Риад Арҩыҭаа: ҳдацқәа ахьыҟоу Аԥсноуп

43
(ирҿыцуп 09:36 15.08.2020)
Леон иорден занашьоу Шьамтәылатәи ҳџьынџьуаҩ Риад Арҩыҭаа дазааҭгылоит аибашьра иадҳәалоу игәалашәарақәа ртәы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ԥсабарала иуаҩы аамысҭашәоу, зыԥсадгьыл аҿаԥхьа зуалԥшьа назыгӡаз, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аԥхьатәи амшқәа инадыркны аҵыхәтәанӡа фырхаҵарыла ианысыз, Леjн иорден занашьоу Риад Арҩыҭаа аӡәырҩы иҩызцәа реиԥш, аибашьра адәаҿы ихҭигаз ахҭысқәа рзааҭгылара ицәыуадаҩуп.

"Сара ссолдаҭын, исырҭоз адҵа насыгӡон сыуаажәлари сыԥсадгьыли рыхьчаразы", - иҳәеит Риад Арҩыҭаа, ҳаиҿцәажәара алагамҭазы.

© Sputnik / Владимир Федоренко

1992 шықәса рзы, Риад Арҩыҭаа иашьеиҳаб, Леон иорден занашьоу, аибашьраҿы хьыӡла иҭахаз Фарид Арҩыҭааи, ҩыџьа адыгьақәеи, Риади, Шьамтәылантәи Аԥсныҟа иаахьан аргыларатә усқәа рганахь ала. Аибашьра ианалагаз аҽны, Гәдоуҭа араион, Дәрыԥшь ақыҭаҿы аус руан. Нанҳәамза 14, аус ахьыруаз аҩнаҭа аԥшәма иаҳаз ажәабжь хлымӡаах ҳџьынџьуаа рлымҳа аҟынӡа инеигеит, ақырҭқәа ҳаԥсадгьыл ишақәлаз ала.

"Иҳаҳаз акыр ҳгәы ҳнархьит. Ауха ателехәаԥшрала Владислав Арӡынба иқәгылара ҳбеит. Адырҩаҽныҵәҟьа сашьа Фариди сареи Гәдоуҭа аштаб ахь ҳцеит, уаҟа иҳақәшәеит Ибрагим Иаганов напхгара зиҭоз аҟабардақәа ргәыԥ. Дара зхы иақәиҭыз автоматқәа ҩбеи, гранатамиотки рыман. Урҭ абџьарқәа Мамзышьха ирхәқәаз ҩыџьеи,иҭахаз аӡәи ртәқәа ракәын. Фарид агранатомиот игеит, сара автомат ааныскылеит. Ақырҭқәа Гагра иҟан, Иаганов игәыԥ Пицундаҟа идәықәырҵеит, ҳара Бзыԥҭа аӡиас иху ацҳа арыӷьарахьтәи аганахь ала амшын аԥшаҳәа ҳахьчон", - иҳәет Риад Арҩыҭаа.

Абас, аԥсадгьыл ашәарҭара ианҭагыла ԥшрак ҳәа ҟамҵақәа рашьцәа иарӷьажәҩаны ирыдгылеит аишьцәа Фариди Риади Арҩыҭаа. Аԥсуа гәаӷь зызҭаз аибашьцәа шәарак захьӡыз рыздыруамызт, ажәылара ахьыҟаз рҩызцәа ирывагылан.

"Рациала, зениткала Ибрагим Иаганов ҳаҽимаҳдон, иаҳтәымыз ӷбак ҳбар, мамзаргьы ҳаирпланк шхылаз гәаҳҭар, адырра иаҳҭон, аимадара ҳабжьан. Аԥшаҳәа зыхьчоз ҳгәыԥ аилазаара 20-ҩык инарзынаԥшуа ишьақәгылан, уи иалахәын бзыԥҭатәи аԥсуаа, иара убас Шьамтәылатәи арԥарцәа: Дани Агрба, Муҳаммед Раџьаб, Иорданиантәи Ҳалдун Леиба. Аҭыԥантәи аԥсуаа бџьарс ирымаз ашәарыцагатә шәақьқәа ракәын. Гагра ахақәиҭтәразы ажәылара иалагаанӡа уа ҳаҟан", - азгәеиҭеит Риад Арҩыҭаа.

© Foto / Р. Арыҩҭаа ихатә архив аҟынтә
Риад Арҩыҭаа аибашьра аан

Забацәа рџьынџьдгьыл ргәазхара абара раӡаанӡа амца шыра иалагылаз ҳџьынџьуаа аибашьра адәаҿы рхымҩаԥгара ҿырԥшыган, рҩызцәа ирыхӡыӡаауан, ҳаҭырла еизыҟан.

"Гагра ажәылара анымҩаԥысуаз, Иаганов идҵаҟаҵарала иара игәыԥ ахь ҳаигеит, уахынла ҳара ҳдесант "Холодная речка" ҳәа иахьашьҭоу иҟан, Гагра анаҩс, аҟабардақәеи аԥсуааи 60-ҩык рҟынӡа ҳаицын Пицундатәи абаталион аҿы. Шьхала зхы иақәиҭыртәхьаз Гагра азхәҭак ахь ҳалбааит гәыԥк хыхьла, егьи агәыԥ Фарид ицны ҵаҟала ицеит. Раԥхьатәи агәыԥ аҳәааҟынӡа инаӡахьан, амҩа харан, ҳара ҳархьымӡацеит, аҩбатәи амш азоуп ҳанеиқәшәа",- азгәеиҭеит аветеран.

© Foto / Р. Арыҩҭаа ихатә архив аҟынтә
Риад Арҩыҭаа аибашьра аан

Риад Арҩыҭаа излаиҳәо ала, Гагра аӷацәа рҟынтә ахы ианақәиҭыртә ҳаибашьцәа, мышқәак рнаҩс адесант Очамчыраҟа иӡхыҵыр акәын, аха изалмыршамхеит, аӷба ахьыбжьысыз иахырҟьаны.

"Анаҩс, иазгәаҭан Шроматәи ажәылара, аха илҵшәадахеит. Уа хгәыԥкны ҳаҟан: ачеченцәа, аҟабардақәа, аԥсуаа. Ари ажәылараҿы сашьа Фарид ҳаӷацәа дрытҟәеит. Ақырҭқәа адҵа ықәдыргылеит абас: "Аԥсуа ган аҟны итҟәаны ирымоу ҳаибашьцәа зегьы дыргьежьыр, Фарид дышдырхынҳәуа ала". 20-ҩык инарзынаԥшу ақырҭқәа абаандаҩцәа аанханы иҟан ҳара ҳганахь. 20 мшы ааҵуаны еиԥш, Фариди ақырҭқәеи еиҭнырыԥсахлеит, Владислав Арӡынба дақәшаҳаҭхеит",-игәалашәарақәа есааира дыргәылархалон Риад Арҩыҭаа.

Алада, Аҩада Ешыра, Гәымысҭа, Аҟәа ахақәиҭтәра уҳәа, Риад Арҩыҭаа ажәыларақәа зегьы дрылахәын. Иашьа Фарид аӷацәа рҟынтә ихы данақәиҭыртә ашьҭахь Нальчикҟа ддәықәҵан игәабзиара аиҭашьақәыргыларазы. Мызкы аамҵыҵкәа деиҭааит Гәдоуҭаҟа, ара дахьааиз Гена Карданови иареи еиқәшәеит, Мрагыларатәи афронт ахь еиццеит, аха издыруадаз уа иԥеиԥшыз закәыз.

"Шьамтәылантәи еибашьуаз Заур Чычбеи Фариди, Карданов ицны Мрагыларатәи афронт ахь иааит. Март 16 рзы азеиԥш жәылара мҩаԥган, аха ишыжәдруа еиԥш илҵшәадахеит, аибашьцәа рацәаҩны иҳацәҭахеит. Аерманцәа ахьынхоз Аҭара аганахь ала аԥсацәа ахьынхоз илбааит Фарид дызлаз агәыԥ, амҩаду адыркыр акәын Очамчыреи Аҟәеи еимаздоз. Убасҟан ахәра иоуит Фарид, иҭҟьаз ахы ихы иаахеит, амза 19 рзы иԥсҭазаара далҵит",-луанытә дқәыԥсычҳауа иашьеиҳаб дышҭахаз атәы дазааҭгылеит Риад Арҩыҭаа.

Риад Арҩыҭаа иашьа дышҭахаз атәы аниарҳәа акыр деиҵанарӷәӷәеит. Усҟан атәылахьчара аминистрс иҟаз Аԥсны Афырхаҵа Сулҭан Сосналиев, Риад дааиԥхьан хаҵаҵас диацәажәеит, аҳәара шицәыуадаҩызгьы адырра ииҭар акәхеит Фарид Арҩыҭаа иԥсҭазаара дшалҵыз.

"Акыр ихьаауп уҩызцәа анувыршьаауа, уашьа гәакьа иҭахара атәы ажәала иузеиҭаҳәом. Сосналиев акыр деиҵанарӷәӷәеит Фарид иҭахара, иҳәеит ԥшьымш аҳаирплан ҳәа акагь шыҟамло, иԥсыбаҩ арахь ишырзаамго. Заур Чычбеи сареи рациала ҳаицәажәеит, иасҳәеит уаҟа ԥсылманҵасла анышә дамардарц, уахьгьы арахьгьы ԥсыуа дгьылуп. Тҟәарчал амитинг еиҿыркааит, аҵәыуара ҟарҵеит, сыуаажәлар ишихәҭаз еиԥш сашьа анышә дамардеит. Тҟәарчал ақалақь агәаны, ҳаибашьцәа рҳаҭгәынқәа ахьыҟоу иаргьы изқәаҭыԥ ҟалеит", - иҳәеит Риад Арҩыҭаа.

Риад Арҩыҭаа иашьа иҭахара атәы анысзеиҭеиҳәа ашьҭахь, исцәыуадаҩын аибашьра иадҳәалаз азҵаарақәа иҭара. Избон, илаӷырӡқәа мчыла иҵәахуа дышсацәажәоз. Дқәыԥсычҳауа ҩаԥхьа ҳаиҿцәажәара иациҵон, сгәаҵанӡа ишнеиз анибалак ицәажәара нахигон, ишиҟазшьоу еиԥш дааԥышәарччон.

"Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара анцоз, Ачадара ахахьала Пицундатәи абаталион алахәцәеи Аԥсны Афырхаҵа Муаед Шоров игәыԥи ҳаиқәшәеит. Авокзал ахь ҳанылбаа аибашьра цон, ақырҭқәа ртанк аихамҩала аџьармыкьа аганахь ицон, азна ақырҭқәа ҭан. Заур Чычба адгьыл даласан дахьышьҭаз, ҿиҭуан: "абри атанк ҳара ҳтәакәзар ҟалап"-ҳәа, ус игәы иаанагеит Ашьҭахь, хымԥада ҳаибашьцәа иҭадырхеит, хара инарышьҭуамызт",-ҳәа азгәеиҭеит Риад Арҩыҭаа.

Аҟәа ақалақь Ахақәиҭра ашҭаҿы Риад Арҩыҭаа иҩызцәеи иареи ргәыԥ ацәыӡ аиоуит, аснаипер диеихсны дишьит Нхыҵ-Кавказынтәи хатәгәаԥхарла еибашьуаз Артур Кормоков(Ҟармыҟәа). Имаҷҩымызт Ахақәиҭра зхы ахҭнызҵаз ҳаибашьцәа, иара убас ахәрақәа заузгьы.

"Аҟәа ақалақь ахы ианақәиҭаҳтә ауха ақалақь аҿы саанхеит. Адырҩаҽны Аӡҩыбжьа ҳаиқәшәеит мрагылареи мраҭашәареи аибашьцәа. Аиааира ҳгеит ҳәа сара ианазхасҵа Ахақәиҭра ашҭаҿы саннеи ауп", - иҳәеит Риад Арҩыҭаа.

Нҵамҭак аҳәаақәа ирҭагӡаны иуадаҩуп ҳаибашьцәа ирхыргаз афырхаҵара атәы аҳәара. Риад Арҩыҭаа еиԥш аибашьцәа гәымшәақәа, рхала рыхьӡ наунагӡа ирчаԥеит, иҩагыло абиԥарақәа дара рҿырԥшала еизҳалап, Аԥсадгьыл иаҵеицәа иашақәаны иҟалап.

Леон иорден занашьоу Риад Арҩыҭаа дахьиз аҩнаҭа ҭаацәара дуун. Иаб Абдуль-Уаҳаби, иан Уаџьиҳа Быжьи жәаҩык ахшара рааӡеит фҩык арԥарцәеи, ԥшьҩык аҭыԥҳацәеи. Иахьазы Аԥсны инхоит Риад иашьцәа ҩыџьа Имади, Ҳалиди. Риад Арҩыҭаа иакәзар дҭаацәароуп. Иԥшәмаԥҳәыс Назира Шехови иареи хҩык ахшара рымоуп, ҩыџьа аԥацәа: Анзори Раули, рыԥҳа Асиеи.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Риад Арҩыҭаа

Аибашьра ашьҭахь Риад Арҩыҭаа иани иаби Шьамтәылантәи Аԥсныҟа иааит, аибашьраҿы иҭахаз рԥа Фарид иҳаҭгәын рнапы нықәыршьырц, рыҷкәынцәа ззеибашьуаз рыԥсадгьыл гәакьа абла иҭаԥшырц. Зыхшара аибашьраҿы иҭахаз аҭаацәарақәа рҿаԥхьа ҳхырхәоит, рыҷкәынцәа ргәалашәара ҳацуп.

Риад Арҩыҭаа иҩызцәа аибашьцәеи иареи ирзеиӷьаҳшьоит агәабзиара, акыршықәса рыԥсадгьыл иазааргаз Аиааира амшныҳәа иаԥылалааит! Риад Арҩыҭаа дынхоит Дранда аҳаблан. Инхарҭа иаҿоу аҩнашә унадгыларгьы, иаразнак иубарҭоуп инхоу дызусҭоу, зыԥсадгьыли зыуаажәлари бзи избо аӡә шиакәу.

© Foto / Р. Арыҩҭаа ихатә архив аҟынтә
Риад Арҩыҭаа иҩнашә

Хаҭала, сара саҩымсӡеит Риад Арҩыҭаа ихьӡи ижәлеи зныз аҩыра анызба, аха уи аҽны аҩны аӡәгьы дсықәымшәеит, аусура иҟан. Адырҩаҽны Риади сареи ҳаиқәшәеит ақалақь аҿы, ҳаиҿцәажәара иахылҿиаазгьы, ҳаҭыр зқәу аԥхьаҩцәа шәҟынӡа анагара сҽазысшәеит.

43

Аисель Агрԥҳа: Шьамтəыла сынхоны схаҿгьы исзаагом

107
Сахьалеи гəаҭалеи иԥшӡоу Шьамтəылантəи иааны зыԥсадгьыл аҿы инхо ҳџьынџьуаҩ Аисель Агрԥҳа длыҿцәажәеит ажурналист Сырма Ашəԥҳа.

Сырма Ашəԥҳа, Sputnik

Ҳазҭагылоу аамҭазы агəахəара ду унамҭарц залшом аҳəаанырцəынтəи зҭаацəа ирыцны наунагӡа зџьынџь дгьыл ахь нхара ҳəа иааз аҿар рыӡбахə ануаҳауа. Аҭыԥантəи рҩызцəеи дареи рҳəоу еиқəшəаны, ахəыҷбаҳчақəеи ашколқəеи рҟны арҵаҩцəеи ааӡаҩцəеи ирыбзоураны рхатəы бызшəа рҵоит, уи ҳəарада аԥсҭазаараҿы даара анырра бзиа рнаҭоит. Убас еиԥш, хатəгəаԥхарала ҳџьынџьуаа рынхарҭа ҭыԥқəа санырҭаауа ыҟоуп, срыҿцəажəоит аиҳабацəа, иара убас рыхшара. Уимоу, иҟоуп ахəыҷқəа рҭаацəа аҭырџьманра анырзыруа, уи сусура акыр иацхраауеит.

Убас еиԥш, ааигəа ссасны сызҭаз Аграа рҭаацəара рыхшара акыр иҿырԥшыгоуп, акыр сыхнахит раԥсшəаҳəашьа, рхымҩаԥгара. Раб сиҿцəажəонаҵы, ҿымҭкəа иҳадтəаланы иаҳзыӡырҩруан, аиҭагара аганахьала џьара ак ҳҭаххар, иҳацхраауан. Аиҳəшьцəа реиҳабы Аисель лакəзар, зегьы азҿлымҳара рылҭон, лхаҭа дызхасазҵаауаз рацəан, лыԥси-лыԥси еихьымӡо дгəырӷьаҵəа иазгəалҭон Аԥсныҟа лҭаацəа дрыцны нхара ҳəа раара залыршамхар, Шьамтəыла лыԥсҭазаара лхаҿы ишылзаамгоз. Лхəыцрақəа дыргəыларԥшуа лҿанаалха, ҳаҭыр зқəу аԥхьаҩцəа, шəара шəҿынӡагьы лыбзарӡы назгарц сҭаххеит.

"Сара аашықəса ракəын исхыҵуаз Аԥсныҟа санааз. Аԥсшəагьы аурысшəагьы ак сыздыруамызт, араб бызшəа ада. "Иҭабуп", "Аԥсны", "аԥсуа" - абас еиԥш иҟаз аԥсышəала имариаз ажəақəа сҳəон, избанзар саб Шьамтəыла ҳанынхоз исирҵахьан. Ҳара ҭаацəала Аԥсныҟа ҳанааз, ӡынран, ҳаԥсадгьыл аԥшӡара атəы зҳəоз асахьақəеи ажəабжьқəеи саб иеиҭаҳəамҭақəа рыла иаҳдыруан, схəыҷын, аха агəра ганы сыҟан ишысгəаԥхоз", - абасала ҳаиҿцəажəара ҳацҳаркит Аисели сареи.

Аисель Агрԥҳа Баграт Шьынқəба ихьӡ зху Аҟəатəи актəи абжьаратə школ аҟны аҵара лҵон, ахəбатəи акласс аҿы ддыртəеит. Лара излалҳəо ала, даара илцəыуадаҩын аҽаршьцылара, уаҩ длыздыруамызт, абызшəа лызҳəомызт, аха аамҭа цацыԥхьаӡа иубарҭан аҭагылазаашьа абзиара аганахьала аҽшаԥсахуаз.

"Сҩызцəа зегьы сџьашьаны исыхəаԥшуан, дареи сареи бызшəала ҳахьзеилыбамкаауаз ҳаицəыхаразшəа сзааиуан. Хəыҷы-ҳəыҷла абызшəақəа рҵара салагеит, анаҩс избарҭахеит сҩызцəеи сареи аԥхарра шҳабжьалаз, агəрагьы згеит, сҿаԥхьагьы ахықəкы ықəсыргылеит абызшəа адырра шхымԥадатəиу. Аурысшəа еиҳа имарианы исыцааиуан, аԥсуа бызшəа аҵаразы иҷыдоу акурсқəа сырхысуан, Анцəа иџьшьаны, қəҿиарала 11-тəи акласс асыркит", - ҳəа азгəалҭеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель иаҳəшьаки иашьаки лымоуп. Урҭгьы лара дызҭаз ашкол аҿы аҵара рҵон. Лаҳəшьа хəыҷы ҿыц ашкол ахь данца, даара ахаҵгылара лырҭон, лурокқəа рыҟаҵара илыцхраауан, џьара аӡəы диргəаар руӡомызт, абаагəареиԥш илыдгылан.

"Сашьа ажəбатəи акласс даналга ашьҭахь, асахьаркыратə ҵараиурҭа дҭалеит, қəҿиаралагьы далгеит. Сара афилологиатə факультет алысхит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет аҿы аҵара сҵоит. Даара сҩызцəеи сареи ҳаинаалоит. Аиаша шəасҳəоит, Аԥсны сара сзы ихазыноуп, убас еиԥшҵəҟьа сырзыҟоуп аԥсуаа. Шьамтəыла ҳаныҟаз саб иаҳзеиҭаиҳəалоз ажəабжьқəа лабҿаба ҳрықəшəаҵəҟьама ҳəа агəра анысзымго ыҟоуп", - лгәы хыҭхыҭуа дҳацәажәон Аисель Агрԥҳа.

© Foto / Сырма Ашуба
Аисель Агрԥҳа лҭаацәеи лареи

Ауаҩытəыҩса иԥсҭазаара аԥхыӡ еиԥш ианымҩасуа ыҟоуп. Аисель лҿырԥшала иубарҭоуп, агəрагьы угоит угəыӷрақəа анынаӡо еиҳау насыԥ шыҟам.

"Сара саб Аԥсадгьыл ахьчара дахьалахəыз сгəы дууп. Урҭ ртəы зҳəо асахьақəеи ианашьоу аҳəынҭқарратə ҳамҭақəеи лассы-лассы ицəырганы ҳрыхəаԥшуеит, ҳаҟара ҳацнаҵоит. Сабгьы игəы иахəоит ус ҳхы анымҩаԥааго. Сан дарабуп, аха саб иалихыз амҩа дацəхьамҵӡеит, лхы анрааланы, дарӷьажəҩаны дивагылоуп. Маҷара ҳахьынхо ҳгəылацəеи ҳареи ҳаизыразуп. Сан араб чысқəа рыҟаҵара бзиа илбоит, ҳгəылацəа еснагь агьама дҳарбоит, даргьы бысҭак рур, ҳхəы аарҭиуеит. Аԥсуа чысқəа рыҟаҵашьа аҵара саҿуп, ҭаацəала бзиа иаҳбоит", - лҳəеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель Агрԥҳа излалҳəо ала, лыжəлантəқəеи дареи аимадара рыбжьоуп, аҵара ахьылҵо ауниверситет аҿы еиҳагьы еибаԥшааит, лассы-лассы еибабоит. Аисель ҟазшьала даара еилыҷҷоу, зегьы рдырра иашьҭоу аӡə лоуп. Ауаа рацəажəара, рабадырра бзиа илбоит.

"Ауаҩытəыҩса шаҟа гəыла-ԥсыла бзиа дубо, убриаҟара уаргьы ҩнуҵҟала улашоит. Дара рызегьы еиуеиԥшым - дыҟоуп аӡəы хьаала иҭəу, дыҟоуп гəырӷьарыла имҩасуа. Убарҭ зегьы рҭагылазаашьа еилкааны уанрывагылоу, ухаҭа уамеигəырӷьарц залшом", - ҳəа азгəалҭоит Аисель Агрԥҳа.

Аисель Агрԥҳа, Аԥсныдгьыл лара лҭоурыхтə ԥсадгьылны илыԥхьаӡоит, Шьамтəыла акəзаргьы, зымҩа инлыжьуам, избанзар уаҟа диит, лхəыҷра ашықəсқəа уаҟа илхылгеит.

"Сара сабдуцəа рабдуцəа араҟа анышə иамадоуп. Сара урҭ ирхылҵыз аӡə сакəны Аԥсны сынхартə сахьыҟалаз Анцəа ҭабуп ҳəа иасҳəоит. Убас еиԥш, сан, ҳара ҳаԥсадгьыл Аԥсны шакəыз еилкааны, адгылара ахьҳалҭаз лҿаԥхьа схырхəоит. Сан лҭаацəара дууп, дара ԥшьҩык аишьцəеи, ԥшьҩык аиҳəшьцəеи ыҟоуп. Ианыгəхьаалго, аҭел ала драцəажəоит, аха иҟоуп аимадара аныбзиамгьы. Сан ахаан лылахь еиҵымхкəа дҳамбац, еснагь деихаччоит, уи ҳара даара ҳгəы ҭнагоит", - лҳəеит Аисель Агрԥҳа.

Аисель илыбзоураны, Шьамтəыла инхо лҩызцəа Аԥсны аӡбахə рдыруеит, асахьақəа рзылышьҭуеит, агəаҳəара рымоуп Аԥсныҟа аара. Аԥхьаҟа лгəы иҭоуп Аԥсны иазку авидеонҵамҭақəа ҭыхны аинтернет аҭаҵара.

Аисель Агрԥҳа Аԥсны имҩаԥысуа аҿар злахəу аусмҩаԥгатəқəа дрылахəуп. Гəаҭала дшыԥшӡоу еиԥш, дыԥшӡоуп ҭеиҭыԥшлагьы. Аҭыԥҳацəа ԥшӡақəа реицлабра "Королева Абхазии" далахəын, " авице-королева" (раԥхьатəи) ҳəа ахьӡ даԥсахеит.

© Foto / предоставлено Аисель Агрба
Аисель Агрба

Убри инаҷыданы, Аисель Агрԥҳа Аԥсны имҩаԥысуа асериалқəа рҭыхрахь ааԥхьара лырҭоит, иара убас амодақəа рырбарахь. Ажəакала, лыԥсҭазаара шəыга ԥшӡала еиларсуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

107

Дани Агрба: аҭоурыхтә аамҭа ҳазҭанаргылаз рацәоуп, алҵшьа ҳақәшәароуп

249
Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл аҿы зҭаацәа зманы инхо Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Дани Агрба иҭоурых ажурналист Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран, Леон иорден занашьоу, Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь зҭаацәа зманы ихынҳәыз Дани Агрба дынхоит Гәылрыԥшь араион Маҷара аҳаблаҿы. Хымԥада, исаҳахьан Дани Агрба иӡбахә, аха лабҿаба ҳаицәажәартә еиԥш аҭагылазаашьа смоуцызт. Зегьы ҿҳәарак-ҿҳәарак рымоуп, иааит уи аамҭагьы.

Маҷара агәаҿы, ахадара ахыбра анаҩсҵәҟьа, ҳџьынџьуаа рзы аҳәынҭқарра ахарџь ала аҩнеихагыла еиҭашьақәыргылан шықәсқәак раԥхьа. Ҳазҭагылоу аамҭазы уи ашҭа ушынҭалалак угәалаҟазаара еиӷьымхарц залшом, ахьхьа-аџьџьаҳәа аҳәыҷқәа рышьҭыбжь уаҳауеит, еихагылацыԥхьаӡа иубарҭоуп ауаа шынхо. Аиаша шәасҳәоит, лымкаала исыздыруамызт аҽнышьыбжьон аҩны исықәшәоз ауаа зусҭцәаз, ашә снасыр иаадыртып ҳәа гәҭакыс иҟаҵаноуп уажәтәи сныҟәарагьы Маҷараҟа ишхацсыркыз.

Актәи аихагылаҿы ашә асбжьы заҳаз ҭыԥҳа хәыҷык иаалыртит. Аԥсшәа наласҳәан, слазҵааит: "Аҳәаанырцәынтәи иаақәаз ҳџьынџьуаа шәреиуоума?" - ҳәа. Сылдыруазшәаҵәҟьа дааԥышәырччан: "Ааи, ҳара Шьамтәылантәи иаақәаз аԥсацәоуп, Агрбақәоуп, шәааи аҩныҟа", - лҳәеит. Исаҳаз аҭак аасызхеит, лҭаацәа аҩны ишыҟаз ансалҳәа, азин аарымсхын, сныҩналеит. Аҩнаҭа аԥшәмацәа убриаҟара гәыблыла срыдыркылеит, анаҩс сааҭла ҳзеиԥырымҵуа ҳаицәажәон. Ааи, зыӡбахә сымоу аҩнаҭа аԥшәма Дани Агрба иоуп.

Абар, уажәшьҭа аашықәса раахыс инхоит Аԥсны. Иԥшәмаԥҳәыс Маиса Алнаџьар дараб ҭыԥҳауп. Хҩык ахшара рымоуп, ҩыџьа аҭыԥҳацәа Аисели Сидреи, иара убас арԥыски, Иуксель. Арԥыс аусура дыҟан, еьырҭ зегьы аҩны исықәшәеит. Ҳаиҿцәажәаргьы хацҳаркит Шьамтәыла иахьынхоз аҭыԥ аӡбахә ала.

© Foto / Сырма Ашуба
Дани Агрба иԥҳацәа Аисели Сидреи

"Сҭаацәеи сареи Аԥсныҟа ҳаанӡа Берҳаџьам ақыҭаҿы ҳанхон, Голлантәи аҳаракырақәа ирзааигәоуп ҳқыҭа, еиҳарак инхо аедыгьақәеи аҟабардақәеи роуп, ҩ-ҭӡык аԥсуаа ҳрыланхон, ҳара ҳҭаацәеи, Ӡыӷәиԥацәеи (Гагәылиа). Сара сани саби Дамаск инхон, ақалақь ахь нхара ҳәа ииасаанӡа Кунеитра иахьаҵанакуа аԥсуаа рацәаҩны иахьынхоз Мумсиа ақыҭаҿы инхон. Уаҟа иуԥылон ажәлақәа: Маршьан, Гьечба, Чқәуа, Кәыџба, Маан, Агрба, Қәышьба уҳәа", - ажәабжьқәа сзеиҭеиҳәон Дани Агрба.

1948 шықәса рзы Палестинеи Израили реибашьраҿы Дани Агрба иабду Абдульӷани дҭахоит. Абдульӷани Агрба иабду иакәзар, Кавказаа ргәыԥ злахәыз еидысларак аҿы дҭахоит 1868 шықәса рзы. Усҟан иара иԥшәмаԥҳәыс Ҳалбадԥҳа (лыхьӡ еилкаам) лцәалтәымкәа дыҟан, Салиҳ захьӡыз ҷкәына хәыҷыкгьы длыман. Ҳалбадԥҳа лыԥшәма заа илаиҳәахьан, дҭахоны дҟалозар, Ҭырқәтәылаҟа лыхшара лыманы дцарц.

© Foto / Сырма Ашуба
Дани Агрба иабду Абдульӷан Агрба (арыӷьарахь игылоу)

"Ҳалбадԥҳа ус иагьыҟалҵеит. Лыҷкәын хәыҷы даашьҭыхны Ҭырқәтәылаҟа дцеит, лашьагьы длыцын. Уа дахьнеиз Абдуль Азиз Агрба диит. Лара лыхшара лыманы дынхон Кунеитра, аеҭымцәа рзы иргылаз аҩнаҟны. Абасала, ҳара ҳабшьҭра Аԥснынтә ихырҵәан Ҭырқәтәылаҟа, уантә Шьамтәылаҟа. Иаҳзымдыруа ирхыргаз аҭоурых рацәоуп", - иҳәеит Дани Агрба.

Дани иаб Фаруқ Агрбеи иԥшәмаԥҳәыс (дҟабардоуп) Леила Жьалаҳыжьи фҩык ахшара рааӡеит - хҩык аԥацәеи, хҩык аԥҳацәеи. Дани иҭаацәеи иашьцәа руаӡәки нхоит Аԥсны, егьырҭ Шьамтәыла. Иаб иԥсҭазаара далҵхьеит, иан лыԥсы ҭоуп. Ҳаиҿцәажәараҟны Дани еиҭеиҳәеит раԥхьаӡа Аԥсныҟа данааз атәы.

"Аԥсныҟа сааит аибашьра аҟалара мызқәак шагыз, 1992 шықәса рзы, араҟа ауниверситет сҭалеит. Ус, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалагеит. Раԥхьа Пицундатәи аибашьцәа ргәыԥ салан, анаҩс Шьамтәылатәи арԥарцәа Маҳмуҭ Қәышьба, Недаль Агрба, сара уҳәа Гәдоуҭа апартизанцәа еидызкылоз агәыԥ ахь ҳцеит, ҩыџьа адаӷьысҭанцәеи ҩыџьа аерманцәеи ҳацын аԥсуаа иреиуамыз, Гәырам Дапуа еиҳабыс дҳаман. Гагра ақалақь ахы ианақәиҭха ашьҭахь, Ибрагим Иаганов дҵаҟаҵаҩыс дызмаз аҟабардақәа ргәыԥ ҳалалеит", - иҳәеит Леон иорден занашьоу Дани Агрба.

Дани Агрба иҩызцәа аибашьцәа аӡәырҩы реиԥш, имаҷмызт дзықәшәаз ахҭысқәа, иҟан аԥсра абла данҭаԥшхьаз аамҭагьы. Аха уи аӡыргара ахәҭам ҳәа ԥхьаӡаны, рацәак иҽалаигаломызт, нас, ахӡыргара аибашьҩы иҟазшьамзар акәхап. Егьа ус акәзаргьы, исҭахын аибашьра иадҳәалаз игәалашәарақәа дырзааҭгыларц.

© Foto / Сырма Ашуба
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын Дани Агрба.

"Аҟабардақәа ргәыԥ ахь ҳаиасит быжьҩык. Очамчыра иӡхыҵран иҟаз адесант ҳрыланы, ӷбала амш ҳхын 14 сааҭ. Аха усҟан изалыршамхеит аоперациа ашьақәырӷәӷәара, иҟалаз ацәқәырԥа бааԥсы иахырҟьаны. Шроматәи ажәылараҿы аснаипер сшьапы ихәит, еицыз ҳахьтә ахәрақәа иҵегьы изауқәаз ҟалеит. Ԥшьҩык еиҳа ӷәӷәала ихәқәаз Нальчикҟа ҳдәықәырҵеит. Мызкы ааҵуаны еиԥш, ҩаԥхьа Аԥсныҟа сааит, аха сыхәра иауамызт, Москвала Дамаскҟа сдәықәырҵеит, уахьгьы аамҭала", - дцәажәон аибашьра аветеран.

Шьамтәыла ахәышәтәырҭа рацәак дҭамхакәа Дани Агрба иҩыза аҟабарда ҷкәын Гассан Џьарқаси иареи Аԥсныҟа еицааит, "Шьараҭын" агәыԥ ашҟа ицеит. Гассан Џьарқас Гәымсҭатәи ажәылараҿы дҭахоит.

© Foto / Сырма Ашуба
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын Дани Агрба.

"Иашьа гәакьак иеиԥш сихәаԥшуан Гассан Џьарқас, даара ҳаиҩызцәа бзиақәан. Иара идыруазшәа, ицәа иалашәахьан дышҭахоз, асалам шәҟәы ҩны иаанижьхьан. Сҭаацәа ираҳаит Аԥсныҟа еибашьра исыцааз сҩыза дышҭахаз, акыр саргьы схьаарго иалагеит. Гассан Џьарқас исалам шәҟәқәеи имаҭәақәеи аашьҭыхны, насгьы сҭаацәа ааргәыбзыӷны сеиҭаап Аԥсныҟа ҳәа гәҭакыс иҟаҵаны сеиҭацеит Шьамтәылаҟа, акыр иуадаҩын сара сзы уи аҩыза амҩа ақәлара, аха аҭагылазаашьа сақәнаршәеит", - луанытә дқәыԥсычҳауа игәҭыхақәа еиҭеиҳәон Дани Агрба.

Дани Агрба дхәыҷаахыс Аԥсны аӡбахә иаҳауан, уарла-шәарла акәзаргьы, усҟантәи аамҭазы иҟаз аиҭанеиааирақәа ирыбзоураны иидыруаз маҷмызт. Акыр дазгәыдууны игәалаиршәеит апоетесса Нелли Ҭарԥҳа Шьамтәыла даныҟаз, дара рыҩнаҭаҟны мышқәак дшынхоз, ҳамҭасгьы лышәҟәы шилҭахьаз. Адоуҳамч ӷәӷәоуп, Аԥсадгьыл аҵакы дууп, уи шьахәла ирныруеит зыԥсадгьыл иаҟәыгоу ҳауаажәлар.

Дани Агрба ихшара рхы-ргәы иақәгәырӷьо Аԥсны инхоит, рыхҩыкгьы Баграт Шьынқәба ихьӡ зху Аҟәатәи актәи абжьаратә школ иҭан. Уажәы уаҟа аҵара лҵоит зегьы иреиҵбу Сидра, аабатәи акласс аҿы дтәоуп. Аҷкәын асахьаҭыхратә ҵараиурҭа далгахьеит, афилологиатә факультет аҩбатәи акурс аҿы дтәоуп Аисель. Аисель илҭаххеит Аԥснытәи лыԥсҭазаара нарҭбааны далацәажәарц, илыԥгылаз ауадаҩрақәа, урҭ дшыриааиз, абызшәақәа шылҵаз, аҩызцәа шлырҳаз, аԥхьаҟатәи лыгәҭакқәа ртәы уҳәа. Хымԥада, инарҭбаау ҳаиҿцәажәара анаҩстәи анҵамҭазы иазсырхиоит.

Абасала, Дани Агрба иҭаацәа ҿырԥшык аҳасабала узыхцәажәаша аԥсыуа ҭаацәароуп. Аҽынтәи сгәалаҟазаара, насгьы Аграаи сареи ҳаибадырра иахылҵыз аԥхарра издыруаз рыжәлантәқәа ирзеиҭасҳәеит, изласылшоз ала еимадарак рыбжьасҵеит, сгәы иаанагоит уи аимадара амҽхак аҽарӷәӷәап ҳәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

249

"Аԥшӡа" насыԥда дшаанхаз: арԥыс изку ажәабжьк

106
(ирҿыцуп 14:20 26.09.2020)
Анасыԥдара иазку аҭоурых иадыруа ахҭысқәа аиҳарак аҭыԥҳацәа роуп изыхҳәаау, аха уи иаанагаӡом арԥарцәа рразҟы арыцҳара акьысуам ҳәа. Иахьа ишәзеиҭаҳҳәо ажәабжь зызку, қыҭак аҟны "Аԥшӡа" ҳәа жәаҩыла аҭыԥҳацәа илаԥшықәҵаны ирымаз, аԥсҭазаара "злахәмарыз" аҷкәын иоуп.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

"Аԥшӡа" - ари ахьыӡ ҷыда ауп акәымзар, ихьӡ хаҭа аӡәгьы иҳәомызт, уи аҟазшьарбада ари аҷкәын иоура, иҭбаара, ибла иаҵәа, иччаԥшь ихнаххьаз рхаҿы дырзаагомызт азы.

"Аԥшӡа" ажәеизатәи акласс аҿы дтәан, Асовет Еидгыла аррахь иаанаԥхьараны иҟаз арԥарцәа дрыцны амедицинатә гәаҭарақәа данырхысуаз. Убасҟан аҳақьым иабжьеигеит аурологиа аганахьала ихы гәеиҭарц, аха иԥхашьаз, 18 шықәса ирықәыз аҷкәын иҭаацәа рҿы иӡеит ари апроблема атәы.

"Аԥшӡа" Украина арра анихигоз ӡынрак азы ӷәӷәала дычмазаҩхеит. Ишоура акраамҭа имтәо ианалага, арратә ҳақьымцәа агәаҭарақәа жәпакы дырхыжьны, ипроблема аҽшарцәгьаз, наҟ-наҟ ахшара дшимоуа атәы рҳәеит. Хымԥада, ақәыԥшра иҭагылаз арԥыс, арҭ ажәақәа ирыҵаз аразҟыдара ихахьы иаразнак иааимгеит. Аамҭа анца ауп данрызхәыц.

"Аԥшӡа" аишьцәа дреиҵбан азы, аб игәараҭа иазынхоз иара иакәын. Хәҩык ахшара рахьтә иара ида аҭаацәарақәа аԥырҵахьан. "Уқәра цоит, уԥшӡарагьы наӡаӡа иаанхаӡом, аԥҳәыс даага", - ҳәа аӡәаӡәала дыхҭаркуа иалагеит рашьа 35 шықәса рҟынӡа даннеи.

"Бареи сареи ҳаибагар ҟалаӡом, аха бзиа бсамхабеит, ишԥаҟасҵари?" - ҳәа лаиҳәалон "Аԥшӡа" иаҳәшьа ланхәыԥҳа, дара рахь аангылара данцалоз. Аҿар рымаӡақәа анрыҵырх, ирылабжьеит "ари маҳагьароуп" ҳәа раҳәауа. Уи аахыс 20 шықәса ҵит, анхәыԥҳа хаҵа дцеит, ҩыџьа аԥҳацәа лоуит, аха лыԥшәма инапы шьҭихуан азы лычҳара анхыжжыла, лҭаацәагьы "ҳаԥҳа даҳшьума" рҳәан ддәылганы аҩныҟа дааргеит.

"Аԥшӡа" лара лахь хымԥада уажәшьҭа акагьы дақәгәыӷуамызт, аха даҽаӡәгьы длыхәаԥшӡомызт аиҳарак ипроблема иахырҟьаны.

Ныҳәак аҽны, "Аԥшӡа" иаҳәшьаԥа дицны днанагеит ихәыҷреи, иқәыԥшреи ахьихыигоз агәараҭахь.

Аишәа рхианы, "иуҭахыу акыр ыҟоума" ҳәа ивагьежьуаз "анкьатәи ибзиабара" зегь акоуп игәаӷьны ила дҭаԥшуамызт, иаргьы ихы ларҟәны, акәын аҭак шлиҭоз, аха убасҟан илашәыз иоуп изымбаз рҩыџьагьы рцәаныррақәа шҿыхаз.

Аҿыҵгақәа ҟаҵо, зны имашьына акы агушәа, ҽазны акы ихашҭызшәа иблахкыга дибарц азы "Аԥшӡа" лассы-лассы амҩа дықәлон уахь.

Шықәсыбжак ааҵуаны, ацәаныррақәа ирзымиааиз "Аԥшӡеи" анхәыԥҳаи маӡала еиқәшәо иалагеит. "Аԥҳәыс дааугар, агәра усыргоит ҳаизыҟазаашьақәа рҵыхәа шыԥҵәо" ҳәа иалҳәалон лара, иахькылнаго еилылкаауан азы. Арҭ ажәақәа "Аԥшӡа" рҭак ҟаиҵомызт, игәалаҟазаара бжьырхуан ауп…

Ҽнак "Аԥшӡа" ибзиабаҩ рымаӡаҭыԥ ахь дымнеиӡеит. Уи акырӡа игәнигеит, машәырк лыхьзар ҳәа дшәан, еиҭа ҿыҵгак ԥшааны дрызцеит. Асас абжьааԥнеиԥш аишәа издырхиеит, аха "иуҭаху акыр ыҟоума" ҳәа уажәтәила ивагьежьуаз иаҳәшьаԥҳа ҳәыҷы лакәын. Аӡәгьы ианимаҳауаз "баҳәшьаду дабаҟоу" ҳәа данлазҵаа, "лгәы бзиам, диоуп" ҳәа иаҭалкит. Арҭ ажәақәа ишоура харгалеит, игәы идырхьит, аха дахьышьҭаз ауадахь дызлаҩналози…

Анхәыԥҳа ақалақьтә џьармыкьа аԥхьа лыԥсы лылшәшәаны данкаҳа, дызбаз ауаа атакси ала ахәшәтәырҭахь дрышьҭит. "Ишакәым бкыдҟьеит, сыӡӷаб, ахәыҷы деиқәымхеит" ҳәа аҳәса рҳақьым зыԥсы ааиз лахь лҿанаалха, анхәыԥҳа еиҭа ахчы лхы нылаҳаит. Ахәылбыҽхан, аԥҳәыс лхьаақәа анеиқәтәа аҩныҟа дааит.

"Сара аҭаацәара сзаламлоз ахшара дсоуӡом, џьоукы рыӡӷаб лыгәнаҳа сықәсымҵап ҳәа акәын, бызлацәажәо схаҿы исзаагом, иҵабыргыцәҟьоума?" - ҳәа ибзиабаҩ лахь изҵаарақәа ҵыхәаԥҵәара рмоуит ианеибаба. Иажәақәа идыргәааз аԥҳәыс, ихаимҵозар дзызҵаашаз аҳақьым дазусҭоу аалырԥшит.

"Нан, угәынамӡара еилыскаауеит, аха аԥҳәыс ус анлыхьуа ыҟоуп, амала алаҳәара сахьымӡеит лцәа ҩыџьа асабицәа шалаз, дыццакцәаны дцеит", - ҳәа ахаҵа ихы иаднамкылоз ажәақәа иалҳәеит.

Хара имгакәа, "Аԥшӡа" иқәыԥшраан изықәгылаз адиагноз аҭҵаара далагеит. Москваҟа дахьцаз: "Ауаҩы ахьҭа илаланы даныҟоу егьа проблема изцәырҵуеит, аха уи иаанагаӡом ачымазарақәа зегьы хәышәтәышьа рымам ҳәа. Уара угәы бзиоуп", - ҳәа иарҳәеит уаатәи аҳақьымцәа.

Ибзиабаҩ лҿаԥхьа ишьамхы арсны аҭамзаара шьҭеиҵеит "Аԥшӡа", аҳақьымцәа ирҭахьаз ақьаадқәагьы лнапы инаиркит. Аха изхәарҭоузеи…

"Аԥшӡа" ибзиабаҩ машәырла лыԥсҭазаара ҿахҵәеит. Иара иахьагьы иԥсы ҭоуп, лара дшиџьабоз уаҳа аҭаацәара даламлеит. Ишьапы дахьынӡананагоз аҿыҵгақәа ԥшааны иаҳәшьаԥацәа рахь дцалон, абаҳча дҭысуашәа ҟаҵаны раҳәшьаду лҳаҭгәын аԥхьа днатәалон…

Илашәыз иакәын урҭ ацәаныррақәа зымбоз…

106