Еџье Ҭраԥшьԥҳа

Еџье Ҭраԥшьԥҳа: раԥхьатәи аԥшаах збеит сабдуцәа ахьҭыҵыз Анхәа ақыҭаҿы

236
(ирҿыцуп 17:32 15.08.2019)
Иахьа, нанҳәа 15 рзы адунеи атәылақәак рҟны иазгәарҭоит Археолог имш. Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа ихынҳәыз ҳџьынџьуаҩ Еџье Ҭраԥшьԥҳа дархеологуп. Лара ари изанааҭ ахьышьҭылхыз зыбзоуроу, лыԥсадгьыл ахь лаара шыҟалаз, насгьы ара лнапы злаку уҳәа ртәы ҳадылгалоит ажурналист Сырма Ашәԥҳа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсныҟа

Сара Аԥсныҟа сааижьҭеи уажәшьҭа жәашықәса ҵуеит. Ҭырқәтәыла еизарак аҿы Аԥснынтә академикцәа неины иҟан. Убра ҳаиқәшәеит дареи сареи, ҳагьеибадырит. Дара изласарҳәаз ала, раԥхьатәи археологс иҟаз Михаил Мамед-иԥа Ҭраԥшь иакәын. Саргьы с-Ҭраԥшьԥҳауп ҳәа анраҳа, Аԥсныҟа саарц, археологиа аус снапы аласкырц рҭаххеит, ус еиԥш сабжьыргеит. Саргьы мап сымкӡеит, усгьы исҭахын избарц Аԥсны, снеирц сазхәыцуан есымша. Убас иҟалеит Аԥсныҟа саара.

Раԥхьатәи сшьаҿа сыԥсадгьыл аҿы

Раԥхьаӡа акәны Аԥсныҟа сааит агәыԥ сацны ныҟәара ҳәа. Усҟан Афон ҿыц Ҭраԥшьаа рҿы сынхон жәамш. Анаҩс Ҭырқәтәылаҟа сгьежьит, исгәалашәоит цәыббрамзазы уажәшьҭа нхараҵәҟьа ҳәа сгәы иҭакны сааит схала сыԥсадгьыл ахь.

Анхарҭа ҭыԥ

Аԥсныҟа санаа раԥхьа Инна Ҳаџьымԥҳа лҿы ҩышықәса сынхон. Нас абызшәагьы убра исҵеит ибзианы. Аԥсныҟа санаауаз даараӡа имаҷны издыруан аԥсуа бызшәа, сызцәажәаӡомызт. Аԥсуа бызшәа аҵаразы Нонна Ҭхәазԥҳа лахь сцеит, уаҟа аурокқәа сырхысуан. Абас исҵеит аԥсуа бызшәа.

Азанааҭ

Сара Ҭырқәтәыла Анкаратәи иреиҳау аҵараиурҭаҟны салгеит археологиа иазку афакультет. Ҭырқәтәыла сзаанаҭ ала аԥышәара сыман, аха аусура саламгаӡацызт. Уажәы, Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт археологиа аҟәшаҿы аус зуеит аҭҵаарадырратә усзуҩ лаҳасаб ала, иара убас С.Дбар ихьӡ зху Гәдоуҭатәи амузеи аҟны сзанааҭ аганахьала специалистс сыҟоуп.

Абшьҭра аҭоурых

Сара излаздыруа ала, хәҩык сабшьҭра иатәыз Ҭырқәтәылаҟа ицеит, сабду иаб иашьцәеи иареи, аӡәы Аԥсны даанхеит. Ҳабдуцәа Анхәа ақыҭа иҭыҵит. Ҭраԥшьаа Ҭырқәтәыла ирацәаӡам. Ҳара ҳқыҭа Ҭырқәтәылатәи ақалақь Синоп иавоуп. Ҭраԥшьаа реиҳарак Диузџье инхоит, Адаԥазаргьы иҟоуп, аха еиҳа имаҷуп. Аԥсны инхо Ҭраԥшьаа еиҳа ирацәаҩуп.

Саб иан Смырԥҳан, Наадие лыхьӡын, сара сылхаанӡам. Сан Ҷокәуаԥҳауп, Леман лыхьӡуп, уи лан Асамааԥҳан, Сарбез лыхьӡын, уи сылхаануп, есымша аԥсышәала дцәажәон. Санду Ҭырқәтәыла диит, аха ландуи лани рҟынтә Аԥсназы ирҳәақәоз ажәабжьқәа рацәаны илдыруан, ҳарҭгьы иаҳзеиҭалҳәақәоз ыҟан.

Аԥсны аӡбахә

Аԥсны даараӡа иԥшӡоуп, уаҟа аԥсуаа нхоит лҳәалон санду еснагь. Уатәи аԥсабара даҽакы иалаҩашьом, аиаҵәара рацәоуп, ҳашьцәа Аԥсны инхоит, уа иҟоуп ҳәа хьаас илыман, гәыҵхак шлымаз аҟара удыруан, лгәы ԥшаауан, Аԥсны иадҳәалаз ахьаагара лнубаалон санду.

Аусура алкаа

Сара сзаанаҭ аганахьала аетапқәа, аамҭақәа, хаз-хазы иҳамоуп. Сара сзаанаҭ аклассикатә аамҭа иадҳәалоуп, антикатәи аамҭа, абырзен аамҭа, римтәи аамҭа. Раԥхьа санаа аекспедициақәа рахь сцеит археологк лаҳасаб ала. Аҟәа ақалақь аус зуан, нас Оҭҳара сыҟан, еиҳабыс дҳаман Игор Ҵнариа. Нас, сара Анхәа ақыҭаҿы, сҭоурыхтә дгьыл аҿы, аекспедициа салагеит, уи хышықәса саҿын. Анхәа ааигәа-сигәа 500 шықәса раԥхьатәи анышәынҭрақәа ҳаԥшааит, уи антикатәи аамҭа иадҳәалоуп. Убас еиԥш ирацәаны аматериалқәа ҳаԥшаауеит. Уажәы аекспедициа ҩыџьара ицоит. Аха маҷк аҭагылазаашьа уадаҩуп, археологиа аекономика аганахьала ацхыраара аҭахуп. Аха излаҳалшо ала аус ҳуеит.

Ҵнариа археолог Михаил Ҭраԥшь изкны: зҭоурых азы иҳаҵҳаҵоз иакәын>>

Раԥхьатәи аԥшаалых

Уи Анхәа ақыҭа аекспедициаҿы исыԥшааз ыҟоуп, даара ибеиан археологиа аганахьала. Избанзар уаҟа исыԥшааит анышәынҭрақәа, аԥсыбаҩқәа зегьы рҭыԥ аҿы иҟан, амаҟа, аҟама, аҳәызба, афибулақәа ҳәа зегьы ацын, иара убас иҟан аҳаԥшьалых хәыҷы. Убарҭқәа сыԥшааит, даара аҵакы рымоуп, избанзар ас еиԥш зегьы еидкыланы еснагь ҳрықәшәаӡом.

Аҵара аизырҳара

Ҭырқәтәыла сыҟан уажәы шықәсык. Уаҟа исыхьчеит амагистратура. Убри аганахьала атема ацҵаразы Аԥсны иҟоу амфорақәа ҭысҵаауеит, антикатәи аамҭа иазкны. Аҭыԥантәи амфорақәа ҳамоуп колхидатәи аамҭа иадҳәалоу, убарҭ рыҭҵаара снапы аркуп. Ҭырқәтәыла Аԥсны аҭоурых инарҵауланы ирыздырӡом. Убри ҳәыҷы-хәыҷла ҳалагар, археологцәа еибабар наҟ-ааҟ, аҭоурых еиҳа ибзианы ицәырҵуеит. Гази ауниверситет аҿы амагистратура сҭан, уажәы адокторрахь сцарц сгәы иҭоуп.

Гази саныҟаз, ҳарҭгьы алекциақәа ҳрыԥхьон Аԥсны иазкны, Кавказ иазкны атемақәа згеит сара, избанзар ицқьаны адырра рымаӡам, иахьыҟоугьы цқьа ирыздырӡом, дара рзы уи даара аҵакы амоуп, интерессгьы ирымоуп, ирбарц, ирҵарц рҭахуп.

Арепатриациа

Сара Аԥсны сынхоит ҳәа сааит, ус хықәкыс исыман, иагьынасыгӡеит. Иҟоуп шьоукы, Аԥсны ҳаԥсадгьыл ауп, убра ҳанхоит ҳәа иаауеит, аусурҭақәа рыԥшаауеит, абызшәа рҵоит, аҳәынҭқарра ацхыраара рынаҭоит, ажәакала инхоит-инҵуеит. Аха, иҟоуп шьоукы ак соундаз ҳәа иаақәо, уи ҳаргьы иаҳгәаԥхаӡом хымԥада. Аԥсны аҭагылазаашьа ус еиԥш ибеианы иҟаӡам, аҟаҵатәқәа рацәаны иҟоуп. Ҳәыҷы-хәыҷла ҳарҭ зегьы ак ҟаҳҵароуп, хаицхыраароуп.

Ахеидкыла

Сара сахьынхо Анкара иҟоуп кавказааи аԥсуааи рхеидкылақәа. Кавказтәи ахеидкыла аԥҵоижьҭеи акыр шықәса ҵуеит, ибзиангьы аус ауеит. Уахь инеиуеит Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа, абызшәа рҵоит, акультура иазкны апрограммақәа мҩаԥыргоит, асимпозиумқәа еиҿыркаауеит, ауснагӡатәқәа иҟарҵо маҷым. Ҳазегьы иҳалшо ҟаҳҵароуп ҳаидгыланы.

Аҩызцәа рацәаҩны исымоуп Ҭырқәтәылагьы, Аԥсынрагьы. Иара убас Аԥсны исымоуп ауацәа, сҭаацәа анаауагьы еснагь еибабоит. Уажәшьҭа ара ҳашьцылеит, Аҟәа ақалақь аҿы ҳанхоит, аҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ауадаҿы, ҭабуп ҳәагьы раҳҳәоит.

Абызшәа

Абызшәа иацу апроблема ыҟоуп ҳәарада. Ҭырқәтәыла даара иуадаҩуп аԥсуа бызшәа арҵара. Избан акәзар, аԥсышәала аҩра, аԥхьара уа ирыздырӡомызт, ашкол ыҟаӡамызт. Аԥсны абызшәа аганахьала аҭагылазаашьа бзиа ҳамоуп, ашколқәа ыҟоуп, арҵаҩцәа ҳамоуп, иҵегьы аус адулатәуп иӷәӷәаны. Сара сҭаацәа аԥсышәала ицәажәоит. Ҭырқәтәыла ақыҭақәа рҿгьы ицәгьамкәа ицәажәоит, аха ақалақьқәа рҿы зынӡа имаҷуп.

Аркади Џьопуа: археолог изанааҭ шьҭызхуа аҿар даара имаҷуп>>

Аԥеиԥш

Аԥсны аԥеиԥш бзиахарц азы еснагь уи шыҟалаша уазхәыцроуп. Аимадара, аибабара рацәахарц ҳҭахуп. Уаанӡа еиҳа ирацәаны апроектқәа ыҟан, саргьы убас еиԥш ауп сшааз Аԥсныҟа. Ара ҳахьааиз ҳаибадырит ҳашьцәеи ҳареи, арантәгьы Ҭырқәтәылаҟа иҳазнеит ахәыҷқәа. Убри аҩыза апроектқәа рацәаны иҟаҳҵар, аибабарагьы рацәахоит, аимадарагьы хымԥада иӷәӷәахоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

 

236

Ҳақан Папба: сыԥсадгьыл аҿоуп сыԥсы ахьҭоу, суаҩынаӡаны схы ахьызбо

38
Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба иҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь ихынҳəреи игəҭахəыцрақəеи ирызку анҵамҭа ажурналист Сырма Ашəԥҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ҭырқəтəыла, Белеџьықь иаҵанакуа Сарынч ақыҭаҿы инхон забдуцəа рџьынџь ахь ихынҳəыз Ҳақан Папба иеиҳабацəа. Ҳақан иабшьҭра Ҭырқəтəыла даара зыхьӡ нагаз уаан. Дара усҟантəи аамҭазы Ҭырқəтəылатəи аҳəынҭқарра напхгара азҭоз Қьемал-Мысҭафа Аҭаҭиурк идгылаҩцəан, ихьӡ зху амедалқəагьы ранашьан, ражəа акрыԥхылнадон, иуаа нагақəан.

© Foto / Ҳақан Папба иархив
Ҳақан Папба иабду Мураҭ Папба

"Сара сабдуцəа Аԥсны Ҵабал иҭыҵқəаз иреиуоуп. Изларҳəо ала, Аԥснынтə усҟан Папбақəа Ҭырқəтəылаҟа ирыцыхҵəаз аԥсуаа рхыԥхьаӡара 500-ҩык инареиҳауп. Усҟан ақыҭа ахьӡ азҭазгьы ишьақəзыргылазгьы сара сабду иаб иоуп. Иара Сулеиман ихьӡын, 123 шықəса ниҵит, даара дшəарыцаҩ бзиан, зхымҭа камшəақəоз дреиуан", - ҳəа ажəабжьҳəара дналагеит Ҳақан Папба.

Ҳақан Папба ихаҭа диит Анкара ақалақь аҿы. Иаб Гази Папба иусура аганахьала иқыҭа ааныжьны уахь диасыр акəхеит. Ҳақан иан Арӡынԥҳауп, Леман лыхьӡуп, лыԥшəмеи лареи аҵарадырра ҳаракы змоу ахшара рацəа рааӡеит.

© Foto / Ҳақан Папба иархив
Ҳақан Папба иаб Гази Папба

"Ҳара ҳҭаацəара дууп, фҩык аишьцəеи хҩык аиҳəшьцəеи ҳаҟоуп, хашьцəа руаӡəк дҳаԥхахьеит. Ҳани ҳаби аҵарақəа ҳдырҵеит, еиуеиԥшым азаанаҭқəа ҳнапы рылакуп, иҟоуп азиндырратə усбарҭаҿы аус зуа, аҳақьым изаанаҭ змоу, аекономика аус иаҿу уҳəа. Саҳəшьцəа руаӡəк Англиа дынхоит, уаҟа аҭаацəара далоуп, лыԥшəма дҟабардоуп. Саб иԥсҭазаара далҵхьеит, сан лыԥсы ҭоуп, лықəрагьы такəы инаскьахьеит", - дҳацəажəон ҳџьынџьуаҩ.

Ҳақан Папба занааҭла механик-нџьныруп, абар уажəшьҭа шықəсқəак инарзынаԥшуеит Очамчыра ақалақь арацəа аус ахьадыруло афирмаҿы аус иуеижьҭеи.

"Сара зныкгьы сгəы меиҭасӡац Аԥсныҟа сахьааз. Сыззыԥшыз ари ахҭыс ҟалеит 2013 шықəса рзы. Ҩыџьа арԥарцəа сымоуп, руаӡəк Аҟəатəи аҩбатəи ашкол далгахьеит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет жəларбжьаратəи аизыҟазаашьақəа рҿы аҵара иҵоит, аиҵбы макьана ашкол дҭоуп, аабатəи акласс аҿы аҵара иҵоит. Аолимпиадақəа рҿы изныкымкəа аԥхьахəқəа игахьеит сԥа еиҳабы, даара сгəы еизнарҳауеит уи", - ҳəа азгəеиҭоит Ҳақан Папба.

Ҳақан Папба иԥшəмаԥҳəыс Ҟрымтəуп, ҭаҭар ҭыԥҳауп, аԥсуара аҵасқəа бзиа ибаны издызкылаз ԥҳəызбоуп, ԥсыуа ҭацак ишлықəнаго еиԥш лхы мҩаԥылгоит. Лысасдкылара зеиԥшраз иаразнак избарҭахеит уи аҽны дара ахьынхоз Маҷара аҳабла санаҭаа, лхы-лҿы еихаччо лчеиџьыка лнапы иқəыргыланы данысԥыла.

© Foto / Ҳақан Папба иархив
Ҳақан Папба иабдуи иашьцәеи: Мураҭ, Шьуаԥ, Еҭым Папаа

"Сара шьала-дала сшаԥсыуаз еиҳагьы агəра згеит сыԥсадгьыл ахь санаа амш инаркны. Саб иан Фаҳриа лыхьӡын, Беиаԥҳан. Сан лан Кəыџԥҳан, Хьымараса лыхьӡын. Урҭ рхаан иҟаз аамҭа даҽа аамҭан, хааралеи бзиабаралеи еибаркын, ргəы-рыԥсы иахылҵуаз раԥсшəа агьама хазын, урҭ аамҭақəа цəгьа ихьаазгоит. Ихьаазгоит иара убас сгəы ишаҭаху еиԥш аԥсышəала сахьзымцəажəо, избанзар ақалақь ду аҿы исызҳауан, рацəак аԥсшəа ахьумаҳауаз", - иҳəеит Ҳақан Папба.

Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба акыр дазгəыдуны иазгəеиҭеит ишьыжьшара Аԥсынтəыла иахьалаго, ихəларагьы убас. Адоуҳамч ду инаҭоит Ҵабал ашьхақəа дырҿаԥшуа дахьынхо.

"Сыԥсадгьыл аҿоуп сыԥсы ахьҭоу, суаҩынаӡаны схы ахьызбо. Сара сусура аганахьала атəым тəылақəа рҿы аус зухьеит, атəым милаҭ срыланхахьеит. Узбекисҭан 23 шықəса сыҟан, убас еиԥш Ҟазахсҭангьы. Ашьыжьтəи аҳауа араҟа даҽакуп. Хəыцрашəкы санеимарымкуа ыҟаӡам. Зны-зынла сыхшыҩ аҟны иааиуа асахьақəа лабҿабоушəа исыдыскылоит. Издыруада сандуцəа сабдуцəа абни аҭыԥ аҿы инхозҭгьы, издыруада урҭ рыҽқəа ирықəтəаны абнаҟа имҩасуазҭгьы, издыруада рмаҵураҭаҭыԥ абнаҟа иҟазҭгьы, рылҩаҵə уантəи иҩеиуазҭгьы, издыруада?.." - игəҭахəыцрақəа ҳацеиҩишон Ҳақан Папба.

Иара зегь раԥхьа иргыланы иҭахуп ихшара ԥсыуа ҵасла иааӡазарц, рхатəы бызшəа рдыруазарц, араҟа рышьаҭа еиздырҳарц. Убри аҟынтə иазиӡбеит наӡаӡа иԥсадгьыл ахь иҭаацəа иманы даарц, иагьыҟаиҵеит. Дынхоит Гəылрыԥшь араион Маҷара аҳаблан, ҳҳəынҭқарра ахарџь ала ҷыдала ҳџьынџьуаа рзы идыргылаз анхарҭаҩнқəа руак аҿы.

Ҳазҭагылоу аамҭазы Гəылрыԥшь араион аҿы иҟоуп ф-ҳаблак ҳџьынџьуаа хьынхо, иааидкыланы дара 360 ҭӡы ыҟоуп. Маҷара аҳаблан акəзар, иҟоу аҩнқəа инарҷыданы, даҽа хыҩнык рыргылара иаҿуп, 150-ҭӡы ҳџьынџьуаа ахьынхаша. Уажəазы Маҷара иҟоу анхарҭа ҩнқəа рҿы 55 ҭӡы ыҟоуп.

"Сашьцəеи сареи ҳаибадырит, аибабара ҳабжьоуп. Ҳабдуцəа ирыхҭысыз шьарда ыҟоуп, иаҳдыруа аасҭа иаҳзымдыруа еиҳауп. Аҭоурых дыртəуп, иҭҵаалатəуп, уи уаҵəтəи ҳара ҳԥеиԥш ауп", - ҳəа азгəеиҭеит Ҳақан Папба ҳаиҿцəажəараҟны.

Аҳəаанырцə инхо ҳџьынџьуаа рзы Ҳақан Папба ииҳəо акоуп - зегь раԥхьаӡа иргыланы ирымазароуп агəаԥхара, анаҩс ицəырҵуа азҵаарақəа рыӡбара еиҳа имариоуп. Аԥсныдгьыл знык зшьапы ықəзыргылаз, знык араҟа аӡы иаҿыхəаз наӡаӡа датəнатəуеит, уи ус шакəу агəра игоит ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба.

38

Маха Кəыџба: Аԥсны сара схьаауп, сгəыӷроуп, слахьынҵоуп

51
2013 шықəса рзы Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ҧсадгьыл ахь нхара ҳəа ихынҳəыз Маха Кəыџба лҭоурых ажурналист Сырма Ашəҧҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Шықəсқəак раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь ихынҳəыз ҳџьынџьуаа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Маха Кəыџба лҭаацəа. Лыԥшəма шаԥсыӷуп, Маруан Ҳаӷбаџь-Сафарбеқь. Дара ҩыџьа ахшара рымоуп.

Зыӡбахə сымоу аҭаацəеи сареи ҳаибадырра џьашьатəшəа иҟалеит. Уи аҽны Маҷара аҳаблаҿы инхо ҳџьынџьуаа снарыҿцəажəарц сцеит. Урҭ рахьтə иҟан издырқəоз, иҟан ҿыц сзабадырқəаз. Адəаҿы ҳаидгыланы аицəажəара ҳшаҿыз, ҩыџьа аҷкəынцəа хəыҷқəа наҳавсит, нас иааҭгыланы иҳахəаԥшуа иалагеит.

"Шəызусҭцəада шəара?" - сҳəан снаразҵааит.

"Сара Шьамтəылантəи сааит,-иҳəеит руаӡəк, егьи: - Нхыҵ-Кавказынтə", -иҳəеит.

Шьамтəылатəи ҳаԥсуа ҳəыҷы иҩыза қəрала маҷк диеиҳабын, "аҩныҟа ҳара ҳахь шəымнеиӡои, аҩны сани саҳəшьеи ыҟоуп" иҳəеит урыс бызшəала. Саргьы ажəа исҭеит рыҩныҟа ҳамҩахымҵкəа сшымгьежьуаз.    "Ус акəзар араҟа сышəзыԥшуеит", - иҳəан, иикыз ицыгə хəыҷы аауишьҭын, сааигəара дааины даагылт. 

Адəаҿы сусқəа санрылга, аҷқəын хəыҷы снаицны иҩныҟа сынхалеит. Ашə снасит, аԥшəмаԥҳəыс Маха дҿаԥха-ҿаччо дааҳԥылеит. Заа сзабадырхьаз лԥа хəыҷы иналеиҳəеит сызусҭаз, нас иаразнак дыҩны изыԥшыз иҩыза хəыҷы иахь дылбааит. Аԥсшəақəа анааибаҳҳəа, ҳаиҿцəажəарагьы ҳналагеит. Лара лгəы иаланы иазгəалҭеит лхатəы бызшəала дахьзымцəажəо, аха аҵара дшаҿу.

"Шьамтəыла аԥсуаа рацəаҩны иахьынхоз Берҳаџьам ақыҭаҿы инхон сара сҭаацəа. Аибашьра иахҟьаны ҳаҩнқəа зегьы ҟəыбаса еилажьуп. Аԥсныҟа ҳанаауаз иаҳшəыз ҳцəамаҭəа ада аҩны акагьы ҳзалымгаӡеит. Сара сан Мазоҳ Асрие дедыгьын, араб бызшəа инаваргыланы ҳаҩнаҭаҟны иаҳҳəоз аедыгь бызшəа акəын, убри аҟынтə саԥсшəа хьысҳауп", - лҳəеит Маха. 

Маха Кəыџба ҟазшьала даара иҭынчу, згəы ҭбаау, агəлара-азлара пату зқəу ԥҳəызбоуп. Аҩнтəи аусқəа акыр игəцаракны, лыхшара рнапы рыдкыланы дынхоит лыԥсадгьыл аҿы.

"Иҟалап, Аԥсныҟа ҳаара аибашьра иахҟьазар. Знык ҳаԥсадгьыл ҳшьапы анықəҳаргыла нахыс уажəаԥхьа абра ҳашԥанымхоз ҳəа хəыцра жəпакы сызцəырҵуа иалагеит. Аԥсадгьыл змам ауаҩы дхəаҽуп, уи  еиҳагьы ианеилыскааз уажəоуп. Ҳазҭагылоу аамҭазы сҭаацəеи сареи ҳгəырӷьаҵəа ҳанхоит, ҳанаауаз икаҳҭəаз алаӷырӡ наунагӡа ҳахəаҽуаз џьысшьон, аха ус акəымхеит", - ҳəа азгəалҭоит ҳџьынџьуаҩ.

Маҷара аҳаблаҿы Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи нхарҭа ҭыԥла реиқəыршəара ахахьы иагеит ҳџьынџьуаа рыԥсадгьыл ахь рырхынҳəразы Аҳəынҭқарратə еилакы.

"Ауаҩы ауаҩы изы дыхəшəуп. Ҳаԥсадгьыл аҿы инхо ҳауаажəлар убриаҟара ԥхаррала иаҳԥылеит, ҳхьаақəа зегьы ҳхадыршҭит. Ҳаигəылара бзиоуп, ҳаихаҵгылоит, досу излаҳалшо ала аус ҳуеит. Схəыҷқəа духеит, исыцхраауеит, аӡӷаб еиҳабы Ламар 14 шықəса лхыҵуеит, аҷкəын Омар  3-тəи акласс аҿы аҵара иҵоит, Аҟəатəи ашкол интернат дҭоуп", - лҳəеит Маха, аратəи рыԥсҭазаара дахцəажəауа.

Ииашаҵəҟьаны, Махеи сареи ҳаиҿцəажəара ҭырџьманра азызуаз лыԥҳа еиҳабы лакəын. Атəым бызшəақəа акыр дрызҟазоуп, лхатəы бызшəа акəзар, хымԥада аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, есааира ицқьаны илҵарц дацклаԥшуеит. Аҩнаҭа аԥшəма иакəзар, аҽны дсықəымшəеит, аусура дыҟан. 

"Ҳара Шьамтəыла ҳанынхоз иҟалап ҳаиҳабацəа ирхыргаз аҭоурых уиаҟара хырҩа аҳамҭозҭгьы. Уажəы уи акыр хьаас иҳамоуп, абазақəа ҳəа иҳашьҭан уаҟа зегьы. Уимоу, "Абаза" рыхьӡырҵон ииуаз асабицəагьы. Убриала атəым милаҭ ҳрылаӡҩарц ҳҭахымызт", - ҳəа азгəалҭеит Маха Кəыџба.

Маха Кəыџба дахьиз аҭаацəараҿы ахшара рацəа ирызҳауан. Быжьҩык аиҳəшьцəеи иашьаки ыҟан.  Аԥсҭазаара убас еиԥш иҳəаақəнаҵеит, рызегьы атəым ҳəынҭқаррақəа рҿы инхоит. Иаҳҳəозар: Италиа, Германиа, Ҭырқəтəыла, Шьамтəыла. Урҭ зегьы иахьа излеигəныҩуа аҭелтə еимадара алоуп. Маха Кəыџба лоуп разҟыс изауз лабдуцəа рџьынџь ахь ахынҳəра. Агəыӷра лымоуп лаҳəшьцəеи лашьеи Аԥсныҟа иаартə еиԥш аҭагылазаашьа роуп ҳəа, насгьы урҭ рахьтə аӡəы идамхаргьы араҟа дынхартə-дынҵыртə дҟалап ҳəа.

Маха ажəа сылҭеит лхатəы бызшəа бзианы ишылҵалак лыгəҭахəыцрақəа еиҳа инарҭбааны исзеиҭалҳəарц. Аха, урҭ зегьы еидкыланы ирхылҵуа акоуп: "Аԥсны - сара сыгəҭыхоуп, сгəырӷьароуп, схьаауп, слахьынҵоуп", - лҳəеит. 

Уи аҽны имҩаԥызгаз аиҿцəажəарақəа ирхылҵыз аԥхарра акыраамҭа исыцуп. Ҩаԥхьа ҳџьынџьуаа рҭоурых зҳəо адаҟьақəа ҿыц еихсыршəшəаанӡа. Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи ирзеиӷьаҳшьоит аихьӡарақəа, рыԥсадгьыл аҟны аиҵыҵра, аизҳазыӷьара!

 

51

Бжьаниа афымцамч ахархәара аларҟәразы аштабқәа аԥҵазарц адҵа ҟаиҵеит

0
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ареспубликаҿы иҟоу аенергетикатә ҭагылазаашьазы аилацәажәара мҩаԥигеит ахәаша ажьырныҳәа 22 рзы.

Атәыла ахада аилатәараан афымцамч ахархәараз арбагақәа ааигеит. Урҭ инарықәыршәаны, 2020 шықәса рзы иҟаз ахархәара 2019 шықәсатәи ахархәара иаҿырԥшны 21 процент еиҳахеит.

Ахада адҵа ҟаиҵеит араионқәа рҿы аштабқәа аԥырҵарц, урҭ русура афымцамч ахархәара аиҵатәра иаздырхарц иҳәеит. Апроблема ӡбамхар, акадртә еиҭакрақәа мҩаԥгатәхоит ҳәа иҳәеит ахада.
Аԥхьатәи алҵшәақәа мчыбжьык иахымгакәа иҟалароуп ҳәа азгәеиҭеит Бжьаниа. Иара убас есышьыжь асааҭ 10 рзы аԥыза-министр инапынҵақәа назыгӡои ахада Иусбарҭа аиҳаби рҿаԥхьа русуразы аҳасабырба ҟарҵаларц рыдиҵеит.

"Мчыбжьык иалагӡаны араионқәа рҿы афымцамч ахархәара лаҟәымхар, ишәырҭаз адокумент аҿы иарбоу 2019 шықәсазтәи анорматив 5 % ацны аҟынӡа имнеир, араион ахада, амилициа аҟәша аиҳабы, апрокурор, аенергетик – зегьы лахь рыҭахоит, иааиуа егьи ашәахьазы русура иамххоит", - ҳәа инаҵишьит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа.

0
Атемақәа:
Аԥсны аенергетика апроблемақәа