Изготовление сыра

"Шьхацани шьхалбаани" арахәааӡареи уи Анцәахәқәеи

232
(ирҿыцуп 12:56 14.10.2018)
Аԥсуаа рҿы арахәааӡара иадҳәалоу аныҳәарақәа уаанӡа ишымҩаԥыргози, иахьа урҭ рҟынтә еиқәхази дырзааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодоуаԥҳа, Sputnik
Гәыҧ ақыҭанхаҩ Аркади Қапба дхәыҷаахыс иҩнаҭа ашьамаҟа, аҧсаса агмызт. Уи даныхәыҷыз инаркны иҭаацәа дрыцны ашьха дхалон, ахьчацәа рус ишазыҟазгьы жәабжьеиҭаҳәарала акәымкәа лабҿаба избоз, уи атрадициа иалааӡаз дреиуоуп.

Есышықәсеиҧш сынтәагьы ирахә иманы Кәын иашҭаҿы дыхьчон. Иара иҩызцәа ахьчацәагьы иаргьы аҭыҧ ылхны иахьрымоу Қапаа рҭыҧ ҳәагь азырҳәо иҟалеит.

"Саб иҧсы анҭаз ашьха ахалара бжьаижьӡомызт, иҭаацәагьы игон, агәылацәа еиццон. Ҭыҧк ылхны ирыман, есымшагьы убра иаангылон азы Қапаа рҭыҧ рҳәон, убас иагьахьӡхалеит. Соиҧсарагьы ҳанхало ыҟоуп", – ҳәа ҳзеиҭеиҳәеит Аркади Қапба.

Аҧсуаа арахәааӡара рыҧсабара иахьалоу аҟынтәи иара акалендартә аамҭагьы шьхацани шьхалбаани ҳәа еихыршоит. Уи иун мза инаркны октиабр анҵәамҭанӡа аҵанакуеит. Ари аамҭа урҭ традициала рҽазыҟарҵоит, ажәытәан имҩаҧыргон еиуеиҧшым ақьабзқәа, иахьа урҭ рҟынтәи иаанхаз ҳәа шамахамзар акгьы ыҟаӡам, уарла-шәарла ашьхақыҭан инхо аӡәы акы игәаламшәозар.

Аҧсуаа рытрадициа ари аганахь ала ишбеиаз аанарҧшуеит урҭ рынцәахәқәа. Зегь иреиҳабу Аиҭар иоуп – арахә рынцәахәы (мамзаргьы аҩнытә ҧстәқәа рынцәа). Уи бжьыџьара иҽишоит ("Уа, Аиҭар, Бжь-Аиҭар, уылҧха-угәыҧха!" рҳәоит ианныҳәо): Жәабран – ажәқәа рынцәахәы, Џьабран – аџьмақәеи ауасақәеи (аҧсаса) рынцәахәы, Мқамгариа (Ақамгариа, Сқагариа) – акамбашьқәа рынцәахәы, Аҽышьашьан (Аҽы-шьашь) – аҽқәа рынцәахәы, Алышькьынтыр – алақәа рынцәахәы, Ацыхь – ацыгәқәа рынцәахәы, иара убас Григори Чурсин ишиҩуала, аҧсуаа аҳәақәа ирацәаны ианҵаны ианрымаз уи анцәахәгьы дыҟан, аха уи ихьӡ арбаӡам.

Ҳа ҳзыҿцәажәоз аҭаацәара ишаҧу еиҧш, ашьха ианхало иныҳәоит машәыр рықәымкәа илбаарцаз, рырахә-рышәахә еизҩыда иҟаларц, аха изымҵаныҳәо анцәахәы ҳәа аӡәы ихьӡ рҳәо ҳгәалашәом рҳәоит, урҭ Анцәа иахь рхы нарханы ауп ишныҳәо. Аркади Қапба ишиҳәаз алагьы, урҭ аҩнаҭа аҭаацәа роуп ирықәныҳәаны амҩа иқәызҵогьы.

Аркади Қапба имоҭеи иареи
© Фото : Қапаа рҭаацәаратә архив аҟынтә
Аркади Қапба имоҭеи иареи

"Аҧхын аҧхьатәи амза анҵәамҭазы ҳхалоит, сентиабр анҵәамҭахь ианнеиуа ҳалбаауеит. Ара аҩны ҳандәылҵуа ус, "ашьха алыҧха" ҳәа ҳныҳәаны амҩа ҳақәлоит, амҩабжаранӡа ҳнаскьаргоит ҳҩызцәа-ақыҭауаа".

Иазгәаҭатәуп, арахә рынцәахәы Аиҭар изкны раҧхьатәи аетнографиатә нҵамҭа ҟазҵаз Соломон Ажәанба иҩуеит: Аиҭар изкны аҧхынтәи амшқәа руак азы, сабшак аҽны, арахә рыманы ахьчацәа ашьха ианхалоз аныҳәара мҩаҧыргон ҳәа. "Ахш-лых ақашь иазыркуан. Қашьла иҭәыз ачуан иакәшаны игылон аҭыҧ еиднакылоз ахьшьцәа зегьы. Урҭ реиҳабы ибжьы ҩҭыганы Аиҭар диҳәон рырахә иазирҳарц, агыгшәыгқәа ирцәихьчарц. Нас уи ақашь рфон." – ҳәа иҩуеит иара. Иуадаҩуп аҳәара "ахш-лых ақашь" ҳәа аетнограф зыӡбахә имоу. Григори Чурсин иакәзар, арҭ ажәақәа ирыцҵо иазгәеиҭоит шьхацан азы, ахьча ирахә иреиӷьыз ауаса-шьтәа аарылхны Аиҭар изкны дныҳәон ирахәгьы иаргьы еибга-еизҩыда ашьха ихаларц ҳәа. Ҳара ҳинформант Аркади Қапбагьы ак шьны дныҳәоит иара аҭыҧ аҿы ианхалалак.

"Уа ҳанннеилак, аҭыҧ аҟны ҧшь-шьапык зҵоу ак шьны сныҳәоит ҳарахәгьы ҳаргьы ҳаибга-ҳазҩыда ҳалбаарц ҳәа. Нас, шьхалбаан азы, ҳанылбаауа, ани ҳнаскьазгоз рхәы – ашьхашә рзааҳгоит. Ашьха ҳахьыҟаз џьара шәарахк ҳшьызаргьы уигьы рыхәҭаа ааҳгоит".

Ажәытә ари аныҳәара анымҩаҧыргоз адгьыл аҿы итәаны акәын акыршырфоз, афатә аҵламахәҭақәа рҿы ихыршьуан: уи адгьыл, ма аишәа иқәырҵар ҟаломызт, иҵасмызт. Иара аныҳәара "ахыхьтә" ҳәа ахьӡын ҳәа иҩуеит аетнограф Григори Чурсин иматериалқәа рҟны.

"Аҭыҧ аӷәы иалхны иҟаҳҵоит, аҧса, ма ашә-ҵла. Ҩ-ҿаҧаракны ишоуп: акы – акрахьаҳфо, ахш, ашә ахьыҟаҳҵо асура, егьи – ҳахьышьҭало, ҳахьыцәо. Нас, амҩаныфа шьҭаҳхуеит ачалых, џьара цыфак нацҵаны. Ашыла, аџьыка, аца (ашә злахырхуа) ҳгоит" – ҳәа ациҵоит Аркади Қапба.

Иҟалап ақыҭақәа рҟынтәи ақалақь ахь ицо ауаа ахьырацәахаз, ақыҭақәа ҭацәуа иахьалагаз азакәзар, урҭ рыбзазара иадҳәалаз ақьабзқәагьы иаҳа-иаҳа изыӡуа. Иара арахә змангьы ашьха ихало уажәтәи ҳаамҭазы зынӡаск имаҷуп. Аҧсаса, ашьамаҟа, ауахьад шәкы, ҩышә хы инеиҳаны ирзанызҭгьы, уажәы 10-20 хы ауп ирымоу, зегьы ианреиҳаха – 30–50, иара уигьы аӡәык-ҩыџьак. Иџьашьатәӡам, ас еиҧш аҭагылазаашьа шыҟалаз ала, иара Анцәахәы – Аиҭар–Бжь-Аиҭар уажә дызгәалашәо ҳәа аӡәгьы дахьыҟам. Ианныҳәогьы досу иидыруала, стандартә формуланы ишьақәгылоу ала акәымкәа, импровизацианы ауп ишныҳәо. Уаанӡа акәзар, афольклорист Сергеи Зыхәба ишиҩуала, еснагь (формулак аҳасабала) излалагоз аныҳәара абарҭ ажәақәа рыла акәын:

"Уа, Аиҭар – Бжь-Аиҭар! Быжь-ныхак знапы иану, бжьы-цәымзак зызкыдырҵо! Ҳарахә урхылаҧш! Убыс ирыззырҳа, быжьҩык реидара ахш рымҵлартә! Ҳаргьы ҳарахәгьы цәгьара ҳзааумган, ҳарахә рхәыжәи руаци рыда ҧхасҭа ҳаумҭан!".

Аҭәҳәа ҟазҵо, урҭ ҿырҳәала иҵаны ишырҳәо еиҧш, ари аформулагьы шьхацани шьхалбаани рзы зырахә еизҳарц ирықәныҳәо, ари аныҳәара ҵаны ирҳәалар ҟалоит. Абарҭ ажәақәа аниҳәалак ашьҭахьгьы дарбанзаалак иныҳәо иара ихатә импровизациатә жәақәагьы нациҵоит.

Итрадициатәу аԥсуаа рынцәахәқәа
© Sputnik Леон Гәниа
Итрадициатәу аԥсуаа рынцәахәқәа

232

"Амалқәа зегьы ирмалу" аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои

16
Аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.

Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.

"Ичеиџьыка инапы иқәыргылан"

Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.

Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.

Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.

Аԥстәы ма аԥсаатә

Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.

Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.

Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.

Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.

"Аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит"

Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.

Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.

Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.

Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.

16

Аҽрыцқьара, аҵарԥхьара, аныҳәара: Ажьиаа рҭаацәара Ажьырныҳәа шымҩаԥыргаз

217
(ирҿыцуп 18:58 14.01.2021)
Џьырхәа ақыҭан Ажьиба Иури иҩнаҭаҿы сынтәа имҩаԥыргаз Ажьырныҳәа аҿырԥштәала ари аныҳәа аҽазыҟаҵареи анаҩс уи амҩаԥгашьеи ирыдҳәалоу акәамаҵамақәа ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.

Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.

Аҽрыцқьара

Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.

Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.

Аҵарԥхьара

Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Изыхныҳәаран иҟоу арбаӷьқәа аныҳәа аламҭалаз иҵадырԥхьоит, аҽрыцқьара иахысуеит.

Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит.

Аныҳәа ахаҭа

Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа аныршьлак, ацәа ахыхны, еиҿыхны, ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Аныҳәаҩ ажьира иамҵаныҳәо иааргаз рцәашьхәқәа рыла рыцыԥхьаӡа ацәашьқәа ҟаиҵоит.

Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ажьираҿы аныҳәараан

Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ианныҳәалак, ацәашьқәа асаҟәаҿы икыдырҵоит, ажьира змам адәахьы аҵлашьапаҿы, аҩны абарҵа ашьаҟаҿ, ма аҭӡамц аҿы иадыркуеит.

Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит аныҳәаҩ.

Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Жьиаа рҭаацәараҿы ажьира иаҵагылоу изызҳауа аҿар.

Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.

Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Иури Ажьиба иаҳәшьа Лиудмила Ажьиԥҳа Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит.

Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь  зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

217

Аԥсны аоперштаб: уахыки-ҽнаки рыла 108 коронавирус хҭыс ҿыци ԥсҭбараки

4
(ирҿыцуп 23:42 16.01.2021)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 506-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.

Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

 

4