"Аԥсны аҭоурых змырӡуа": Сельчук Сымсым иҟазаратә нысымҩеи иабшьҭра аҭоурыхи

720
(ирҿыцуп 13:05 10.07.2021)
Сельчук Сымсым даныхәыҷыз инаркны Аԥсны иадҳәалаз аҭоурыхқәа дрызҿлымҳан. Аиҳабацәа анеицәажәоз дтәаны дырзыӡырҩуан. Сельчук ауниверситет даналага, уи инарҵауланы аҭҵаара иҽазикит, иагьиқәманшәалахеит. Ҳџьынџьуаҩ иҟазаратә нысымҩа атәы Саида Жьиԥҳа анаҩстәи ланҵамҭаҿы.

Сельчук Ешьреф-иԥа Сымсым иахьа дравторуп "Аԥсуаа рполитика аҭоурых 1770-1993 шш.", "Даҽа ԥсадгьылк ҳамаӡам. Аԥсуаа рхақәиҭратә еибашьра 1992-1993 шш." захьӡу ашәҟәқәа. Урҭ инрываргыланы аҭыжьра азырхиара даҿуп даҽа хԥа. 

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Сельчук Ешьреф-иԥа Сымсым диит Голандиа. Аҷкәын 12 шықәса анихыҵуаз иҭаацәа Ҭырқәтәылаҟа ихынҳәит, асаӡ қыҭа Ақбалық анхара иалагеит. Сельчук даныхәыҷыз, аиҳабацәа еидтәаланы Аԥсны иазкыз ажәабжьқәа анеибырҳәоз ихшыҩ азышьҭны дырзыӡырҩуан. Ашкол даналга, Сақариатәи ауниверситет аҭоурыхтә факультет дҭалоит. Уи ашьҭахь аамҭакы ашкол аҿы аус уны абизнес амҩаԥгара иҽазикуеит. Убри инаваргыланы, Аԥсны аӡбахә зҳәоз аҭоурыхтә нҵамҭақәа реизгара иҽазишәоит. Бжьышықәса ирылагӡаны Ҭырқәтәыла инхоз аԥсуа быргцәа дрыҿцәажәаны ианиҵаз рацәоуп. Османтәи аимпериа архив аҿы дцаны еиликааз ыҟоуп, анаҩс аматериалқәа реизгара иациҵеит Аԥсны, Ҟарачы-Черқьесиа, Москва. Арҭ анҵамҭақәа ихы иархәаны 2016 шықәсазы иҭижьит раԥхьатәи ишәҟәы "Аԥсуаа рполитика аҭоурых 1770-1993 шш." захьӡу.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Сельчук Сымсым Аҟәа ишәҟәы аӡыргараан

"Аԥсны иазкны аиҳабацәа рҟнытә исаҳауаз аҭоурыхи сыла иабози еиқәшәо ианаламга, еилыскааит аҳәынҭқарра дуқәеи амилаҭ рацәеи ҳрылаӡуа ҳшалагаз. Ҳанҵәара ааима ҳәа ахәыцра соуит. Убри аҟнытә сҽазысшәеит иахьсылшоз зехьынџьара сыԥсадгьыл иадҳәалаз анҵамҭақәа реидкылара. Ари ашәҟәы ахьӡ ишаҳәо еиԥш, 1770-1993 шықәсанӡа аԥсуаа имҩаԥыргоз аполитика аныԥшуеит. Аус адызулон бжьышықәса. Ашәҟәы акьыԥхь анаба, аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа аӡәырҩы рнапаҿы инеит, аӡыргарагьы ара адагьы еиҿкаан Аԥсны", - иҳәоит Сельчук Сымсым.

2019 шықәсазы иҭыҵит "Даҽа ԥсадгьылк ҳамаӡам. Аԥсуаа рхақәиҭратә еибашьра 1992-1993 шш." захьӡу аусумҭа.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Сельчук Сымсым ишәҟәы "Даҽа ԥсадгьылк ҳамаӡам. Аԥсуаа рхақәиҭратә еибашьра 1992-1993 шш."

"Ари ашәҟәы азы хышықәса аматериалқәа еизызгон. Аԥсны сцаны 300-ҩык Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа срыҿцәажәеит. Ргәаанагарақәеи ргәалашәарақәеи срызҵааит Ҭырқәтәылантәи зџьынџьдгьыл ахьчаразы ицаз сыуаажәларгьы. Схы иасырхәеит аҳәаанырцә иҭыҵуаз ҳаибашьра атәы зҳәоз агазеҭқәеи ажурналқәеи уҳәа", - иажәа иациҵоит Сельчук.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Сельчук Сымсым Ҭырқәтәыла ишәҟәы аӡыргараан

Автор аҩбатәи ишәҟәы аԥсшәахь еиҭеигеит Оқтаи Ҷкотуа, редакторс дамоуп Арда Ашәба. Уи иаарласны акьыԥхь абараны иҟоуп Аԥсны, Арепатриациазы аҳәынҭқарратә еилакы ацхыраарала.

Сельчук Сымсым бжьышықәса рыла Османтәи аимпериа архиви, Англиеи, Германиеи, Франциеи, Италиеи, Бырзентәылеи, Ирани, Ермантәылеи, Қырҭтәылеи, Монголиеи, уҳәа рҟны ииԥшааз Аԥсны аҭоурых зырҵабыргуа аматериалқәа еидкыланы имоуп. 2022 шықәсазы аԥсуа иҭоурых зырҩашьо ақырҭцәа уи ала аҿагылара рызҭо хаз шәҟәны аҭыжьра игәы иҭоуп.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Станислав Лакобеи Сельчук Сымсыми

Сельчук Сымсым аԥшьбатәи ишәҟәы рызкхоит Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа-абаза қыҭақәеи уаҟа инхо ҳауаажәлар рыжәлақәеи.

"Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа-абаза қыҭақәа ҭҵааны, рхыԥхьаӡареи рҭоурыхи, амҳаџьырра ашьҭахь уаҟа инхоз ҳауаажәлар рхаҭаранкцәа рыжәлақәеи реидкылара сашьҭоуп. Рыцҳарас иҟалаз, Ҭырқәтәыла аԥсуа-абаза қыҭақәа маҷхо иалагеит, иқәӡӡаз ажәлақәа рацәахеит", - инаҵишьит иара.

Автор ахәбатәи иусумҭа азкхоит аԥсуа етнографиа.

Сельчук Сымсым атәым дгьыл аҟны дынхоит, аха Аԥсны аҭоурых аихаҳара даҿуп. Иара иџьабаа хәы змаӡам материалны архив иазынхоит.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Сельчук Сымсыми, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, академик Ҭеимураз Ачыгәбеи, Аԥсуаҭҵааратә институт аусзуҩцәа Алина Ачԥҳаи Альбина Анқәабԥҳаи

Сельчук иҭаацәаратә ҭоурых дазааҭгыло иҳәеит, амҳаџьырра аамҭақәа раан, Аԥсны, Калдахәара ақыҭантә 12 шықәса зхыҵуаз иабду иаб Адамыр иҭынхацәеи ижәлантәқәеи дрыцны дшааз. Ахҵәацәа аԥхьанатә Ҭырқәтәыла, Карадере ҳәа иахьашьҭоу иӡхыҵит, анаҩс аԥсуаа Цхьынара ҳәа зыхьӡырҵаз ақыҭахь иааит урҭ ирхылҵыз.

"12 шықәса зхыҵуаз, аныда абыда атәым дгьыл ахь иқәнагалаз сабду иаб Адамыр даазгаз иаб иашьцәа драаӡеит. Иқәра анааи, Хагәышьԥҳак динасыԥхеит. Ҩыџьа аҷкәынцәа рхылҵит. Рԥацәа ианрызҳа, Карадере иқәҵны Цхьынараҟа иааит. Сара сабдуцәа жәа-абиԥарак рыхьӡқәа еилкааны исымоуп. Саб ихьӡын Ешьреф, сабду Рыфаҭ, уи иаб Адамыр. Анаҩс дцоит Лац, Чагәыҭ, Мамсыр, Муса, Гыд, Баӷыр, Қач, Озбақь. Уи инахыс аилкаа сымам, аха иҭысҵааз зегьы ақьаад ианысҵеит", - иажәа иациҵоит ҳџьынџьуаҩ.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Сельчук Сымсым ишәҟәы "Аԥсуаа рполитика аҭоурых 1770-1993 шш."

Сельчук 2002 шықәсазоуп раԥхьаӡакәны иԥсадгьыл ишьапы анықәиргыла. Уи нахыс есышықәса дмаакәа иҟамлацт. Раԥхьатәи ашықәс азы иара драбадырит иашьцәа-ижәлантәқәа Аслани Ҭемыри Сымсымаа, Џьони Виталии Смыр. Агәахәара ду инаҭеит ашәҟәыҩҩы Рушьбеи Смыр идырра.

© Foto / предоставила Сельчук Сымсым
Сельчук Сымсым Аԥсны иашьцәа Сымсымааи Смырааи данырԥылоз. Афото аҿы - Аԥсны жәлар рпоет Рушьбеи Смыр, Аԥсны Афырхаҵа Раули Смыр, уҳәа егьырҭ аижәлантәқәа.

"Раԥхьаӡа Аԥсныҟа саннеи, иаразнак иснырит уи сыԥсадгьыл шакәыз. Сашьцәа сыргеит аамҭала сабдуцәа ахьынхоз Калдахәараҟа. "Абраакәын рҭыԥ, уажәшьҭарнахыс уара иутәуп", - ҳәа сарҳәеит. Уи даараӡа сгәы арԥшааит. Анкьа зны сеиҳабацәа рышьҭа сшьапы ахьықәсыргылаз рыԥхарра снырызшәа сҟалеит", - ҳәа азгәеиҭоит Сельчук.

Сельчук Ешьреф-иԥа Сымсым арҭ хә-шәҟәык рҟны даангыларц игәы иҭам. Ирҿиаратә мҩа иацҵауа ижәлар адунеи аҟны иӡыригалоит.

720

Ҩ-кылца, Бат-ихәы: Калиақ ақыҭаҿы инхо аԥсуаа рҭоурых

35
(ирҿыцуп 20:15 01.08.2021)
Ҭырқәтәылатәи ақыҭа Калиақ аҿы аԥсуа жәлақәас иҟоуи, урҭ уахь ишнанагази, иара еиҿызкаази ртәы шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Sputnik архив аҟнытә Нонна Ҭхәазԥҳа лматериал.

Аҭоурыхтә ӡеибафара иахҟьаны ихырҵәаны Ҭырқәтәылаҟа идәықәҵаз аԥсуаа ахьынхо ақыҭақәа иреиуоуп ақалақь хәыҷы Ҳендеқь иаҵанакуа Калиақ ақыҭа. Иахьа Калиақ ақыҭаҿы инхо аԥсуаа хҵәаны раԥхьа уа ианықәнагалаз дара нхеит Орманқьиои ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿы, аха уа ашыӡ бааԥс рылаланы иқәнаго иалагеит.

Убри аҟынтә дара ииасит Калиақҟа. Раԥхьа араҟа иааиз аԥсуаа ахьынхаз Алимас ихәы ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿоуп. Анаҩс дара ирҿыҵны шьоукы ақыҭа Ҭагәаареқь ҳәа изышьҭоу еиҿыркааит. Ари ақыҭа еиҿызкааз драԥхьагылан Аӡагәа-иԥа зыжәлаз Маршьанаа рабиԥара иаҵанакуаз ауаҩы. 

Раԥхьа аԥсуаа ара ианаанага ашьҭахь Кыџьаа цеит Зиумбылы, Агәымбақәа ԥыҭҩык Ҳарманҭеԥе ақыҭахь ицеит Каилақ иаанхеит Бираа.

Бираа рхәы ҳәагь ақыҭаҿы аҳабла ахьӡ амоуп. Бираа Аӡынаа рыжәла иабшьҭроуп. Бир-иԥацәа ирыцынхоит: Шаҭаа, Ҷанаа (Уанагәаа), Ашаа, Ҭагцар ихәы ҳәа иахьашьтоу инхоит Ҭараа, Аншбақәа, Шаҭаа, Уасҵаа. Ауасҵаа аубых аԥсуаа ҳәа ирышьҭоуп. Ауасҵааи Ҭхәазааи абык ихылҵыз абиԥарақәоуп. Калиақ иҟоуп Азахә ихәы ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥгьы. 

Абри аҭыԥ аҿоуп Уасҵаа еиҳа иахьырацәаз, аха иахьала иқәҵны ицахьеит, уа инхаз дмаҷуп.

Азахә ихәы ҳәа ахьӡ захырҵазгьы дара Уасҵаа уа иахьеиланхоз азоуп. Уасҵаа рыдагь уаҟа инхоит: Урыс-иԥацәа, Албаҭаа, Хабыуаа.

Калиақ ақыҭаҿы иҟоуп аҳабла Ҩ-кылца – уаҟа инхоит Агәымаақәа, Куџаа, Шаҭ-иԥацәа, Кауаиаа, Мшәыдаа, Қымҷаа, Ҳаџьбиаа, Гәасаа (Агәасба), Барҟанаа, Гечаа.

Бат-ихәы ҳәа иахьашьҭоу инхоит Папаа, Џьгьриаа – Ешаа рабиԥара иаҵанакуеит, Гьалдымаа, Гәуасаа (Агәасба), Барҟанаа, Гечаа  Џьгьераа – Ешаа рабиԥара иаҵанакуеит, Гьалдымаа Гәуасаа (Агәасба), Мшәыдаа, Ламырцәаа, Ахаа, Хәымсацәаа.

Иааидкыланы иуҳәозар ақыҭа абас ишоит: Азахә рхәы, Алмас ихәы, Ацшьаа рхәы, Бираа рхәы, Папаа рхәы, Ҭаҭараа рхәы, Урыс-иԥацәа рхәы ҳәа.

Калиақ ақыҭаҿы инхо аԥсуаа рыбжаҩык раԥхьа уахь ианықәнагалаз Адаԥазар азааигәара Кандра ахьахьӡу иӡхыҵит, шьоукы Ван ахьырҳәо иӡхыҵит. Шьапыла мацара ауп Калиақ ақыҭа аҟынӡа ишцаз. Ирҳәоит ирацәаҩуп амҩаҿы амшын ихыԥсылазгьы ҳәа. Арахь раара зыхҟьаз ҳәа аиҳабацәа ирҳәо, аурыс ҭаха римҭо ианалогоуп, аибашьраҿ иҭахаз ҭахеит, иаанхаз зшьапы инанагоз зегьы ықәымҵыр ада ԥсыхәа рмоуит ҳәа ауп ирҳәо.

Калиақ инхо Аншба Неџьмеҭҭин Аԥсны Ԥсҳәы Ахчыԥсы ҳақәҵит иҳәоит. Аԥснынтәи уахь иагаз Неџьмеҭҭин иабду иаб иоуп – уи Тытышь ихьӡын. Тытышь иԥа Муса ихьӡын, Муса иԥа Фаиқ ихьӡын.

Фаиқ Неџьмеҭҭин иаб иакәын. Аха Неџьмеҭҭин игәалашәоит Ҭырқәтәыла инанагаз иабду иаб Тытышь иабдугьы иабгьы рыхьӡқәа.

Тытышь иаб Қәабзаи ихьӡын. Қәабзаи иаб Патырзач ихьӡын. Қәыбзачи Патырзачи Аԥсны ижуп.

Калиақ ақыҭаҿ инхо ауаа рыҩныҵҟа макьана иуԥылоит Аԥснынтәи уахь инеиз аҭаҳмадацәа ԥыҭҩык рыхьыӡқәа згәалашәо. Аԥснынтәи Калиақ ақыҭаҿы инанагаз рҟынтәи рыхьӡ рҳәоит Мшәыды-иԥа Азиз, Шаҭ-иԥа Уамар, Аӡагәа-иԥа Кадыр, Хымсаҵә Али. Ирҳәоит ақыҭа Калиак еиҿызкааз убри Хәымсаҵә Али иоуп ҳәа. 

Калиақ ақыҭаҿы инхаз ажәлақәа рахьтә аамсҭа жәлақәаны иԥхьаӡоуп Кәыџаа, Кәаӡаа (Шаҭ-иԥацәа), Мшәыдаа.

Араҟа имаҷымкәа иҟоуп Аԥсны иаанымхаз ажәлақәа. Уи зыхҟьаз дара иахьатәи Аԥсны аҳәаа анҭыҵ Мзымҭа аӡиас аиҩхаақәа рахь иахьынхоз ауп.

35

"Ҳзеиԥш ҩноуп": Елиф Ҭаԥшьԥҳа (Маршьан) Сҭампылтәи адернеқь азы

543
(ирҿыцуп 12:51 11.07.2021)
Ҭырқәтәылатәи Аԥсуа дернеқьқәа апандемиа иахҟьаны русура ԥкуп. Аха уеизгьы уи ахаҭарнакцәа "аԥсуа ихәшҭаара" амца ҽҳәаҵаны ирымоуп. Хымз раԥхьа Сҭампылтәи Аԥсуа дернеқь аиҳабы ихаҭыԥуаҩс иалырхыз Елиф Ҭаԥшьԥҳа (Маршьан) еиҭалҳәеит рнапы злакуи гәҭакқәас ирымоуи ртәы.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Елиф Ҭаԥшьԥҳа лхы лдыруеижьҭеи Аԥсуа дернеқь лыԥсҭазаара иадҳәалоуп. Араҟоуп лара лхатәы бызшәа ашьаҭа ахьлырӷәӷәаз, аԥсуа культурахь агәыбылра ахьеизлырҳаз.

Сҭампыл иҟоу Адернеқь егьырҭ ҳмилаҭ-культуратә центрақәа реиԥш, "аԥсуа ихәшҭаара" ҳәа иԥхьаӡоуп. Апандемиа ҟалаанӡа араҟа лассы-лассы аиԥыларақәа еиҿыркаауан. Аԥснынтәи иаауаз асасцәа рыдыркылон. Арҭ аҭыӡқәа рҟны ҳџьынџьуаа ирымоуп алшара рхатәы бызшәеи, рмилаҭ кәашареи рҵара, рҟазара арҿиара.

© Foto / предоставлено Елиф Маршьан
Елиф Маршьан

"Адернеқь аҟны аԥсшәа ҳлырҵоит Дали Санӡааԥҳа, лара лыбзоурала ԥхамшьарада зхатәы бызшәала ицәажәо ҟалеит, уи азы иҭабуп ҳәа ласҳәоит. Апандемиа аамҭазгьы онлаин ала алекциақәа ирыцаҳҵон. Еиҿкаауп акәашаратә ансамбльқәа хԥа - "Редада", уи еихшоуп аиҳабыратәи абжьаратәи гәыԥны, иҳамоуп ахәыҷтәы коллектив "Рерашьа", иара убас акәашара абзиабаҩцәа ргәыԥ "Ааԥын". "Редада" аконцертқәа мҩаԥнагахьан Аԥсны. Аҟазауаа рзы иаԥҵоуп еиуеиԥшым акружокқәа, иаҳҳәап амырзакан арҳәара, асахьаҭыхра, аԥҽыхалых аҟаҵара", - Адернеқь аҟны рнапы злаку дазааҭгылеит Елиф Ҭаԥшьԥҳа.

© Foto / предоставлено Елиф Маршьан
Елиф Маршьан

Аԥсуа дернеқь ахыбраҟны иҟоуп амилаҭ чыс ахьыҟарҵо акрыфарҭагьы. Елиф лажәақәа рыла, араҟа илҵуа аԥара цхыраарак аҳасабала ишьҭарҵоит. Изныкымкәа агәыҳалалра аадырԥшхьеит аԥсуа ҭаацәарақәа рзы, ацхыраара аарышьҭхьеит Аԥсныҟа. Иахьагьы еизганы ирымоуп амаҭәа.

Адернеқь аҟны мызкахьы знык абыргцәа алархәны аизарақәа мҩаԥыргоит. Ирылацәажәоит ҳмилаҭ ахаҿра ахьчара иадҳәалоу азҵаарақәа.

Сҭампылтәи Аԥсуа дернеқь аҿы ҩышықәса раахыс аус ауеит аҳәса рхеилак "Агәыбылра". Уи еиҳабыс дамоуп Емине Пасаниаԥҳа. Елиф илҳәеит дара апандемиа ҟалаанӡа ус дуны иҟарҵаз шакәу Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа ҭаацәарақәа рыбжьара, аҳәса рганахьала ахацәа рымч ахархәара арҭо иарымҭо аилкаара.

"Ҭырқәтәыла, астатистика излаҳәо ала, есыҽны аҳәса рганахьала ахацәа рымч ԥыршәоит, ирацәаҩӡоуп ааха зауа, иара убас зыԥсҭазаара иалҵуа. Абри азҵаара аҳәса рхеилак "Агәыбылра" алахәцәа есқьынагьы ҳгәы иҵхон. Убри аҟнытә иахьынӡаҳалшоз аԥсуа ҭаацәарақәа рҿы аҳәса анкетақәа рызшаны, иҟарҵаз аҭакқәа рыла еилаҳкааит, урҭ рхыԥхьаӡара зынӡа ишмаҷу. Иҟоугьы апсихологцәа рацәажәеит. Атәым милаҭ аҿы еиԥш астатистика ҳаргәамҵызҭгьы, Адернеқьқәа реиҳабацәа, абыргцәа ари аус аӡбара иадҳаԥхьалон. Анцәа иџьшьаны, уаанӡа ҳамнеиӡеит", - инаҵылшьит Елиф.

Елиф Ҭаԥшьԥҳа иазгәалҭеит, ргәы хыҭхыҭуа ишазыԥшу Адернеқь уаанӡеиԥш аусура анхацнаркуа ҳәа. Усҟан апандемиа иахырҟьаны иаԥыхыз русқәа ирыцырҵоит. Аџьџьаҳәа ахәшҭаараҿы рҽеизыргоит.

"Адернеқь доусы иҩнаҭа еиԥш иԥхьаӡоит. Ахәыҷқәаҵәҟьа рҭаацәа иразҵаауеит "ҳанбацо" ҳәа. Араҟа ақалақь ду иаланарӡуа ҳмилаҭ иреизарҭоуп, ҳбызшәеи ҳкультуреи реиқәырхарҭа ҭыԥуп. Шықәсқәак раԥхьа Адернеқь аҿы аԥсуаа иазгәаҳҭо ҳалагеит "Ажьырныҳәа". Ажьира амаҭәахәқәа ҳамоуп. Иахәҭоу зегьы еиқәыршәаны, аиҳабы дҳақәныҳәоит. Усҟан Аԥсны иҟоу ҳауаажәлар рыгәҭа ҳгылоушәа ҳхы ҳбоит", - ҳәа азгәалҭоит ҳџьынџьуаҩ.

© Foto / предоставлено Елиф Маршьан
Елиф Маршьан

Елиф Ҭаԥшьԥҳа (Маршьан) Аԥсныҟа даахьеит, илымоуп атәылауаҩшәҟәы. Лара лгәы иҭоуп лабдуцәа рыдгьыл ахь ахынҳәра.

Елиф лажәақәа рыла, амҳаџьырра ашықәсқәа раан, аҳҷыԥсаа ахьынхоз, Гәбаадәы ҳәа иахьашьҭаз (Красная поляна) аҟынтәи лабду иабду Мырзаҟан ахҵәара дақәшәеит. Уинахыс Ҭырқәтәыла рышьаҭа адыркит.

"Аԥсны саныҟаз, сахьынаԥшааԥшуаз зехьынџьара сылаӷырӡ ахькаҭәам ыҟам. Схаҿы иаазгон ажәытә сахьақәа. Уажәы сахьгылоу анкьа сабдуцәа мҩасны ицозар ҟалон сгәахәуан", - лҳәоит Елиф.

© Foto / предоставлено Елиф Маршьан
Елиф Маршьан

Елиф Ҭаԥшьԥҳаи Сҭампылтәи Аԥсуа дернеқь аиҳаб ҿыц Албуз Иаани (Иаган) сара сыхәҭакахьала иҭабуп ҳәа расҳәоит, апандемиа шыҟазгьы, дара ргәаҳәарала, аԥҟарақәа арбаны, ааигәа Ҭырқәтәыла иҭыҵыз сышәҟәы-альбом "Ицәажәо аҭыӡқәа" аӡыргара ахьеиҿыркааз азы.

Араатәи аԥхарра знырхьоу агәра имгар залшом, миллионҩыла амилаҭ еилаԥса ахьынхо ақалақь ду аҟны, аԥсуара ҿыцәаара шақәым.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

543

Аԥсны ААР "ампыҵахалара ахыхраз" Қырҭтәыла арезолиуциа апроект ахҳәаа анаҭеит

1
Ампыҵахалара ахыхрази аурыс-ақырҭуа еимак ҭынчмҩала аҭышәныртәаларази арезолиуциа уаанӡа, нанҳәа 2 рзы иалацәажәеит Қырҭтәыла Апарламент азинтә зҵаарақәа реилак аҿы.

АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра "ампыҵахалара ахыхрази" аурыс-ақырҭуа еимак ҭынчмҩала аҭышәныртәаларази арезолиуциа "аԥсҭазаара иаҟәыгоу, аԥсуа-ақырҭуа еиҿагылара амзыз еиҭазкуа" акоуп ҳәа азгәанаҭеит. Абри атәы кьыԥхьуп аусбарҭа асаит аҿы.

Аԥсны ААР адырра ала, Қырҭтәыла иаднакылаз адокумент аҿы Урыстәылатәи Афедерациахь ааԥхьара ҟанаҵоит Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи "ампыҵахалара рхыхраз", иазхаҵоу рхьыԥшымра мап ацәнакырц, иара убасгьы аетникатә ҟазшьала ауаа еилырымхларц, Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны аконструктивтә ҟазшьала ахы мҩаԥнагаларц азы ҳәа.

Аусбарҭаҿ иазгәарҭеит 1992 шықәсазы Аԥсны аибашьра алагаразы аҭакԥхықәра зду Қырҭтәыла шакәу, иара убас, Аахыҵ Уаԥстәыла 2008 шықәсазы аҭыԥ змаз ахҭысқәа рызгьы ахара дара ишрыду.

"Иазгәаҭатәуп Қырҭтәыла амчрақәа ишырҭаху аԥсуа-ақырҭуа еимак аурыс-ақырҭуа еимак акәушәа ауаа дырбара, аха уи изаҟаразаалак ҵаҵӷәык амам. Иззыҟарҵогьы аҭакԥхықәра рҽацәхьакны ахара ирыду мап ацәыркырц ауп", - ҳәа аҳәоит ареспублика адәныҟаполитикатә усбарҭа ахҳәааҿы.

Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистрра Женеватәи аиҿцәажәарақәа ирлахәылоу жәларбжьаратәи абжьаҟазацәа рахь ааԥхьара ҟанаҵоит 1992–1993 шықәсқәеи 2008 шықәсеи рзы Қырҭтәыла ахымҩаԥгашьа цәгьоуроуп ҳәа иршьарц, Аԥсни Қырҭтәылеи рыбжьара амч ахамырхәаразы аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра иацхраарц.

Аусбарҭа иара убасгьы ааԥхьара ҟанаҵоит Аҟәеи Қарҭи рыбжьара еиҟароу аҳәынҭқаррабжьаратә еиҿцәажәарақәа рышьақәыргылара иацхраарц Аахыҵ Кавказ акраамҭатәи аҭынчреи аҭышәынтәалареи реиҿкаара хықәкыс иҟаҵаны.

Аԥсуа дипломатцәа иазгәарҭоит ақырҭуа ган Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҳәаақәа ирҭагӡаны аполитикатә ҭахра аарԥшны рконструктивтә позициа иқәныҟәар шрыхәҭоу. Избанзар аиҿцәажәарақәа рлахәылацәа зегьы ззыԥшу Қырҭтәыла аконструктивтә хымҩаԥгашьа ауп.

1