Народная артистка Абхазии Этери Когония

Аԥсуаа рытрадициа аҟнытә: аԥҳәыс лзинқәа ирызкны

159
(ирҿыцуп 11:50 09.06.2019)
Аԥсуаа рытрадициаҟны аԥҳәыс лзинқәа зеиԥшраз, лыхьӡи-лыхьымӡӷи здыз атәы инарҭбааны Аԥсуаҭҵааратә институт аетнологиеи антропологиеи рыҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩ, ААУ адоцент Марина Барцыцԥҳа лматериал аҟны.

Марина Барцыцԥҳа, Sputnik

Аԥсуаа, рашьцәа кавказтәи ажәларқәа рҟнеиԥш, итрадициатәу ркультура шьаҭас иаман: аиҳабы пату иқәҵара, асасдкылара, аԥҳәыс лаҳаҭыр абара. Аԥсуаа ражәа ишалаз еиԥш, "ԥҳәыс илхымшаз дыҟаӡам" ҳәа, ахаҵа аԥҳәыс лынамыс иара инамыс аҵкыс ихагаланы пату шлықәиҵаша идыруан. Ишақәнагаз етикетла ихы мҩаԥигар акәын уи лааигәара.

Ииашоуп, традициала аԥсуа-кавказтә культура ахаҵаратә (маскулиннаиа), еибашьратә культуроуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Ара аԥыжәара имоуп ахаҵа, аҵеи дизар, насыԥс иршьон, рыжәла, рышьҭра рынхара-рмазара уи ила ииасуан, еиҭаҵуан, иазҳауан. Аԥҳа дыжәларӡгоуп, "абнахь дыԥшуеит" ҳәа рҳәозаргьы, ажәҩахыр лырҳауан – лыла ауа ҿыцқәа дырҳауан. Аԥҳәыс лзинқәа хьчан, лыхьӡ-лыхьымӡӷ рыхьчара рыдын дызланагалаз; убри инаваргылан, лыԥсы ахьынӡаҭаз лабраа, лашьцәа рыбӷа, рыдгылара, рыцхыраара лыман; изыхҟьазаалак, данеиқәымшәалак (ианамулак), лаб иҩныҟа ахынҳәра азин лыман.

Аԥсуаа ршьауӷатә зин инақәыршәаны, ахаҵеи аԥҳәыси еиԥшны ршьа руан. Ажәлар рҿы ишырҳәало еиԥш, аимак-аиҿак, шамахамзар, ҩ-уск ирхылҿиаауан – адгьыли аԥҳәыси рҵыхәала. Убри азыҳәан ларгьы иахьынӡауа лхы раӡаны имҩаԥылгар акәын, лашьцәа ма лабхәараа, лыҷкәынцәа аланамгаларц. Даҽа ганкахьала, ада ԥсыхәа аныҟамла, азин лыман ларгьы ашьоура.

Женщина-долгожитель Хьфаф Ласурия, прожившая 137 лет, гуляет со своим сыном.
© Sputnik / Эдишерашвили
137 шықәса зхыҵуаз Хьфаф Лашәриаԥҳа лыҷкәыни лареи.

Уимоу, ажәлар рҿы еиҭарҳәоит ахәажәҵәы шцәырҵыз аԥҳәыс лымшала ауп ҳәа. Зхаҵа дыршьхьаз аԥҳәысеиба хҩык лԥацәа аныҩеидас, раб ишьа рур лҭаххеит. Егьа инықәҳәа-аақәҳәаны илҳәазаргьы, раб ишьа мукәа иԥсы шҭынчым, ирмаҳауашәа ҟарҵон. Уаҳа ианаму, ахәажәақәа рзыҟалҵеит, руакы аҵәы агәылаҵаны – изықәшәо ашьоура идуп ҳәа. Аха лара лхаҭа илықәшәеит. Иҟалҵахуази, лыԥшәма ихаҵамаҭәа аалышәҵаны, иабџьар аашьҭыхны, амҩа дықәлеит, ишьагьы луит.

Егьа ус иҟазаргьы, аԥҳәыс лакәзар, абырги ахәыҷи реиԥш, лыла (лымшала) ауаҩы дҭахахьазаргьы, лара лхаҭа ашьоура даҵанакуамызт.

Иаҳҳәап, убасгьы аԥсуажәлар рзинхьчаҩы 2004 шықәсазы Ҭамара Шьаҟрылԥҳа аполитикатә еиҿыхараҿы данрыбжьыԥсаа, ажәлар рхы иақәырҵеит "Ҳаи, абааԥс, иҟалазеи, аԥҳәыс аибашьраҿ дыршьуамызт!" ҳәа.

Тамара Платоновна Шакрыл.
Абызшәадырыҩ Ҭамара Шьаҟрылԥҳа. Афото: Марина Барцыцԥҳа.

Иналукааша усын, аԥсуа ԥҳәыс азин ахьлымаз аусӡбараҿ лхала лхы ахьчара ахьлылшоз (илҭахызар лыхьӡала аӡәы дықәлыргылон, илҭахызар - лара лхала).

Аҵарауаа азааҭгылеит абызшәадырыҩ Ҭамара Шьаҟрылԥҳа ллага аԥсуа бызшәа аҿиараҿы

Иҳаҩсхьоу аамҭақәа рзы уи шамахамзар адунеи аҿы ус иҟамызт, иара кавказжәларқәа рыбжьарагьы. Убасҵәҟагьы дыгәраган, лаҳаҭыр убасҟак иҳаракын лыԥшәма дыҟамкәа сасык дааиргьы длыдылкыло. Уи харантәи дсас дахьзар, хымԥада агәылацәагьы идеизылон, пату иқәырҵон, ишаԥу еиԥш.

Аԥсуа ԥҳәыс иахәҭаны илԥхьаӡозар, илылшон аныхаҿгьы ақәра, абӷара. Аха убри аан ахрыцқьара ақәра лыдырҵомызт, ус лара илҭахымкәа аныха дамҵадыргыломызт. Избанзар, аԥҳәыс аԥсҭазаара иацызҵоз лакәын, лыла аизҳара ҟалар акәын.

Ахаҵашьҭрала акәын ишиасуаз абхәҭаа - адгьыл, амал. Аԥҳәыс еиҳабы алацәажәараҿы далахәзаргьы, иақәиҭны арахә-амал аҭиира зылшоз ахаҵа иакәын. Аԥҳәыс илтәын лабраа илыцырҵаз (дызлеихрарҵаз, ачма, лӡатә иахылҵыз арахә). Ма еилыҵны иҟалозар - лааԥсара ҳәа лабхәараа илзыршон. Аилыҵрагьы ус имариамызт - уи ҩ-жәлантәык, жәларык ирусын. Ганкахьала лара сныҟәнамгеит ҳәа дилҵыр ҟалон. Аха ахаҵагьы ус иаармарианы дкаижьыр ҟаломызт. Ма ахшаара дылмоуит, ма акалҭ, анапхы мыцқьара ракәымзар, уи лашьцәа рхы иақәырҵон, ашьауӷа ус алҵыр ҟалон. Хыхь ишазгәаҳҭахьоу еиԥш, ҳетнограф ду Шьалуа Иналиԥа иажәақәа рыла, лыԥсы ахьынӡаҭоу лабраа рыдгылара лыман. Убри азы хаҵа имцази, хшаара дызмамкәа забраа рахь ихынҳәыз аԥҳәысеибеи рбара рашьцәа ирыдын.

Еилыҵыз, ма еибахаз аԥҳәыс даҽазнык аҩнрахьы лхы лырхазар, лыхәҷқәа рабраа рҿы инлыжьыр акәын (исабиҵәҟоу аамҭала дылгаргьы, ижәла мԥсахкәа, нас дгьежьуан иабраа рахь). Ахшара рабраа, рыжәлантә, рыиашьара ирылааӡазар акәын, ианахәҭазгьы, дара рныҳәарақәа, рныхахәқәа ирымҵагылазар акәын. Ус акәымкәа, аԥҳәысеиба џьаргьы лхы лмырхар, лыхәҷқәеи лареи рныҟәгара лабхәындацәа ирыдын.

Аҵарауаа ишазгәарҭо ала, ахаҵеиба аҩбатәи иԥҳәысаагара еиҳа изымариан аԥҳәысеиба лхаҵацара аҵкыс. Амала, аԥсуаа рдунеидкылашьа ала, дара еибагар иашан ҳәа изырыԥхьаӡоз убри акәын – анарцә анаӡараҿы лара хаҵас илоуаз раԥхьа дзыццаз иакәын, иаргьы уа иоуаз раԥхьатәи иԥҳәыс лакәын. Убри азыҳәан, арԥыс ԥҳәыс даазымгацыз аԥҳәысеиба диаадыргомызт.

Аԥсуаа рҿы азеижәтәи ашәышықәсазы 100 шықәса ицоз аибашьрагьы, нас ахҵәара ишақәшәазгьы, 1897 шықәсазы имҩаԥгаз раԥхьатәи ашәҟәҭаҩра ала ахацәа еиҳан аҳәса раҵкыс – зықьҩык рҟынтә 568-ҩык ахацәеи 437-ҩык аҳәсеи ыҟан. 1926 шықәсазы ауп (усҟантәи ашәҟәҭаҩра иашаҳнарбо ала) ианеиҟараха аҳәсеи ахацәеи. Уаанӡа аҭыԥҳацәа аныҩеидасуаз еиҳа иԥсуан, рҳәоит.

Убраантәи ауп убасгьы иахьатәи стереотипқәак ахьынтәаауа: ахацәа атәым милаҭ дааргар ҟалоит (нас уи даԥсыуартәуеит ҳәа иԥхьаӡаны), аха рҭыԥҳа даҽа милаҭк диццар ҟалом ҳәа. Ус аныҟала, "уи лыбаҩ ҳцәыӡит", лыԥсы ҳцәыӡит ҳәа ирԥхьаӡон. Уи инаркны аҵыхәтәантәи ашәышықәса иахьанӡа, егьырҭ аҩбатәи адунеижәлартә еибашьра зхьысыз ажәларқәа зегьы рҟнеиԥш аԥсуажәлар рҟынгьы аҳәса еиҳан ахацәа раҵкыс. Аха традициала иааиуеит – арԥыс атәым милаҭ дааигар усҟак ибыргәымшәа. Аҭыԥҳа лакәзар – уи хьырхәрак илзаҩызан. Атәым милаҭ, ма абырг, ирҭоз уи хьҳәак змаз, вбак змаз лакәын.

Ишыҟазаалакгьы, уаанӡа абжеиҳан аԥсуаа аҭаацәара ианалалоз ахацәа 30-40 шықәса инахысны, аҳәса 26-28 инҭысны акәын. Ауаҩықәрагьы ҳәа усҟан ирԥхьаӡоз 100 шықәса акәын.

Иаҳҳәап, аԥсуааи аҟарачқәеи егьырҭ ргәылацәа раҵкыс ихьшәаны аҭаацәара иахьалалоз, кавказҭҵааҩцәақәак ражәақәа рыла, "причиной этому послужили более позднее половое созревание и стремление ограничить рождаемость в условиях осложненной природной среды".

Аныҟәаҩцәа ирыҩуан аԥсуа, ачеркес ҭыԥҳацәа рыԥшӡара атәы. Абжьаратәи ашәышықәсқәа рзы Мрагыларатәи ауаа рыҭирҭақәа рҿы ачеркес ҭыԥҳа ззырҳәоз лыхә акырӡа иҳаракын.

Дыԥшӡоуп ҳәа ирԥхьаӡоз: дкьаҿцәамкәа, лоура лыҭбаара бзианы – "дауны дгьаргьалашьымкәа", дҵаӷаны, лӡара паны, лыхцәы шьқьыруа" (лыхцәы дашьаҳауа), лыц-лышә ԥшӡаны, лцәатәхәы - "ашьеи ахши еилаҭәо". Аҭыԥҳа лааӡашьа, лхымҩаԥгашьа, лтәашьа-лгылашьа иацклаԥшуан. Аҭаацәара ианалалоз, иахәаԥшуан лыжәла (икьаҿымкәа, иҿиауа), лышьҭра - урҭ рыуаҩышьа (иҵҟьо-еисуа иҟамкәа), ашьҭрала ицо ачымазарақәа рымамкәа, убас иҵегь.

Арԥарцәа аԥҳәызба илеиҽырбо, лбаразы ианымҩахыҵуаз, раԥхьаӡа иргыланы лыхшыҩ аҵарра (аинтеллект) иашьклаԥшуан. Уи алафҳәарала еилыркаауан - дақәшәан алаф аҭак шыҟалҵоз ала.

Уи лыбаҩ дацәымаашьо, анхара аҟны аԥҳәысмусхә лдыруа, дчеиџьыкауаҩны, дласызар рҭахын, ҭаацәак еиламырсӡакәа илбо. Дышнеиуа, лан длеиԥшхоит ҳәа, лангьы илышьклаԥшуан. Зегь раԥхьа игылан - ааӡара бзиа, анамыс.

Ԥсуаҵасла аҭацара аныҟәгара: Емма Кәыҵниа-Ашәба лҭоурых

Шьалуа Иналиԥа иажәақәа рыла, лыԥшреи лсахьеи рыдагьы, аилҟьара, агәаӷьра лыманы, дзықәшәозаалакгьы, акгьы дацәымшәо дыҟазар акәын. Убри инаваргыланы, аԥсуа ҭыԥҳа дҟәышны, акры лдыруа, адипломатиа лылааӡаны дыҟазар акәын: аханшьалара, ахачҳара лыманы, ауаҩы дизааигәаны, дрыцҳалшьо, аиҳабы-аиҵбы дылдыруа, дыԥхашьаԥхаҵо, лых ҳаҭыр-пату ақәҵан. Аҩны ацҭәы маҷны, аилибакаара, аҳәоуеиқәшәара, аизыразра – абри зегьы зыбзоурахаша нас лара лакәын.

159

Covid-19 итрадициатәу аԥсуа ныҳәарақәа ишырныԥшыз

32
Апандемиа итрадициатәу аԥсуа ныҳәарақәа ишырныԥшыз ртәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.

Аҿкы чымазара аԥсуаа рыԥсҭазаара иалаҵәеижьҭеи иаланагалаз аԥсахрақәа маҷым. Уи аныԥшит аԥсуа жәлар имҩаԥырго итрадициатәу рныҳәарақәагьы.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Ачымазара зцәа иалалаз ауаа рхыԥхьаӡара арацәара иахҟьаны иҟаҵаз аԥкрақәа аныҳәарақәагьы рымҩаԥысшьа ианыԥшит. Иаҳҳәап, ааԥын-аԥхынтәи аамҭа иақәшәоз амзартәи ажәлантә ныҳәарақәеи абжьааԥнеиԥш имҩаԥгазҭгьы, ҭагалан аамҭазтәи аныҳәарақәа зҽалазырхәыз рхыԥхьаӡара иаҳа еиҵахеит, уимоу иҟоуп зынӡаск иахьымҩаԥырымгаз аныҳәарақәагьы.

Убас есышықәса ноиабр мза актәи асабшеи амҽышеи рзы имҩаԥыргоз Амԥараа рныҳәара сынтәа ари аҿкы чымазара иахырҟьаны инаскьаргеит.

"Амԥараа рныҳәара есышықәса имҩаԥаагоит ҭагалан, ноиабр мза актәи амчыбжь азы, асабшеи амҽышеи. Асабшаҽны аныҳәара аиҿкааҩ иҩнаҭаҟны еизоит, аҳәса аныҳәатә чыс дырхиоит, досу иқьҭамхә алаҵаны, амҽышаҽны ахацәа аныҳәарҭатә ҭыԥ аҿы аныҳәара мҩаԥыргоит. Сынтәа, ари ачымазара иҟоу иахырҟьаны макьаназы цқьа еилкаам иҟаҳҵо, иҟаҳамҵо. Иҟаҳҵозаргьы, наҟ инаскьаганы иҟаҳҵоит ҳәа ацәажәарақәа цоит", – ҳәа ҳаиҳәеит ҳара ҳзызҵааз ари аныҳәара иалахәу Беслан Амԥар.

Иазгәаҭатәуп, аԥхын амҭазы аԥхаррақәа аныҟаз ачымазарагьы иаҳа ишәарҭаӡам ҳәа ажәлантәқәагьы абжьааԥнеиԥш еизаны аныҳәарақәа мҩаԥыргозҭгьы, ҭагалан аамҭа иақәшәаз аныҳәарақәа рҿы ма ауаа рхыԥхьаӡара маҷны имҩаԥган, мамзаргьы абас еиԥш иахызгаз ҟалеит.

Иҟалоума абас еиԥш аныҳәара ахгара, мамзаргьы аныҳәара ахыугозар, уи шыҟарҵо еилаҳкаарц ҳара ҳиҿцәажәеит "Аԥшьаҭыԥ" аиҳабы Борис Қәҭелиа.

"Маи мза аахыс сара тәамҩахә сымаӡамкәа ақыҭақәа срылоуп. Сара схаҭагьы ари (асабрада. – Е.Ҭ.) ара исыцуп, исхасҵоит. Даҽакгьы исыцу есымша, амашьына сҭалама, автобус аҟны аума, абри сафыҩҩуеит, снапы аласрыцқьоит (аспирт. – Е.Ҭ.). Ачымазара ыҟоуп ҳәа ҳтәаӡам, ҳус ҳаҿуп, Анцәарныҳәароума, ахныҳәароума, абыржә иацгьы ахныҳәара мҩаԥызгон, Кәтол сыҟан. Сара сахьнеиуа ааҩык, жәаҩык, жәохәҩык ауаа ахьаҵагыло ыҟоуп, аха ҵәах-сах ҳәа ауаа гәыдеибакыло иҟалаӡом, ауаагьы абас аҭыԥ рыбжьаҵаны исыргылоит. Акгьы ыҟаӡам ҳәа аӡәы иҳәар саргьы исуӡом, иҟоуп, аха ҳныҳәарақәа иабжьамыжькәа ишыҟаҳҵац ҳаҿуп, иабжьаҳажьӡом" – ҳәа азгәаиҭоит иара.

Иҳәатәуп, еиуеиԥшым аҭоурыхтә аамҭақәа рзы ас еиԥш ала аныҳәарақәа рзымҩаԥымго аныҟалалоз шыҟаз. Урҭ иреиуан, иаҳҳәап 1930-тәи ашықәсқәа рзы арҭ аныҳәарақәа амцхаҵарақәа иреиуоуп ҳәа амҩаԥгара азин анрымамыз, имҩаԥызгозгьы аҭакра ианақәдыршәоз. Аха убасҟангьы маӡала зныхахқәа рныҳәара иабжьамыжькәа имҩаԥызгон рацәан.

Иара убас, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашықәсқәа рзгьы аныҳәарақәа зцәабжьахаз маҷмызт. Аха аҭышәынтәалара аныҟала ашьҭахь, уи абжьааԥны аасҭагьы еиҵыхны имҩаԥыргон.

Аныҳәара иадыргалоз ашьтәагьы иабжьахаз ашықәсқәа рзы, абжьааԥнеиԥш шықәсык зхыҵуа ашьтәа акәымкәа, ахәахьшәтәа ҳәа изышьҭоу, хы-шықәса зхыҵуа адыргалон. Иахьа ҳазҭагылоу аамҭа иаланагало аԥсахрақәа иудырбоит ари ҭоурыхтә аамҭаны ажәлар ргәалашәараҿы иаанхо акакәны ишыҟало.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

32
Абхазская свадьба

Аҭаацәаратә-бзазаратә қьабзқәа: амаҳә инашьҭра иазкны

40
(ирҿыцуп 12:29 29.11.2020)
Ачара аҵас иадҳәалоу ақьабзқәа рҟынтә- амаҳә идҳәалоу аҵасқәа ртәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.

Аҭаацәаратә институт аиҭакрақәа анубаалозаргьы уи гәыцәс иамоу, ишьақәзыргыло ақьабзқәа ыӡхьеит ҳәа узҳәом. Аҭаацәараҿы ихадароу аҭыԥ ааникылоит ахаҵа – аҩны аиҳабы иаҳасабала.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Ачара аҵас иадҳәалоу ақьабзқәа рҟны аҭаца аҩны лыҩнагара, уи иашьҭанеиуа аритуалқәа, ахымҩаԥгашьатә кодексқәа уҳәа аҭыԥ ду ааныркыло ишыҟоу еиԥш, амаҳә идҳәалоу аҵасқәагьы маҷым. Амаҳәгьы убасҵәҟьа иара ианхәеи иабхәеи рҿы лассаамҭа дцәырҵӡом, рыхьӡ иҳәаӡом. Даараӡа имаҷуп, аха иуԥылоит амаҳә иабхәараа рҿы данынхо – ахатәара ҳәа ззырҳәо.

Иазгәаҭатәуп аԥсуаа рҟны "ахатәара" ԥхашьараны ишыҟоу, шамахамзар уи ахаҵа иаҳаҭыр, истатус ланарҟәуеит ҳәа ирҭахӡам. Иара ажәа "ахатәара" ахаҭагьы иаанарԥшуеит ахаҵа иҭыԥ алаҟәра аҭаацәараҿы. Аха ус еиԥш аныҟало ыҟоуп, иаҳҳәап, аӡӷаб лҭаацәараҿы аҷкәын даныҟам, аҩны ашә амкырц ҳәа ианыҟарҵо. Аиҳаракгьы араҟа аԥыжәара амоуп аматериалтә ган – аҭаца лҭаацәа рмал лара лахь ианиасуа. Егьа ус акәзаргьы, "ахатәара" иахьагьы ибзианы иазыҟам, ақәыӡбара ацуп.

Маҳәрацара аофициалтә ҟазшьа аҭаны имҩаԥысуеит. Амаҳә иабхәара рыҩныҟа днеиуа-дааиуа даналаго данынарышьҭлак ашьҭахь ауп. Абжьааԥны уи мҩаԥыргоит аҷкәын иҩны ачара анырулак ашьҭахь шықәсык, ма ҩба-хԥа шықәса анҵлак, иҟоу иаҳа заа имҩаԥызгогьы. Араҟагьы анырра анаҭоит аматериалтә ган, уи аҽазыҟаҵара шаҭаху ала, аха иаҳҳәозар, ачара (аҷкәын иҩнаҭаҿы) лассы аура иазҿлымҳазар, амаҳә инашьҭра уеизгьы-уеизгьы иахыццакуам. Уи иаанагаӡом аҭаца ари аамҭа иалагӡаны лҭаацәа лбаӡом ҳәа. Уи лабраахь аангылара дцалар ҟалоит, лҭаацәа лбоит. Амала иҳәатәуп, аетнографиатә нҵамҭақәа рҟны ишарбоу ала, лымкаалагьы Шьалуа Инал-иԥа иусумҭаҿы иҩуеит, жәытәла маҳәрацара ачара руаанӡа имҩаԥыргон ҳәа.

XIX – XX ашәышықәсақәа рзы абхәараахь ианнеиуаз ҳамҭас инаргақәоз иреиуан: абхәа изы аҽы, ма ацә, аншьа изы абџьар, ани андуи рзы ашәҵатәқәа. Ҳаамҭазы урҭ рыԥсахит даҽа маҭәарқәаки аԥаратә ҳамҭақәеи рыла. Иара убас, уаанӡа еиԥш, амаҳә ицны инеиуа ачеиџьыка рнапы иқәыргылан инаргоит. Иахьазы уи дырԥшӡоит зеиуахк уҭаху арԥшӡагақәа рыла, аиҳарак ачыс хаақәа ҟарҵоит, зны-зынлагьы имыцхәуп ҳәа азуҳәаратәы иҟоуп. Амаҳә инаԥхьарагьы чарак еиԥш еиҵых изуа дубап.

Абхәараахь даннеиуа амаҳә иҩызцәа дрылагыланы зегь рышьҭахь ауп даныҩнало. Иара аиҳабацәеи асацәеи ахьтәоу акәымкәа, хазы аишәа изырхианы ддыртәоит аҿарацәа идыртәаланы. Араҟагьы ачараҟны еиԥш асасцәеи аԥшәмацәеи апатуеиқәҵара аарԥшы иахәҭоу аныҳәаҿақәа еимырдоит. Аишәачара аныхдыркәшо амаҳәи уи ицыз аиҳабацәеи рзынгьы аҳамҭақәа ҟарҵоит. Зны-зынла ас еиԥш анаԥхьарақәа реиҵымхразы ачара аныруа анхәеи абхәеи аннаргогьы ыҟоуп. Аха шамахамзар анхәеи абхәеи рыԥҳа лчараҿы инеиуам.

Амаҳә иабхәараа рҿы ицәырымҵра, рыхьӡ амҳәара аҭаца ланхәеи лабхәеи рыхьӡ шылшьо еиԥш аиҳабацәа аҳаҭыр рықәҵара аанарԥшуеит. Амаҳә аԥаратә ҳамҭақәа иманы абхәараахь ицара акәзар, ажәытәан аҭыԥ змаз аӡӷаб лгаразы лыхә ашәара – ачма ҳәа иҟаз ахыҵхырҭахь ухьанарԥшуеит. Иахьагьы аҷкәын ԥҳәыс дааигарц азы лыхә ылихыроуп уҳәар ауеит. Ари аматериалтә ган азҵаара иахырҟьаны ажәытәан еиԥш иахьагьы аҭаацәара алалара зцәыуадаҩу маҷым. Уи иахҟьаԥҟьангьы атәым милаҭ аҳәса аарго иалагеит аԥсуа дугар аныхтә рацәаны иуоуеит ҳәа.

Хымԥада арҭ ақьабзқәа рматериалтә ган ырмариатәуп, инахырҟьаны аҟаҵарала иахьатәи ҳаамҭазы аӡәгьы дузџьашьом. Еиҳа еиӷьуп "аицлабра" аанкыланы доусы "ихыза заҟароу гәаҭаны ишьапы еиҵыихлар".

40

Бигәаа еиҭеиҳәеит сынтәа Гал араион аҟны ацитрус шәырқәа рҽаҩра зеиԥшроу

0
(ирҿыцуп 17:09 30.11.2020)
Гал араион ақыҭанхамҩа аҟәша аиҳабы Беслан Бигәаа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит ацитрустә шәырқәа рҽаҩра ахаҭабзиара зеиԥшроу атәы сынтәа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Бигәаа Гал араион аҟны ацитрус шәырқәа рҽаҩра атәы

"Абыржәы хымш-ԥшьымш раԥхьа ауп амандарина аҽаҩра аингалара ианалага, иҟалап ҩышәҟа тонна ҿырххьазар. Сынтәа аҽаҩра хар амам араион аҟны, ҵыԥх аасҭа еиӷьуп. Ауаа изхәышәтәыз рмандарина цқьоуп, иҩежьуп. Нхыҵ-Кавказынтә машьынала иаалоит, амандарина змоу ирацәажәаны иргоит. Иҟоуп анхацәа рҟны рхаҭа иҿыхны ианыргогьы. Қьырала игоу асовнхарақәагьы ирымоуп дара раахәаҩцәа. Ишыздыруа ала амандарина ҿызхуа хԥа-ԥшьба мааҭ рзыршәоит кьылак азы", - иҳәеит Бигәаа.

Иара иажәақәа рыла, араион аҟны сынтәа аҭагылазаашьа ҵыԥх аасҭа еиӷьуп амармалташьтә пты аганахьала. Араион аҟны 350 кьыла инарзынаԥшуа апты еизганы ирбылхьеит. Ақыҭанхамҩа аминистрра анхацәа кьылак еизырго апты азы 1000 мааҭ рзыршәоит.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0