Ақәаб акныхра - ажьрацәара ныҳәара

Ақәаб акныхра ажьрацәара рныҳәара

236
(ирҿыцуп 17:53 09.12.2018)
Аԥсуаа рҟны ажьрацәара рныҳәара иамоу аҵакыи уи амҩаԥгашьеи ртәы дазааҭгылоит афольклорист Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Аныҳәара аҧсуаа рҟны аҭыҧ ду аманы иҟоуп. Дахьыҟазаалак: сасра днеима, ус игәыла, иҭынхак иахь дымҩахыҵма, ныҳәаралоуп ашәхымс дшымҩахыҵуа аԥсуа. Иара аҧсшәеибыҳәашьа аформақәагь урыхәаҧшуазар, аныҳәаратә ҟазшьоуп ирымоу. Иаҳҳәап: уск иаҿу "бзиа ууит" ҳәа иарҳәоит, ажь зҭаауа – "Нар улбааит", хара ицо – "амҩа бзиа", аҩны имҩахыҵыз – "бзиала уаабеит", "бзиа уҳәалааит" убас ирацәаны. Аҧҳәыс еиҳабы илҭаху аӡәы аҧсшәа аниалҳәо акәзар, лнапы ыргьежьуа диҧылоит "ухаҵкы сцааит, иухьша згааит" ҳәа. Аҭаҳмада "дад ду(бы)кәыхшоуп" ҳәа улахь днагәӡуеит, ма уарма жәҩа (угәы ахькыду), дҭацазар — лхагәҭа гәыдикылоит. Арҭ авербалтә, авизуалтә кодқәа рызегь ҵакы ҭбаала иҭәуп. Рызегь рҟны ихадароуп ауаҩы иныҳәара. Аҵәца кны иныҳәо изынгьы ихадароу заҟа ҵәыца изыжәуа акәӡам, заҟа гәыблыла дныҳәо ауп.

Аныҳәаратә традициа ҵакыла еидызҳәало акоуп, аха еилазаашьала акыр еиуеиҧшым. Убас ҳара ҳалацәажәахьеит Ажьаҳара, Адәныҟа, аҭацеи ахәыҷи рныҳәара иадҳәалоу ақьабзқәа. Арҭ ирзааигәоуп ганкахьала, даҽа ганкахьала зынӡаск иреиҧшым – аныҳәара "Ақәаб акныхра". Ари аныҳәара иалахәуп ажьрацәара иатәу ауаа, ҩнаҭак иалҵыз еибатәу ауаа (аишьцәа, аиҳәшьцәа, аб иашьцәа, аб иаҳәшьцәа, аду, ахәыҷы – зегьы).

Иҳәатәуп, ари аныҳәара абжьыуаа рҿгьы ишуҧылогьы, бзыҧаа рҿы иаҳа игәцаракны ишрымоу. Уи арҵабыргуеит бзыҧаа рҟны ирҳәо аныҳәаҿа "ажьрацәара ныҳәазааит" ҳәа. (Абжьыуаа рҟны "ҳашьцәеи ҳаҳәшьцәеи ныҳәазааит" рҳәоит, аха ажьрацәара иаҵанакуа акыр еиҳауп – аҭахыра зегьы.)

Сергеи Зыхәба ишәҟәы "Аҧсуа мифологиа" аҟны ишазгәаиҭо ала, ахәыҷы данилак аҽны ақәаб кнарҳауан. Уи иахьӡын "Ақәаб кнаҳара амш" ҳәа.

Адәныҟа ҳәа ахәыҷы иныҳәара
© Фото : предоставлено Ланой Цаава

"Ақәаб кынхалар ҟалаӡом. Иара аныҳәара ианаамҭоу имҩаҧугароуп. Шьхалбаан ашьҭахь, быӷькаҧсан азоуп ҳара ианыҟаҳҵо. Макьанагьы аамҭа ыҟоуп, ихьшәаӡам", — ҳәа ҳалҳәеит ақәаб кныхра аныҳәара сынтәа издыз, Оҭҳара ақыҭан инхо Мимоза Гәынба-Аиба. – "Сынтәа изду ҳара ҳауп, аха иара ақәаб ахьыкнаҳау аиҳабы иҩнаҭаҟноуп, уаҟоуп иахьахныҳәо (Аираа рыҩнаҭаҟны. – Е. Ҭ.) Ааигәа, уа аҧсра ҟалеит азы аныҳәара иахган. Аха иахьцалак иҟаҵатәны иҳадуп, икынхалар ҟалаӡом."

Мимоза Гәынба-Аиба ҳара иаҳлырбеит лара лхаҭагьы аҩны иҵәахны илымоу акыр шықәса зхыҵуа ақәаб хәыҷқәа ҩба.

"Арҭ заҟа шықәса рхыҵуа сеидру, маҷ рхыҵуама, ара са санаанагазгьы иҟан, ахәыҷқәа рабдугьы ихаануп, сара сабхәа. Абас акы алаҟасҵоит, ак нҭасҵоит-егьиуеит. Иажәит, аха акажьра рыцҳасшьоит", — лҳәоит лара.

Ақәаб акныхра - ажьрацәара ныҳәара
© Фото : Есма Ҭодуаԥҳа
Ақәаб акныхра - ажьрацәара ныҳәара

Ақәаб иара аҵакала жәлар рҳәамҭақәа рҟны амагиатә ҵакы змоу, атрансформациа зыхҭысуа маҭәарны иаарҧшуп. Ҿырҧштәыс иааҳгозар, алакәқәа рҟны ақәаб аҟны еилашуаз аӡы (ахш) инҭаҧалаз аҷкәын рыцҳа дарҧыс заманаха дааҭыҵит. Акельтцәа рфольклор аҟны ақәаб аарҧшуп аҧсҭазаара иашьагәыҭу символны, уи аҿиареи аиҭаҿиареи ирдыргоуп, иара убри аангьы аҧсҭазаареи аҧсреи еиманадоит. Аӡы араҟа "наҟтәи" адунеиахь аиасреи ҿыц аиҭаиреи рсимвол арӷәӷәоит. Ари иугәаланаршәоит аҧсуаа рмифологиатә жәабжьқәа рсиужет: Ӡызлан ахәыҷы (аиҵыбӡа) амца еилашуа иахакнаҳаз ақәаб дҭажьны дбылны дықәҵны лцара. – Ҧсрала ҿыц аира – аҧсабара зегь аҿиара.

Иазгәаҭатәуп, иара ақәаб акныхра анымҩаҧыргогьы, аритуалтә фатәы иара аҟны ишыҟарҵо.

"Ажьрацәара зегь еизоит, абра инагылоит, ақәаб ааган идыргылоит, аиҳабы дахныҳәоит. Абри ашьтәа иушьуа акәац хынтә ақәаб иҭажәны иҭугароуп, хынтә иҭаужәуеит."

Иахьатәи ҳаамҭазы ас еиҧш аныҳәара мҩаҧызго рыҧшаара уадаҩуп. Ҳара иаҳаҧшааз аҭаацәа есышықәса ари аныҳәара мҩаҧыргон, аха сынтәа рыҩнаҭаҿы иҟалаз агәаҟра аҟынтәи, уи ахыргеит. Дара аҧшәмацәагьы ҳрыҿцәажәеит, аха ргәы ахьалаҟам азы ара иаҳарбом. Акзаҵәык иацаҳҵар иаҳҭаху, аҧшәмаҧҳәыс ишҳалҳәаз ала, убас аибашьра ашьҭахьгьы акыраамҭа икынхалан иҟалан аҧхыӡ збо салагеит лҳәеит "мама, изыкныбымхуеи" ҳәа.

Ақәаб акныхра - ажьрацәара ныҳәара
© Фото : Есма Ҭодуаԥҳа
Ақәаб акныхра - ажьрацәара ныҳәара
236

Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара

20
(ирҿыцуп 16:15 12.07.2020)
Иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла ауп. Иабанӡацәыргоу урҭ ақалақь ахаҿраҟны, асасцәеи ҳтәылауааи ахьынаԥшы-ааԥшуа урҭ зегьы рбартә аҟаҵара ҵакыс иамоуи уҳәа афольклорҭҵааҩ Есма Ҭодуаԥҳа ланҵамҭаҟны.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Идыруп, иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла шакәу. Уи иаднаԥхьалоит анҭыҵтәи асасцәагьы, иара амилаҭ ахаҿрагьы шьақәнаргылоит. Ақалақь абрендқәа рыӡбахә ануҳәо, аԥхьа ухаҿы иааиуа уи архитектура ауп, иара убас асимволтә ҭыԥқәа – еиуеиԥшым абаҟақәа ахьгылоу, аԥсшьарҭатә ҭыԥқәа. Урҭ иаадырԥшуеит ажәлар рнысымҩа, ртрадициа, ркультура, иара убри аангьы ақалақьтә уаҩы исубкультурагьы шьақәдыргылоит.

Есыҽнытәи ауаҩы иԥсҭазаараҿы илаԥш иҵашәо, лассы-лассы дызҭаауа аҭыԥқәа илаԥшҳәаа шьақәзыргыло ракәны иҟоуп, иузгәамҭо асимволқәа рыҵоуп, урҭ, иуҭахы-иуҭахым, маӡала иулаҵәоит, ухәыцра шьақәнаргылоит. Ҳаамҭазы аҿар атрадициа рылааӡара, абызшәа ашьҭыхра азҵаарақәа рыӡбахә ануҳәо, аҿар иаарыкәыршан ирбо ақалақь ахаҿра дара рсубкультурагьы арҿиоит.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара

Иаҳҳәап, ақалақь уахьналсуа улаԥш иҵашәо аӡыргарақәа рбызшәеи раарԥшышьеи, есыҽны ауаҩы дызҭаауа адәқьанқәа рыхьӡқәа, иара убас еиуеиԥшым ақьафурҭақәеи аԥацхақәеи рхаҿреи рыхьӡқәеи. Жәаҳәарада, атәым милаҭқәа рҟынтәи иаарго ахьыӡқәа раасҭа аԥсуа хьыӡқәа иаҳа улаԥш рыдхалоит, аԥсуара рныԥшуеит, убриала асасцәагьы азҿлымҳара рнаҭоит. Аха иҳамҳәар ҳиашахом, аԥсуа дҩылақәа убас имаҷуп, ак анаҳбалакгьы "ари аҩыза ахаан иаҳмаҳац" ҳәа иџьашьо ҳнықәлоит, убри аан иара улаԥш зышьцылоу, иудыруа акәны иаҟазар анакәу.

Ари иаҿурԥшыр ауеит ҳаамҭа даҽа рыцҳаракгьы: жәаҩык ахьеилагыло аӡәы ԥсышәала дцәажәо даҳбар, "ҳаи, Анцәа иџьшьоуп" ҳәа дахьџьаҳшьо. Убри аҩыза арыцҳара еиҵаҳтәырц азы иааҳакәыршан иҟоу зегьы аԥсуа цәа рхызароуп.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Аӡыхь"

Иахьазы ус иҟоу иреиуоуп ақалақь аҟәараҿы игылоу аԥацха "Нарҭаа", ақьафурҭа "Ӡызлан", ашәарыцагатә маҭәахәқәа ахьырҭиуа адәқьан "Ажәеиԥшьаа". Акыр иблахкыгоуп, аԥсуа цәалагьы иҩычоуп аԥацха "Аӡыхь".

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Аӡыхь"

Уи асасцәа ирбар рылшоит адәахьалагьы аҩнуҵҟагьы иқәыргылоу еиуеиԥшым амифологиатә персонажцәа. Уи аҽыуаҩ ала-шәарыцақәа зцу инаиркны еиуеиԥшым аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхаҿсахьа, ахьча исахьа уҳәа.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Нарҭаа"

Убас, Аҟәа ақалақь аҿы иргылоу жәлар рҳәамҭақәа ирылху аперсонажцәа рсахьақәа иреиуоуп, уажәшьҭа ақалақьуаагьы аԥсшьацәагьы бзиа ирбо хаҿсахьаны иҟалаз, маанала адау ииааиз аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым искульптура. Иара убас Ӡызлан лфонтан. Ари аганахьала аусурақәа шцо убарҭоуп, аха иҵегь еиҳандаз ҳәа угәы азыҳәо иҟоуп.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым

Иаҳҳәап, Аԥсны злеицырдыруа аԥсуа нарҭтә епос афырхацәа брендк аҳасабала ақалақьтә субкультураҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылар алшон. Зегьы ирдыруеит ақәранҵырақәа рансамбль "Нарҭаа" иарбан хьӡу иарҳаз Аԥсни уи анҭыҵи. "Нарҭаа" рыӡбахә анырҳәоз иаразнак Аԥсни аԥсуааи рхаҿсахьа уаԥхьа иаацәырҵуан. Уи Аԥсны аӡбахә ӡырызгоз брендк аҳасабала иҟан. Иахьа ус еиԥш ала узлаҽхәаша маҷуп.

  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Аԥсуа ԥацха
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Амҵәышә
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
1 / 7
© Sputnik / Марианна Кубрава
Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Аԥсуа ԥацха

Аԥацха "Нарҭаа" акәзар, иара ахьӡ ада аԥсуа нарҭҭә епос иатәу ҳәа акгьы убом (уаҟа ицәырҵыз Таҷкәыми иԥҳәыси рхаҿсахьа улаԥш аигәырӷьо ишыҟоугьы). Ари иаҿурԥшыр ҟалоит ҳашьцәа аҟабардақәа рҿы Нальчик ақалақь аҟны (Ҟабарда-Балкариатәи ареспублика) иҟоу Нарҭаа рынхарҭеиԥш абааш ҵәца асахьа змоу, иара афырхаҵа ихаҿалагьы иҩычоу ақьафурҭа "Сосруко".

Иазгәаҭатәуп асувенирқәа рганахьалагьы аԥсуа мифологиатә персонажцәа рсахьақәа рхархәара шазулатәу: уи ахәышҭаара ахылаԥшҩы Ҷап иоума, амышьҭа, алаԥш аҽацәыхьчаратә маҭәарқәа, Ӡызлан лыхҳәа, мамзаргьы дызныԥшыло асаркьа уҳәа. Гәында-ԥшӡа лхаҿсахьа акәзар, аԥшӡара аазырԥшуа символны иҟалар ауан есышықәсатәи аԥшӡацәа реиндаҭлараҿы.

Уажәы нап здыркыз ақалақь арԥшӡараҿгьы аԥсуа культура аазырԥшуа асахьақәа алагалахап ҳәа ҳгәыӷуеит. Убас "Алакә" ҳәа ахьӡ змоу ақалақь апарк аҟны аԥсуа лакәқәа рфырхацәа рбара ахәыҷқәеи адуцәеи акыр еигәырӷьарын: уи Анҷакәынҷа, Кәтаӷьцәахылԥа, адау, мамзаргьы аԥсуа лакәқәа иргәылоу аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи – аӡыси, аҭсыси, асыси, абгахәыҷи аҵысӷреи уҳәа, иара убас дара ахьынхо рыҩны хәыҷы.

"Атәым рбаӷь ааины аҩнатә рбаӷь дәылнацон" ҳәа, изыҟаҳҵарызи ҳара ҳхатәы иӡыраҳгаша анҳамоу. Асасцәагьы ирбалар ирҭаху дара зышьцылахьоу акәӡам, ирзымдыруа, ирымбац ауп. Асас изы даҽа милаҭк акультура аҵара еснагь азҿлымҳара ацуп, убри аан уаргьы уҩны ушыҟоу, ушаԥшәымоу убо уҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

20

Иҵасым ҳәа ззырҳәо: амифи аҵабырги рҳәаақәа ахьеиларсу

79
(ирҿыцуп 00:45 11.07.2020)
Амиф ауаҩы иԥсҭазаараҿы иааннакыло аҭыԥи аҵабыргреи аџьашьахәреи рҳәаақәа реиларсра азҵаарақәа дырзааҭгылоит афольклорист, Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Ауаҩы иԥсҭазаара зегь аҿы еснагь ҩ-ҳәаак, ҩ-дунеик дрыбжьагылоуп – иара иитәуи иитәыми, даҽакала иаҳҳәозар, нарцәи аарцәи дрыбжьоуп. Зны-зынла ауаҩы убас еиԥш иџьахәу ахҭысқәа дрыниоит, иуадаҩуп аҳәара уи ԥхыӡу, лабҿабоу. Абжьааԥны иҵабыргыхаҭоу ахҭысқәа ауаҩы игәалашәараҿы краамҭа иаанхаӡом, ихәыцу, ихыҭҳәаау ракәзар, абиԥарала еимдо иааргоит. Убри алагьы "ихыҭҳәаау" еиҳагьы азҿлымҳара ацуп, ауаҩы уи аԥшаара, аилкаара дашьҭоуп.

Иҳанаҭои ҳара амиф? Акымзаракы? Ма зегьы? Егьаҩы аҵарауаа дуқәа еимаркларгьы, еиҿаркларгьы, аӡәгьы изҳәаӡом амиф аҿиара ианалагаз, уи шьаҭас иамоу. Аха ауаҩы адунеи данықәнагалаз аахыижьҭеи урҭ рҿио даауеит. Ауаҩы иааикәыршан иҟоу зегьы аԥсы ахаиҵоит.

Убас еиҭарҳәоит иара ауаҩы адунеи дшықәнагалаз, адгьыли ажәҩани рыҟалара зыхҟьаз, ауаҩы дызлацәажәо абызшәақәа шыҟалаз, амилаҭқәа шыҟалаз уҳәа ирацәаны. Аха арҭ аҳәамҭақәа рҿы еснагь аҵабырги аџьашьахәреи рҳәаақәа еиларсуп. Иара адунеи аиҿкаарагьы "аҳәаақәа" амоуп: нырцә / аарцә, иааигәоу / ихароу, илашоу / илашьцоу, иаарту / иарку, аҩнуҵҟатәи / адәахьтәи, иутәу / иутәым.

Аԥсуа миф-ҵабыргқәа рҟны нарцәи аарцәи еимаздо ҳәаақәаны иԥхьаӡоуп аӡы (арахь иаҵанакуеит аӡы иадҳәалоу аҭыԥқәа зегьы: аӡиасқәа, аӡыхьқәа, акәараҷҷақәа, аӡмахқәа, аӡлагара), абна (ицәыҵлашьцароу, уаҩ дахьнымхо аҭыԥқәа, абнаршәырақәа, амҩахәасҭақәа, аихҵәарҭақәа, ааҵрақәа, анышәынҭрақәа), ашьха (аҳаԥқәа, ахаҳә дуқәа). Арҭ аҭыԥқәа хаз-хазы аҿаԥыцтә мифологиатә жәабжьқәа рперсонажцәа ирыдҳәалоуп. Иаҳҳәап: Ӡызлан / Ӡызлан-Ӡаҳкәажә дынхоит аӡаҿы, аҩсҭаа (аџьныш, ақаҷаа), аԥсы, абга (ақәыџьма, ацгәы) иақәтәоу – абнаҿы, ашәарахи ашәарыцареи рынцәахәы Ажәеиԥшьаа нхарҭа ҭыԥс имоу ашьхара ауп. 

Адәахьтәи аҳәаақәа рнаҩс иҟоуп аҩнуҵҟатәи аҳәаақәагьы. Урҭ рахь иаҵанакуеит: ахәышҭаара, ашәхымс, акәакьҭақәа, аԥенџьыр, аҭуан. Аҭыԥтә ҳәаақәа ауаҩы "ианаамҭам" ианеилеигалак ауп иџьашьахәу ахҭысқәа данрыниогьы. Ҳинформантцәа ишазгәарҭо ала, иҟоуп хаз игоу аҭыԥ ҟьашьқәагьы:

"Абнахьхьи акәара анаҩс аҩсҭаа дыҵоуп рҳәон. Аҩсҭаа дырбахьеит рҳәеит убра ҭыԥк аҟны, аха уажәшьҭа ибгеит-егьит акәымзар, ахықәан инеины аҷкәынцәа тәаӡомызт, "аҩсҭаа дыҵоуп, аҩсҭаа уикуеит" рҳәон", – ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Мгәыӡырхәа инхо Лара Тәанԥҳа.

© Foto / Эсмы Тодуа
Мгәыӡырхәа инхо Лара Тәанԥҳа

 

"Аҳәаақәа" рахь иаҵаукыр ауеит аԥсуаа разхаҵарақәа рҿы иуԥыло амшшьарақәа – жәлантәыцыԥхьаӡа дара зықәныҟәо амшқәа алхны ирымоуп. Арҭ амшқәа рзы иҵасым, иаамҭам ҳәа иԥхьаӡоуп акы аҟаҵара: аусура, адгьылқәаарыхра, аӡахра, акы аимдара. Амшшьара еилазго ауаҩы ԥырхага инаҭоит ҳәа иԥхьаӡоуп.

"Иҳамоуп ҳара абыржә амшшьара - асабша схы ҵсырффаӡом, агәыр скыр ҟалаӡом. Закәанлаҵәҟьа башьҭазар, аиха кны абна уламлароп, ҳара уи ҳазшьаӡом акәымзар. Убри аҽны зыԥсы ҭоу акы уакьымсуазароуп. Имышшьароуп ҳа ирыԥхьаӡеит, Анцәа иҟынтәи иҟоуп. Уи аӡәы аԥшьаша иқәуп, аӡәы - амҽыша, аӡәы - ашәахьа, Ҳазшаз дара ишрыдиҵаз еиԥш. Уи акгьы иазкӡам, аха ишьҭыхны иҟоуп убас, ҵасым ҳәа", - азгәалҭеит Лара Тәанԥҳа.

Арахь иаҵаукыр ауеит, иара убас, ажәлар рҟны иазгәарҭо аныҳәақәа. Аԥсуаа рзы нарцәытәи адунеи акыр шаҵанакуа гәаумҭар залшом урҭ иазгәарҭо аныҳәарақәа уанрызхьаԥшлак: Мшаԥы, Нанҳәа, Қьырса уҳәа. Ауаҩы ицәыԥсхьоу аиҳабацәа, аҩнаҭа иатәу иҭынхацәа рхәы ҟаиҵоит, рыхәҭаа риҭоит ныҳәацыԥхьаӡа иара иақәнагоу аритуал мҩаԥганы. Уи ҟаиҵоит урҭ ԥырхага ирымҭаразы адагьы, иара убас иҩнаҭа абарақьаҭра иоуразы.

Ицқьоу, иԥшьоу ҭыԥны иԥхьаӡоуп ашьха, иара иааидкыланы аҳарыкара иадҳәалоу аҭыԥқәа. Аҳаракырақәа рҟноуп аԥсуаа рныхақәа ахьыҟоу. Ажәа "иҵасым" акәзар, аԥсуа дызхымсыр ауа ак акәны ишьақәгылоуп. Иаҳҳәап: иҵасым иԥшьоу аҭыԥқәа рҟны абжьы ардура, ацәҳара, иҵасым ашьха иҟоу ицәа хитыр, иҵасым уахынла аԥшқа адәахьы идәылгара уҳәа.

Ажәакала, акгьы аанагаӡом ҳәа узхәаԥшуа уԥсҭазаара шьақәзыргыло акәны иҟоуп. Амифологиатә жәабжьқәа абиԥарала еимырдонаҵы ауп дара абиԥарақәа рхаҭақәа реимадара аԥсы ахьынӡаҭоугьы. Амифи ақьабзи, амифи аҭоурыхи, амифи абызшәеи ашьхақәа ирыбжьакнаҳау ауаҩы дызқәысуа ацҳа па иаҩызоуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

79
Алхас Аргун

Аҭоурых иагәылаҵәаху: Аргәын Аԥсны аҳра амузеи аекспонат ҿыцқәа ирызкны

0
(ирҿыцуп 18:19 12.07.2020)
Афонҿыцтәи аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра "Анаҟәаԥиа" аиҳабы Алхас Аргәын арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы аҳәырԥсарра иаҵанакуа Аԥсны аҳра амузеи аекспонат ҿыцқәа ртәы еиҭеиҳәеит.
Аҭоурых иагәылаҵәаху: Аргәын Аԥсны аҳра амузеи аекспонат ҿыцқәа ирызкны

Шәазыӡырҩла арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы есмҽыша.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0