан. Аиҳəшьцəа реиҳабы Аисель лакəзар, зегьы азҿлымҳара рылҭон, лхаҭа дызхасазҵаауаз рацəан, лыԥси-лыԥси еихьымӡо дгəырӷьаҵəа иазгəалҭон Аԥсныҟа лҭаацəа дрыцны нхара ҳəа раара залыршамхар, Шьамтəыла лыԥсҭазаара лхаҿы ишылзаамгоз. Лхəыцрақəа дыргəыларԥшуа лҿанаалха, ҳаҭыр зқəу аԥхьаҩцəа, шəара шəҿынӡагьы лыбзарӡы назгарц сҭаххеит.

"Сара аашықəса ракəын исхыҵуаз Аԥсныҟа санааз. Аԥсшəагьы аурысшəагьы ак сыздыруамызт, араб бызшəа ада. "Иҭабуп", "Аԥсны", "аԥсуа" - абас еиԥш иҟаз аԥсышəала имариаз ажəақəа сҳəон, избанзар саб Шьамтəыла ҳанынхоз исирҵахьан. Ҳара ҭаацəала Аԥсныҟа ҳанааз, ӡынран, ҳаԥсадгьыл аԥшӡара атəы зҳəоз асахьақəеи ажəабжьқəеи саб иеиҭаҳəамҭақəа рыла иаҳдыруан, схəыҷын, аха агəра ганы сыҟан ишысгəаԥхоз", - абасала ҳаиҿцəажəара ҳацҳаркит Аисели сареи.

Аисель Агрԥҳа Баграт Шьынқəба ихьӡ зху Аҟəатəи актəи абжьаратə школ аҟны аҵара лҵон, ахəбатəи акласс аҿы ддыртəеит. Лара излалҳəо ала, даара илцəыуадаҩын аҽаршьцылара, уаҩ длыздыруамызт, абызшəа лызҳəомызт, аха аамҭа цацыԥхьаӡа иубарҭан аҭагылазаашьа абзиара аганахьала аҽшаԥсахуаз.

"Сҩызцəа зегьы сџьашьаны исыхəаԥшуан, дареи сареи бызшəала ҳахьзеилыбамкаауаз ҳаицəыхаразшəа сзааиуан. Хəыҷы-ҳəыҷла абызшəақəа рҵара салагеит, анаҩс избарҭахеит сҩызцəеи сареи аԥхарра шҳабжьалаз, агəрагьы згеит, сҿаԥхьагьы ахықəкы ықəсыргылеит абызшəа адырра шхымԥадатəиу. Аурысшəа еиҳа имарианы исыцааиуан, аԥсуа бызшəа аҵаразы иҷыдоу акурсқəа сырхысуан, Анцəа иџьшьаны, қəҿиарала 11-тəи акласс асыркит", - ҳəа азгəалҭеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель иаҳəшьаки иашьаки лымоуп. Урҭгьы лара дызҭаз ашкол аҿы аҵара рҵон. Лаҳəшьа хəыҷы ҿыц ашкол ахь данца, даара ахаҵгылара лырҭон, лурокқəа рыҟаҵара илыцхраауан, џьара аӡəы диргəаар руӡомызт, абаагəареиԥш илыдгылан.

"Сашьа ажəбатəи акласс даналга ашьҭахь, асахьаркыратə ҵараиурҭа дҭалеит, қəҿиаралагьы далгеит. Сара афилологиатə факультет алысхит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет аҿы аҵара сҵоит. Даара сҩызцəеи сареи ҳаинаалоит. Аиаша шəасҳəоит, Аԥсны сара сзы ихазыноуп, убас еиԥшҵəҟьа сырзыҟоуп аԥсуаа. Шьамтəыла ҳаныҟаз саб иаҳзеиҭаиҳəалоз ажəабжьқəа лабҿаба ҳрықəшəаҵəҟьама ҳəа агəра анысзымго ыҟоуп", - лгәы хыҭхыҭуа дҳацәажәон Аисель Агрԥҳа.

© Foto / Сырма Ашуба
Аисель Агрԥҳа лҭаацәеи лареи

Ауаҩытəыҩса иԥсҭазаара аԥхыӡ еиԥш ианымҩасуа ыҟоуп. Аисель лҿырԥшала иубарҭоуп, агəрагьы угоит угəыӷрақəа анынаӡо еиҳау насыԥ шыҟам.

"Сара саб Аԥсадгьыл ахьчара дахьалахəыз сгəы дууп. Урҭ ртəы зҳəо асахьақəеи ианашьоу аҳəынҭқарратə ҳамҭақəеи лассы-лассы ицəырганы ҳрыхəаԥшуеит, ҳаҟара ҳацнаҵоит. Сабгьы игəы иахəоит ус ҳхы анымҩаԥааго. Сан дарабуп, аха саб иалихыз амҩа дацəхьамҵӡеит, лхы анрааланы, дарӷьажəҩаны дивагылоуп. Маҷара ҳахьынхо ҳгəылацəеи ҳареи ҳаизыразуп. Сан араб чысқəа рыҟаҵара бзиа илбоит, ҳгəылацəа еснагь агьама дҳарбоит, даргьы бысҭак рур, ҳхəы аарҭиуеит. Аԥсуа чысқəа рыҟаҵашьа аҵара саҿуп, ҭаацəала бзиа иаҳбоит", - лҳəеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель Агрԥҳа излалҳəо ала, лыжəлантəқəеи дареи аимадара рыбжьоуп, аҵара ахьылҵо ауниверситет аҿы еиҳагьы еибаԥшааит, лассы-лассы еибабоит. Аисель ҟазшьала даара еилыҷҷоу, зегьы рдырра иашьҭоу аӡə лоуп. Ауаа рацəажəара, рабадырра бзиа илбоит.

"Ауаҩытəыҩса шаҟа гəыла-ԥсыла бзиа дубо, убриаҟара уаргьы ҩнуҵҟала улашоит. Дара рызегьы еиуеиԥшым - дыҟоуп аӡəы хьаала иҭəу, дыҟоуп гəырӷьарыла имҩасуа. Убарҭ зегьы рҭагылазаашьа еилкааны уанрывагылоу, ухаҭа уамеигəырӷьарц залшом", - ҳəа азгəалҭоит Аисель Агрԥҳа.

Аисель Агрԥҳа, Аԥсныдгьыл лара лҭоурыхтə ԥсадгьылны илыԥхьаӡоит, Шьамтəыла акəзаргьы, зымҩа инлыжьуам, избанзар уаҟа диит, лхəыҷра ашықəсқəа уаҟа илхылгеит.

"Сара сабдуцəа рабдуцəа араҟа анышə иамадоуп. Сара урҭ ирхылҵыз аӡə сакəны Аԥсны сынхартə сахьыҟалаз Анцəа ҭабуп ҳəа иасҳəоит. Убас еиԥш, сан, ҳара ҳаԥсадгьыл Аԥсны шакəыз еилкааны, адгылара ахьҳалҭаз лҿаԥхьа схырхəоит. Сан лҭаацəара дууп, дара ԥшьҩык аишьцəеи, ԥшьҩык аиҳəшьцəеи ыҟоуп. Ианыгəхьаалго, аҭел ала драцəажəоит, аха иҟоуп аимадара аныбзиамгьы. Сан ахаан лылахь еиҵымхкəа дҳамбац, еснагь деихаччоит, уи ҳара даара ҳгəы ҭнагоит", - лҳəеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель илыбзоураны, Шьамтəыла инхо лҩызцəа Аԥсны аӡбахə рдыруеит, асахьақəа рзылышьҭуеит, агəаҳəара рымоуп Аԥсныҟа аара. Аԥхьаҟа лгəы иҭоуп Аԥсны иазку авидеонҵамҭақəа ҭыхны аинтернет аҭаҵара.

Аисель Агрԥҳа Аԥсны имҩаԥысуа аҿар злахəу аусмҩаԥгатəқəа дрылахəуп. Гəаҭала дшыԥшӡоу еиԥш, дыԥшӡоуп ҭеиҭыԥшлагьы. Аҭыԥҳацəа ԥшӡақəа реицлабра "Королева Абхазии" далахəын, " авице-королева" (раԥхьатəи) ҳəа ахьӡ даԥсахеит.

© Foto / предоставлено Аисель Агрба
Аисель Агрба

Убри инаҷыданы, Аисель Агрԥҳа Аԥсны имҩаԥысуа асериалқəа рҭыхрахь ааԥхьара лырҭоит, иара убас амодақəа рырбарахь. Ажəакала, лыԥсҭазаара шəыга ԥшӡала еиларсуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

107

Дани Агрба: аҭоурыхтә аамҭа ҳазҭанаргылаз рацәоуп, алҵшьа ҳақәшәароуп

250
Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл аҿы зҭаацәа зманы инхо Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Дани Агрба иҭоурых ажурналист Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран, Леон иорден занашьоу, Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь зҭаацәа зманы ихынҳәыз Дани Агрба дынхоит Гәылрыԥшь араион Маҷара аҳаблаҿы. Хымԥада, исаҳахьан Дани Агрба иӡбахә, аха лабҿаба ҳаицәажәартә еиԥш аҭагылазаашьа смоуцызт. Зегьы ҿҳәарак-ҿҳәарак рымоуп, иааит уи аамҭагьы.

Маҷара агәаҿы, ахадара ахыбра анаҩсҵәҟьа, ҳџьынџьуаа рзы аҳәынҭқарра ахарџь ала аҩнеихагыла еиҭашьақәыргылан шықәсқәак раԥхьа. Ҳазҭагылоу аамҭазы уи ашҭа ушынҭалалак угәалаҟазаара еиӷьымхарц залшом, ахьхьа-аџьџьаҳәа аҳәыҷқәа рышьҭыбжь уаҳауеит, еихагылацыԥхьаӡа иубарҭоуп ауаа шынхо. Аиаша шәасҳәоит, лымкаала исыздыруамызт аҽнышьыбжьон аҩны исықәшәоз ауаа зусҭцәаз, ашә снасыр иаадыртып ҳәа гәҭакыс иҟаҵаноуп уажәтәи сныҟәарагьы Маҷараҟа ишхацсыркыз.

Актәи аихагылаҿы ашә асбжьы заҳаз ҭыԥҳа хәыҷык иаалыртит. Аԥсшәа наласҳәан, слазҵааит: "Аҳәаанырцәынтәи иаақәаз ҳџьынџьуаа шәреиуоума?" - ҳәа. Сылдыруазшәаҵәҟьа дааԥышәырччан: "Ааи, ҳара Шьамтәылантәи иаақәаз аԥсацәоуп, Агрбақәоуп, шәааи аҩныҟа", - лҳәеит. Исаҳаз аҭак аасызхеит, лҭаацәа аҩны ишыҟаз ансалҳәа, азин аарымсхын, сныҩналеит. Аҩнаҭа аԥшәмацәа убриаҟара гәыблыла срыдыркылеит, анаҩс сааҭла ҳзеиԥырымҵуа ҳаицәажәон. Ааи, зыӡбахә сымоу аҩнаҭа аԥшәма Дани Агрба иоуп.

Абар, уажәшьҭа аашықәса раахыс инхоит Аԥсны. Иԥшәмаԥҳәыс Маиса Алнаџьар дараб ҭыԥҳауп. Хҩык ахшара рымоуп, ҩыџьа аҭыԥҳацәа Аисели Сидреи, иара убас арԥыски, Иуксель. Арԥыс аусура дыҟан, еьырҭ зегьы аҩны исықәшәеит. Ҳаиҿцәажәаргьы хацҳаркит Шьамтәыла иахьынхоз аҭыԥ аӡбахә ала.

© Foto / Сырма Ашуба
Дани Агрба иԥҳацәа Аисели Сидреи

"Сҭаацәеи сареи Аԥсныҟа ҳаанӡа Берҳаџьам ақыҭаҿы ҳанхон, Голлантәи аҳаракырақәа ирзааигәоуп ҳқыҭа, еиҳарак инхо аедыгьақәеи аҟабардақәеи роуп, ҩ-ҭӡык аԥсуаа ҳрыланхон, ҳара ҳҭаацәеи, Ӡыӷәиԥацәеи (Гагәылиа). Сара сани саби Дамаск инхон, ақалақь ахь нхара ҳәа ииасаанӡа Кунеитра иахьаҵанакуа аԥсуаа рацәаҩны иахьынхоз Мумсиа ақыҭаҿы инхон. Уаҟа иуԥылон ажәлақәа: Маршьан, Гьечба, Чқәуа, Кәыџба, Маан, Агрба, Қәышьба уҳәа", - ажәабжьқәа сзеиҭеиҳәон Дани Агрба.

1948 шықәса рзы Палестинеи Израили реибашьраҿы Дани Агрба иабду Абдульӷани дҭахоит. Абдульӷани Агрба иабду иакәзар, Кавказаа ргәыԥ злахәыз еидысларак аҿы дҭахоит 1868 шықәса рзы. Усҟан иара иԥшәмаԥҳәыс Ҳалбадԥҳа (лыхьӡ еилкаам) лцәалтәымкәа дыҟан, Салиҳ захьӡыз ҷкәына хәыҷыкгьы длыман. Ҳалбадԥҳа лыԥшәма заа илаиҳәахьан, дҭахоны дҟалозар, Ҭырқәтәылаҟа лыхшара лыманы дцарц.

© Foto / Сырма Ашуба
Дани Агрба иабду Абдульӷан Агрба (арыӷьарахь игылоу)

"Ҳалбадԥҳа ус иагьыҟалҵеит. Лыҷкәын хәыҷы даашьҭыхны Ҭырқәтәылаҟа дцеит, лашьагьы длыцын. Уа дахьнеиз Абдуль Азиз Агрба диит. Лара лыхшара лыманы дынхон Кунеитра, аеҭымцәа рзы иргылаз аҩнаҟны. Абасала, ҳара ҳабшьҭра Аԥснынтә ихырҵәан Ҭырқәтәылаҟа, уантә Шьамтәылаҟа. Иаҳзымдыруа ирхыргаз аҭоурых рацәоуп", - иҳәеит Дани Агрба.

Дани иаб Фаруқ Агрбеи иԥшәмаԥҳәыс (дҟабардоуп) Леила Жьалаҳыжьи фҩык ахшара рааӡеит - хҩык аԥацәеи, хҩык аԥҳацәеи. Дани иҭаацәеи иашьцәа руаӡәки нхоит Аԥсны, егьырҭ Шьамтәыла. Иаб иԥсҭазаара далҵхьеит, иан лыԥсы ҭоуп. Ҳаиҿцәажәараҟны Дани еиҭеиҳәеит раԥхьаӡа Аԥсныҟа данааз атәы.

"Аԥсныҟа сааит аибашьра аҟалара мызқәак шагыз, 1992 шықәса рзы, араҟа ауниверситет сҭалеит. Ус, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалагеит. Раԥхьа Пицундатәи аибашьцәа ргәыԥ салан, анаҩс Шьамтәылатәи арԥарцәа Маҳмуҭ Қәышьба, Недаль Агрба, сара уҳәа Гәдоуҭа апартизанцәа еидызкылоз агәыԥ ахь ҳцеит, ҩыџьа адаӷьысҭанцәеи ҩыџьа аерманцәеи ҳацын аԥсуаа иреиуамыз, Гәырам Дапуа еиҳабыс дҳаман. Гагра ақалақь ахы ианақәиҭха ашьҭахь, Ибрагим Иаганов дҵаҟаҵаҩыс дызмаз аҟабардақәа ргәыԥ ҳалалеит", - иҳәеит Леон иорден занашьоу Дани Агрба.

Дани Агрба иҩызцәа аибашьцәа аӡәырҩы реиԥш, имаҷмызт дзықәшәаз ахҭысқәа, иҟан аԥсра абла данҭаԥшхьаз аамҭагьы. Аха уи аӡыргара ахәҭам ҳәа ԥхьаӡаны, рацәак иҽалаигаломызт, нас, ахӡыргара аибашьҩы иҟазшьамзар акәхап. Егьа ус акәзаргьы, исҭахын аибашьра иадҳәалаз игәалашәарақәа дырзааҭгыларц.

© Foto / Сырма Ашуба
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын Дани Агрба.

"Аҟабардақәа ргәыԥ ахь ҳаиасит быжьҩык. Очамчыра иӡхыҵран иҟаз адесант ҳрыланы, ӷбала амш ҳхын 14 сааҭ. Аха усҟан изалыршамхеит аоперациа ашьақәырӷәӷәара, иҟалаз ацәқәырԥа бааԥсы иахырҟьаны. Шроматәи ажәылараҿы аснаипер сшьапы ихәит, еицыз ҳахьтә ахәрақәа иҵегьы изауқәаз ҟалеит. Ԥшьҩык еиҳа ӷәӷәала ихәқәаз Нальчикҟа ҳдәықәырҵеит. Мызкы ааҵуаны еиԥш, ҩаԥхьа Аԥсныҟа сааит, аха сыхәра иауамызт, Москвала Дамаскҟа сдәықәырҵеит, уахьгьы аамҭала", - дцәажәон аибашьра аветеран.

Шьамтәыла ахәышәтәырҭа рацәак дҭамхакәа Дани Агрба иҩыза аҟабарда ҷкәын Гассан Џьарқаси иареи Аԥсныҟа еицааит, "Шьараҭын" агәыԥ ашҟа ицеит. Гассан Џьарқас Гәымсҭатәи ажәылараҿы дҭахоит.

© Foto / Сырма Ашуба
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын Дани Агрба.

"Иашьа гәакьак иеиԥш сихәаԥшуан Гассан Џьарқас, даара ҳаиҩызцәа бзиақәан. Иара идыруазшәа, ицәа иалашәахьан дышҭахоз, асалам шәҟәы ҩны иаанижьхьан. Сҭаацәа ираҳаит Аԥсныҟа еибашьра исыцааз сҩыза дышҭахаз, акыр саргьы схьаарго иалагеит. Гассан Џьарқас исалам шәҟәқәеи имаҭәақәеи аашьҭыхны, насгьы сҭаацәа ааргәыбзыӷны сеиҭаап Аԥсныҟа ҳәа гәҭакыс иҟаҵаны сеиҭацеит Шьамтәылаҟа, акыр иуадаҩын сара сзы уи аҩыза амҩа ақәлара, аха аҭагылазаашьа сақәнаршәеит", - луанытә дқәыԥсычҳауа игәҭыхақәа еиҭеиҳәон Дани Агрба.

Дани Агрба дхәыҷаахыс Аԥсны аӡбахә иаҳауан, уарла-шәарла акәзаргьы, усҟантәи аамҭазы иҟаз аиҭанеиааирақәа ирыбзоураны иидыруаз маҷмызт. Акыр дазгәыдууны игәалаиршәеит апоетесса Нелли Ҭарԥҳа Шьамтәыла даныҟаз, дара рыҩнаҭаҟны мышқәак дшынхоз, ҳамҭасгьы лышәҟәы шилҭахьаз. Адоуҳамч ӷәӷәоуп, Аԥсадгьыл аҵакы дууп, уи шьахәла ирныруеит зыԥсадгьыл иаҟәыгоу ҳауаажәлар.

Дани Агрба ихшара рхы-ргәы иақәгәырӷьо Аԥсны инхоит, рыхҩыкгьы Баграт Шьынқәба ихьӡ зху Аҟәатәи актәи абжьаратә школ иҭан. Уажәы уаҟа аҵара лҵоит зегьы иреиҵбу Сидра, аабатәи акласс аҿы дтәоуп. Аҷкәын асахьаҭыхратә ҵараиурҭа далгахьеит, афилологиатә факультет аҩбатәи акурс аҿы дтәоуп Аисель. Аисель илҭаххеит Аԥснытәи лыԥсҭазаара нарҭбааны далацәажәарц, илыԥгылаз ауадаҩрақәа, урҭ дшыриааиз, абызшәақәа шылҵаз, аҩызцәа шлырҳаз, аԥхьаҟатәи лыгәҭакқәа ртәы уҳәа. Хымԥада, инарҭбаау ҳаиҿцәажәара анаҩстәи анҵамҭазы иазсырхиоит.

Абасала, Дани Агрба иҭаацәа ҿырԥшык аҳасабала узыхцәажәаша аԥсыуа ҭаацәароуп. Аҽынтәи сгәалаҟазаара, насгьы Аграаи сареи ҳаибадырра иахылҵыз аԥхарра издыруаз рыжәлантәқәа ирзеиҭасҳәеит, изласылшоз ала еимадарак рыбжьасҵеит, сгәы иаанагоит уи аимадара амҽхак аҽарӷәӷәап ҳәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

250

Акоронавирус змаз даҽа пациентк лыԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы

25
(ирҿыцуп 19:24 26.09.2020)
Иахьазы Аԥсны иахьаҵанакуа иаарԥшу акоронавирустә хҭысқәа рхыԥхьаӡара 1286 ыҟоуп. Ргәы бзиахахьеит 369-ҩык, жәҩык рыԥсҭазаара иалҵит.

АҞӘА, цәыббра 26 - Sputnik. Ԥшьынҩажәи жәаба шықәса зхыҵуаз, акоронавирус ззышьақәыргылаз Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа апациент лыԥсҭазаара далҵит цәыббра 25 рзы ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы оперативтә штаб.

Аԥҳәыс бырг Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь дааргеит цәыббра20 рзы, аԥсыԥлагаҩагара лцәыуадаҩны, ҩ-ганкахьалатәи агәаҵәкра лыманы.

"Атерапиа шылзыҟарҵозгьы лҭагылазаашьа еиҳа-еиҳа еицәахон, арыԥҳа-аҳауаҭарсгатә аппаратгьы даҿаркит, аха уигьы лмыхәеит, ахәашаҽны лыԥсҭазаара далҵит. Апациентка агәачымазарақәа лыман, иара убас ашьақәыӷәӷәара ҳараки атеросклерози", - аҳәоит аоперштаб аацҳамҭа. 

Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла игәаҭаз 216-ҩык ауаа рахьтә акоронавирус рыдбалан 41-ҩык.  

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаы ишьҭоуп 118-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 114-ҩык адиагноз COVID-19 рзышьақәыргылоуп. 14-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа хьанҭоуп, 25-ҩык – бжьаратәуп. Хҩык згәы бзиахаз ылҩаауп.

Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

25
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау