Ашәарыцаҩ

"Уцара ззымдыруа уаара еигәырӷьааит": ашәарыцара иадҳәалоу ақьабзқәа

254
(ирҿыцуп 21:08 12.08.2019)
Ашәарыцара иадҳәалоу ақьабзқәа акыр ирацәоуп. Ашәарыцаҩ иҽазыҟаҵароума, даныбназо аума, дхынҳәны данаауа аума – еиуеиԥшым ритуалла ибеиоуп. Ашәарыцаҩ иныҳәашьеи ашәарыцаратә етикеи азҵаарақәак дрылацәажәоит НААР аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

"Уа уцара ззымдыруа уаара еигәырӷьааит!"

Ашәарыцара аԥсуаа рынхашәаҿы иалкаау аҭыԥ амоуп. Ажәытәӡатәи аамҭақәа рзы ауаа хныҟәгарас ирымаз ираԥхьагылан ашәарыцара. Иахьатәи абџьар рнапахьы иааргаанӡагьы излашәарыцоз ахыци ахәымпали рыла акәын. Шәарыцара ианҭыҵуаз иара ихаҭа иеиԥш иҭаацәагьы рхымҩаԥгашьа иацклаԥшлар акәын. Ашәарыцаҩ абназара иҽаназикуа ҩымчыбжьа-хымчыбжьа раԥхьа заа аҽазыҟаҵара далагоит.

Раԥхьа игылоу ақьабзгьы - уи доуҳалатәи иҽрыцқьара ауп. Ашәарыцаҩ иҭаацәа дрылҵны хазы қәацәк аҿы дыԥхьон, ифатә-ижәтәгьы хазын, аҭаацәагьы уи дыхҭаркуамызт, анхамҩатә усқәа идырҟаҵомызт. Аҭаацәа рыҩнуҵҟа дара-дарагьы ҳаҭырла еицәажәон, имгәамҵхамҵкәа. Аԥсҭа дҭаларц дандәықәлозгьы иҭаацәа рҟынтәи ҟәыхк игон (ахцәы, мамзаргьы рымаҭәа аҟынтәи изакәызаалак ҟәыхк). Нас уи дара идмырбакәа џьара ибылуан: "Сара саанӡа аҭаацәа рҿы џьара цҭәык ҟаларгьы, ԥырхагас Анцәа исумҭан" ҳәа. Уимоу амҩан данцоз иԥылозгьы рҟәыхк ирҭон "Ажәеиԥшьаа дузылԥхааит" ҳәа иаҳәаны.

Данцо, ашьыжь шаанӡа уаҩы иҽимырбакәа иҽӡаны дцоит, аӡәы дибаргьы иқәҿиҭыр ҟалаӡом, "уабацои" ҳәа дҵааӡом, димбазшәа ҟаиҵоит. Гәыԥҩык еиццозаргьы убасҵәҟьа, дара еибырҳәоит аамҷыдарахаз, егьырҭ аӡәы рҽимырбакәа ицароуп. Иандәықәлоз, "Ҳахьцо ашьха, улԥха ҳаҭ, угәыԥха ҳаҭ, бзиала уаҳхылаԥш!" ҳәа ашәарыцара анцәахәы иҳәаны, рлабашьақәа ахәышҭаара иҽҳәыршьуан. Уи ҵакыс иамаз, зымшьҭа цәгьоу ауаҩы дрықәшәар, имшьҭа хнаҽып ҳәа акәын.

Ашәарыцаҩ иабџьар аашьҭыхны шәарыцара данцалак ашьҭахь иҩны ҭыӡшәа ҟамлар акәын. Знык дхысны акагь анизымшьлак, ишьҭахьҟа дгьежьуан, хымԥада ҭыӡшәак ыҟоуп ҳәа.

Аҭыԥ аҿы иахьнеиуаз ашәарыцацәа аҭыԥ иахылаԥшхәу ирманшәаларц азы агәаҵәа кны иныҳәон, абас еиԥш ажәақәа ҳәо: "Уа уцара ззымдыруа, уаара еигәырӷьааит!" ҳәа. Убри аан аҩы адыргалаӡомызт, ахарҵәы (ахарҵәыӡҩа) акәын иааныркылоз. Иныҳәо ацәымш (аиҳабы) иоуп. Иахьагьы ашәарыцацәа аԥсҭа ианҭало аныҳәара мҩаԥыргоит Ажәеиԥшьаа дырхылаԥшырц, аха ажәытәи иахьатәи аиҭакрақәа шрымоу убоит. Иаҳҳәап, ашьха ихалаанӡа агәыԥ ҭыԥк аҿы, ҩнык аҿы, ма ԥацхак аҿы еиқәшәаны еибаныҳәоит, ашьхантәи ианылбаалакгьы убасҵәҟьа ҟарҵоит.

Ашәарыцаҩ абна афҩы ихалароуп

Ашәарыцаҩцәа ишазгәарҭо ала, ашьха ихало иԥсы цқьазароуп. Угәы цәгьарак ҭаны иҟазар, уеиқәшәаӡом, уимоу амашәыр уақәшәаргьы ауеит. Ашәарыцацәа рҭыԥ аҟны иахьыԥхьо, акрахьырфо, иахьынатәо, дара акрыфара нап адыркаанӡа Ажәеиԥшьаа ихәы ҳәа мгьалума, шәума, хазы инықәырҵоит, нас акраафаны шәарыцара иҭыҵуеит. Убри аан ашәарыцаҩ акыр дныҟәароуп ҳәа иԥхьаӡоуп. "Абнафҩы ухылаанӡа Ажәеиԥшьаа духаҵгылаӡом, агьуиҭаӡом" рҳәоит. Насгьы ашәарыцаҩ имч зықәхо еиҳаны ишьыр ҟалаӡом, аԥсыцәгьара аарԥшра ҵасым. Аӡәы дақәшәаны, дманшәалаханы хәба изшьӡозаргьы ҩба ракәын иишьуаз, изаамго ишьуамызт. Иушьызгьы аҭыԥ иқәуҵаанӡа ҽакы уашьҭалар ҟаломызт. Ашәарах зшьыз ишәақь ааиваргыланы дырныҳәон.

Убас сара 2007 шықәсазы Дәрыԥшь ақыҭа иеиуоу Тәанба Хәыра исзеиҭеиҳәеит ашәарыцаҩ дшырныҳәоз:

"Са саб ашьха дцалон. Нас уа ишәарыцоз аҷкәынцәа ыҟан. Ашәарах шьны ианааргалагь, акәац жәны ианааҭырхлагь, дыливаргыланы, ишәақь лаиваргыланы, "уахьнеиуазаалагь ухымҭа камшәааит, шәарахла ухиаат, адгьыл узбзиахааит, иахылаԥшу духылаԥшзааит, Ажәеиԥшьаа духылаԥшзааит!" ҳәа абри рҳәон. Аҳаскьын иқәрыԥсон, ишьны иааигазгьы иақәрыԥсон, иаргьы иқәрыԥсон", - ҳәа еиҭеиҳәон иара.

Шәарыцара ианцоз аҩны иандәылҵуаз рыҽӡаны ицозҭгьы, ашәарах шьны ианаауаз "Ажәеиԥшьаа рашәа" рҳәон, ихысуан. (Акгьы рмоукәа иаауазар, ихысуамызт, ашәагьы рҳәомыз.) Ирҳәоит Ажәеиԥшьаа рашәа анырҳәоз ашәарах хыхь ахра ихалан иӡырҩуан, убриаҟара ихаан ҳәа. Нас рҩызцәагьы ирдыруан, ирԥыланы реидара рымырхуан, ашәа рыцҳәо аҭыԥ ахь рҿаархон.

Ашәарыцара аетикет

Ашәарыцара аетикет ахь иаҵанакуеит иара убас умч зқәымхо умшьыр ахьакәу адагьы, ишьтәугьы удыруазароуп. Ашәарыцаҩ идыруазароуп ашәарах анеишьҭоу, ианеилго ҳәа иҟоу аамҭақәа. Усҟан уи дшәарыцом. Иаҳҳәап, ашьабсҭақәа аԥшқа рыцны ирбар, иреихсуамызт. Уажәы дара ашьабсҭақәагьы маҷхеит. Урҭ реиԥш ирацәоуп аиаӡаара иаҿу ашәарахқәа.

Ашәарыцара, абназара иамоуп иара ахатәы "абнатә бызшәагьы", уи иазкны иаԥҵоуп имаҷымкәа аусумҭақәа. Ашәарыцаҩцәа злеицәажәо абри абна бызшәалоуп. Аҭыԥ аҿы шамаха алафгьы рҳәом, аԥҳәыс лыӡбахәгьы иалацәажәом. Аӡыхь цқьаҿы инеины ақәабгьы ҭарӡәӡәомызт, уи аҭыԥ уҟьашьит аанагон. Ашьха ахаҭа иԥшьоу ҭыԥны ишахәаԥшуаз ала, ражәеи руси ацқьара ацзар акәын.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

254

Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара

106
(ирҿыцуп 16:15 12.07.2020)
Иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла ауп. Иабанӡацәыргоу урҭ ақалақь ахаҿраҟны, асасцәеи ҳтәылауааи ахьынаԥшы-ааԥшуа урҭ зегьы рбартә аҟаҵара ҵакыс иамоуи уҳәа афольклорҭҵааҩ Есма Ҭодуаԥҳа ланҵамҭаҟны.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Идыруп, иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла шакәу. Уи иаднаԥхьалоит анҭыҵтәи асасцәагьы, иара амилаҭ ахаҿрагьы шьақәнаргылоит. Ақалақь абрендқәа рыӡбахә ануҳәо, аԥхьа ухаҿы иааиуа уи архитектура ауп, иара убас асимволтә ҭыԥқәа – еиуеиԥшым абаҟақәа ахьгылоу, аԥсшьарҭатә ҭыԥқәа. Урҭ иаадырԥшуеит ажәлар рнысымҩа, ртрадициа, ркультура, иара убри аангьы ақалақьтә уаҩы исубкультурагьы шьақәдыргылоит.

Есыҽнытәи ауаҩы иԥсҭазаараҿы илаԥш иҵашәо, лассы-лассы дызҭаауа аҭыԥқәа илаԥшҳәаа шьақәзыргыло ракәны иҟоуп, иузгәамҭо асимволқәа рыҵоуп, урҭ, иуҭахы-иуҭахым, маӡала иулаҵәоит, ухәыцра шьақәнаргылоит. Ҳаамҭазы аҿар атрадициа рылааӡара, абызшәа ашьҭыхра азҵаарақәа рыӡбахә ануҳәо, аҿар иаарыкәыршан ирбо ақалақь ахаҿра дара рсубкультурагьы арҿиоит.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара

Иаҳҳәап, ақалақь уахьналсуа улаԥш иҵашәо аӡыргарақәа рбызшәеи раарԥшышьеи, есыҽны ауаҩы дызҭаауа адәқьанқәа рыхьӡқәа, иара убас еиуеиԥшым ақьафурҭақәеи аԥацхақәеи рхаҿреи рыхьӡқәеи. Жәаҳәарада, атәым милаҭқәа рҟынтәи иаарго ахьыӡқәа раасҭа аԥсуа хьыӡқәа иаҳа улаԥш рыдхалоит, аԥсуара рныԥшуеит, убриала асасцәагьы азҿлымҳара рнаҭоит. Аха иҳамҳәар ҳиашахом, аԥсуа дҩылақәа убас имаҷуп, ак анаҳбалакгьы "ари аҩыза ахаан иаҳмаҳац" ҳәа иџьашьо ҳнықәлоит, убри аан иара улаԥш зышьцылоу, иудыруа акәны иаҟазар анакәу.

Ари иаҿурԥшыр ауеит ҳаамҭа даҽа рыцҳаракгьы: жәаҩык ахьеилагыло аӡәы ԥсышәала дцәажәо даҳбар, "ҳаи, Анцәа иџьшьоуп" ҳәа дахьџьаҳшьо. Убри аҩыза арыцҳара еиҵаҳтәырц азы иааҳакәыршан иҟоу зегьы аԥсуа цәа рхызароуп.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Аӡыхь"

Иахьазы ус иҟоу иреиуоуп ақалақь аҟәараҿы игылоу аԥацха "Нарҭаа", ақьафурҭа "Ӡызлан", ашәарыцагатә маҭәахәқәа ахьырҭиуа адәқьан "Ажәеиԥшьаа". Акыр иблахкыгоуп, аԥсуа цәалагьы иҩычоуп аԥацха "Аӡыхь".

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Аӡыхь"

Уи асасцәа ирбар рылшоит адәахьалагьы аҩнуҵҟагьы иқәыргылоу еиуеиԥшым амифологиатә персонажцәа. Уи аҽыуаҩ ала-шәарыцақәа зцу инаиркны еиуеиԥшым аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхаҿсахьа, ахьча исахьа уҳәа.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Нарҭаа"

Убас, Аҟәа ақалақь аҿы иргылоу жәлар рҳәамҭақәа ирылху аперсонажцәа рсахьақәа иреиуоуп, уажәшьҭа ақалақьуаагьы аԥсшьацәагьы бзиа ирбо хаҿсахьаны иҟалаз, маанала адау ииааиз аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым искульптура. Иара убас Ӡызлан лфонтан. Ари аганахьала аусурақәа шцо убарҭоуп, аха иҵегь еиҳандаз ҳәа угәы азыҳәо иҟоуп.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым

Иаҳҳәап, Аԥсны злеицырдыруа аԥсуа нарҭтә епос афырхацәа брендк аҳасабала ақалақьтә субкультураҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылар алшон. Зегьы ирдыруеит ақәранҵырақәа рансамбль "Нарҭаа" иарбан хьӡу иарҳаз Аԥсни уи анҭыҵи. "Нарҭаа" рыӡбахә анырҳәоз иаразнак Аԥсни аԥсуааи рхаҿсахьа уаԥхьа иаацәырҵуан. Уи Аԥсны аӡбахә ӡырызгоз брендк аҳасабала иҟан. Иахьа ус еиԥш ала узлаҽхәаша маҷуп.

  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Аԥсуа ԥацха
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Амҵәышә
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
1 / 7
© Sputnik / Марианна Кубрава
Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Аԥсуа ԥацха

Аԥацха "Нарҭаа" акәзар, иара ахьӡ ада аԥсуа нарҭҭә епос иатәу ҳәа акгьы убом (уаҟа ицәырҵыз Таҷкәыми иԥҳәыси рхаҿсахьа улаԥш аигәырӷьо ишыҟоугьы). Ари иаҿурԥшыр ҟалоит ҳашьцәа аҟабардақәа рҿы Нальчик ақалақь аҟны (Ҟабарда-Балкариатәи ареспублика) иҟоу Нарҭаа рынхарҭеиԥш абааш ҵәца асахьа змоу, иара афырхаҵа ихаҿалагьы иҩычоу ақьафурҭа "Сосруко".

Иазгәаҭатәуп асувенирқәа рганахьалагьы аԥсуа мифологиатә персонажцәа рсахьақәа рхархәара шазулатәу: уи ахәышҭаара ахылаԥшҩы Ҷап иоума, амышьҭа, алаԥш аҽацәыхьчаратә маҭәарқәа, Ӡызлан лыхҳәа, мамзаргьы дызныԥшыло асаркьа уҳәа. Гәында-ԥшӡа лхаҿсахьа акәзар, аԥшӡара аазырԥшуа символны иҟалар ауан есышықәсатәи аԥшӡацәа реиндаҭлараҿы.

Уажәы нап здыркыз ақалақь арԥшӡараҿгьы аԥсуа культура аазырԥшуа асахьақәа алагалахап ҳәа ҳгәыӷуеит. Убас "Алакә" ҳәа ахьӡ змоу ақалақь апарк аҟны аԥсуа лакәқәа рфырхацәа рбара ахәыҷқәеи адуцәеи акыр еигәырӷьарын: уи Анҷакәынҷа, Кәтаӷьцәахылԥа, адау, мамзаргьы аԥсуа лакәқәа иргәылоу аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи – аӡыси, аҭсыси, асыси, абгахәыҷи аҵысӷреи уҳәа, иара убас дара ахьынхо рыҩны хәыҷы.

"Атәым рбаӷь ааины аҩнатә рбаӷь дәылнацон" ҳәа, изыҟаҳҵарызи ҳара ҳхатәы иӡыраҳгаша анҳамоу. Асасцәагьы ирбалар ирҭаху дара зышьцылахьоу акәӡам, ирзымдыруа, ирымбац ауп. Асас изы даҽа милаҭк акультура аҵара еснагь азҿлымҳара ацуп, убри аан уаргьы уҩны ушыҟоу, ушаԥшәымоу убо уҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

106

Иҵасым ҳәа ззырҳәо: амифи аҵабырги рҳәаақәа ахьеиларсу

87
(ирҿыцуп 00:45 11.07.2020)
Амиф ауаҩы иԥсҭазаараҿы иааннакыло аҭыԥи аҵабыргреи аџьашьахәреи рҳәаақәа реиларсра азҵаарақәа дырзааҭгылоит афольклорист, Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Ауаҩы иԥсҭазаара зегь аҿы еснагь ҩ-ҳәаак, ҩ-дунеик дрыбжьагылоуп – иара иитәуи иитәыми, даҽакала иаҳҳәозар, нарцәи аарцәи дрыбжьоуп. Зны-зынла ауаҩы убас еиԥш иџьахәу ахҭысқәа дрыниоит, иуадаҩуп аҳәара уи ԥхыӡу, лабҿабоу. Абжьааԥны иҵабыргыхаҭоу ахҭысқәа ауаҩы игәалашәараҿы краамҭа иаанхаӡом, ихәыцу, ихыҭҳәаау ракәзар, абиԥарала еимдо иааргоит. Убри алагьы "ихыҭҳәаау" еиҳагьы азҿлымҳара ацуп, ауаҩы уи аԥшаара, аилкаара дашьҭоуп.

Иҳанаҭои ҳара амиф? Акымзаракы? Ма зегьы? Егьаҩы аҵарауаа дуқәа еимаркларгьы, еиҿаркларгьы, аӡәгьы изҳәаӡом амиф аҿиара ианалагаз, уи шьаҭас иамоу. Аха ауаҩы адунеи данықәнагалаз аахыижьҭеи урҭ рҿио даауеит. Ауаҩы иааикәыршан иҟоу зегьы аԥсы ахаиҵоит.

Убас еиҭарҳәоит иара ауаҩы адунеи дшықәнагалаз, адгьыли ажәҩани рыҟалара зыхҟьаз, ауаҩы дызлацәажәо абызшәақәа шыҟалаз, амилаҭқәа шыҟалаз уҳәа ирацәаны. Аха арҭ аҳәамҭақәа рҿы еснагь аҵабырги аџьашьахәреи рҳәаақәа еиларсуп. Иара адунеи аиҿкаарагьы "аҳәаақәа" амоуп: нырцә / аарцә, иааигәоу / ихароу, илашоу / илашьцоу, иаарту / иарку, аҩнуҵҟатәи / адәахьтәи, иутәу / иутәым.

Аԥсуа миф-ҵабыргқәа рҟны нарцәи аарцәи еимаздо ҳәаақәаны иԥхьаӡоуп аӡы (арахь иаҵанакуеит аӡы иадҳәалоу аҭыԥқәа зегьы: аӡиасқәа, аӡыхьқәа, акәараҷҷақәа, аӡмахқәа, аӡлагара), абна (ицәыҵлашьцароу, уаҩ дахьнымхо аҭыԥқәа, абнаршәырақәа, амҩахәасҭақәа, аихҵәарҭақәа, ааҵрақәа, анышәынҭрақәа), ашьха (аҳаԥқәа, ахаҳә дуқәа). Арҭ аҭыԥқәа хаз-хазы аҿаԥыцтә мифологиатә жәабжьқәа рперсонажцәа ирыдҳәалоуп. Иаҳҳәап: Ӡызлан / Ӡызлан-Ӡаҳкәажә дынхоит аӡаҿы, аҩсҭаа (аџьныш, ақаҷаа), аԥсы, абга (ақәыџьма, ацгәы) иақәтәоу – абнаҿы, ашәарахи ашәарыцареи рынцәахәы Ажәеиԥшьаа нхарҭа ҭыԥс имоу ашьхара ауп. 

Адәахьтәи аҳәаақәа рнаҩс иҟоуп аҩнуҵҟатәи аҳәаақәагьы. Урҭ рахь иаҵанакуеит: ахәышҭаара, ашәхымс, акәакьҭақәа, аԥенџьыр, аҭуан. Аҭыԥтә ҳәаақәа ауаҩы "ианаамҭам" ианеилеигалак ауп иџьашьахәу ахҭысқәа данрыниогьы. Ҳинформантцәа ишазгәарҭо ала, иҟоуп хаз игоу аҭыԥ ҟьашьқәагьы:

"Абнахьхьи акәара анаҩс аҩсҭаа дыҵоуп рҳәон. Аҩсҭаа дырбахьеит рҳәеит убра ҭыԥк аҟны, аха уажәшьҭа ибгеит-егьит акәымзар, ахықәан инеины аҷкәынцәа тәаӡомызт, "аҩсҭаа дыҵоуп, аҩсҭаа уикуеит" рҳәон", – ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Мгәыӡырхәа инхо Лара Тәанԥҳа.

© Foto / Эсмы Тодуа
Мгәыӡырхәа инхо Лара Тәанԥҳа

 

"Аҳәаақәа" рахь иаҵаукыр ауеит аԥсуаа разхаҵарақәа рҿы иуԥыло амшшьарақәа – жәлантәыцыԥхьаӡа дара зықәныҟәо амшқәа алхны ирымоуп. Арҭ амшқәа рзы иҵасым, иаамҭам ҳәа иԥхьаӡоуп акы аҟаҵара: аусура, адгьылқәаарыхра, аӡахра, акы аимдара. Амшшьара еилазго ауаҩы ԥырхага инаҭоит ҳәа иԥхьаӡоуп.

"Иҳамоуп ҳара абыржә амшшьара - асабша схы ҵсырффаӡом, агәыр скыр ҟалаӡом. Закәанлаҵәҟьа башьҭазар, аиха кны абна уламлароп, ҳара уи ҳазшьаӡом акәымзар. Убри аҽны зыԥсы ҭоу акы уакьымсуазароуп. Имышшьароуп ҳа ирыԥхьаӡеит, Анцәа иҟынтәи иҟоуп. Уи аӡәы аԥшьаша иқәуп, аӡәы - амҽыша, аӡәы - ашәахьа, Ҳазшаз дара ишрыдиҵаз еиԥш. Уи акгьы иазкӡам, аха ишьҭыхны иҟоуп убас, ҵасым ҳәа", - азгәалҭеит Лара Тәанԥҳа.

Арахь иаҵаукыр ауеит, иара убас, ажәлар рҟны иазгәарҭо аныҳәақәа. Аԥсуаа рзы нарцәытәи адунеи акыр шаҵанакуа гәаумҭар залшом урҭ иазгәарҭо аныҳәарақәа уанрызхьаԥшлак: Мшаԥы, Нанҳәа, Қьырса уҳәа. Ауаҩы ицәыԥсхьоу аиҳабацәа, аҩнаҭа иатәу иҭынхацәа рхәы ҟаиҵоит, рыхәҭаа риҭоит ныҳәацыԥхьаӡа иара иақәнагоу аритуал мҩаԥганы. Уи ҟаиҵоит урҭ ԥырхага ирымҭаразы адагьы, иара убас иҩнаҭа абарақьаҭра иоуразы.

Ицқьоу, иԥшьоу ҭыԥны иԥхьаӡоуп ашьха, иара иааидкыланы аҳарыкара иадҳәалоу аҭыԥқәа. Аҳаракырақәа рҟноуп аԥсуаа рныхақәа ахьыҟоу. Ажәа "иҵасым" акәзар, аԥсуа дызхымсыр ауа ак акәны ишьақәгылоуп. Иаҳҳәап: иҵасым иԥшьоу аҭыԥқәа рҟны абжьы ардура, ацәҳара, иҵасым ашьха иҟоу ицәа хитыр, иҵасым уахынла аԥшқа адәахьы идәылгара уҳәа.

Ажәакала, акгьы аанагаӡом ҳәа узхәаԥшуа уԥсҭазаара шьақәзыргыло акәны иҟоуп. Амифологиатә жәабжьқәа абиԥарала еимырдонаҵы ауп дара абиԥарақәа рхаҭақәа реимадара аԥсы ахьынӡаҭоугьы. Амифи ақьабзи, амифи аҭоурыхи, амифи абызшәеи ашьхақәа ирыбжьакнаҳау ауаҩы дызқәысуа ацҳа па иаҩызоуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

87

Латипов Егры аҳәаа аамҭала аартразы: ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчара иазырхоуп

0
(ирҿыцуп 18:52 13.07.2020)
Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ, аҳәаахьчаратә маҵзура аиҳабы Рустам Латипов арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит Аԥсни Қырҭҭәылеи рҳәааҿы аамҭалатәи акоридор аус шауа атәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Латипов Аԥсныи-Қырҭтәылеи рҳәаа аамҭала аартра иазкны

"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

 

0