Охота

Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа дшышәииз: ашәарыцара иазку жәлар рҳәамҭақәак

367
(ирҿыцуп 10:36 17.11.2019)
Аԥсуаа ирымоуп инеимда-ааимдо, инеиҭаҳәауа еизҳауа абиԥарақәа рҟынӡа иаауа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа. Ишәыдаагалоит Џьгьарда ақыҭа инхоз ажәабжьҳәаҩ, унеишь-уааишь ҳәа зарҳәоз ҳаҭыр зқәыз абырг Уанка Лагәлаа иҳәамҭаны ашәарыцара иадҳәалоу ажәабжьқәа.

Sputnik, Сырма Ашәԥҳа

Ашәарыцацәа рдырҩатә еиӷьхарц азы ирыҳәалароуп Ажәеиԥшьаа, Аимасаба, Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа. Шәарыцара уаныҟоу ухы пату ақәуҵароуп, ҳаҭыр ақәуҵароуп, уҿы-унапы ӡәӡәаны, шәарыцара уанцо Ажәеиԥшьаа урыҳәаны, рыхьӡала ашәа ҳәаны, амҩа уқәлароуп, усҟан ауп ашәарах ануԥыло.

Ашәарыцаҩ ахра дықәланы дышнеиуаз, аҳәыш аҟны данынаԥш ибеит ашәарах, абӷаџьма аԥеи иареи. Уажәы ибазма ахысра, икылкаан деихсит. Абӷаџьма абӷа еҩҵәа иҭеиҵеит. Аӡыс ҵәаа-ҵәаауа, инықәԥала-аақәԥало, иқәгьежьуа инхеит. Деихсит деиҭеихсит, аха ахы иаҿашәом, иҵәаауеит, нырцә-аарцә иқәԥалоит.

Деиҭеихсырц иԥсуа шәақь еиҵаҵаны инапы анеиҵихуаз аамҭазы, Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа лыбжьы иаҳаит. "Уаҟәыҵ, излеиҵурԥхьо аҵә иахыҵуа еиҳа ухымҵааит", ҳәа лыбжьы иаҳаит. Убри аамҭазы, дазеиҵамхакәа деихсит, ахы ӷәӷәа ақәшәан ан ахьцаз инҭеиҵеит. Ари илҳәаз иаҳаит. Иақәикит иԥиҟарц идыррала лара лышәиԥхьыӡ.

Нарых аҳаԥы аҵаҟа инеигеит, рцәақәа рхихит, еиҿеирыԥхьеит, далаган ааҵә ԥиҟеит, ацәа ахырҵәрааны ирыцқьаны, ааҵә иахаҵаны, ари аӡыс дызқәыршәиааз агәаҵәа ҽҳәеиҵан еиҿеирыԥхьит, ифеит. Иҵәы днаханы, ақәеи аси ахьаԥырхагамыз, иахьақәымҵаауаз ахаҳә бжьара аҳаԥаҟны ицәыҵаҵаны иҵәахит.

Ишәарах ржьы шьҭыхны иманы иҭыԥахь дцеит, ифеит, ижәит. Дыҟоуп ари, дшәарыцоит, ашәарах ишьуеит, илшонаҵы ахра дықәуп, дажәит, акры ихыҵит, дзымныҟәо дҟалеит, иҩны дадхалт. Шықәсы шәкы ихыҵит, дынҭысит шәкы, дыԥсуам. Еиҳа-еиҳа дкәкәихеит, аиарҭа дыларшәуп, ииҳәо-ииуа изымдыруа аҟны днеит. "Абриаҟара иԥсы зықәхазеи?", ҳәа иҭынхацәа аԥшцәеи аҟәыдырԥацәеи иразҵаауа иалагеит.

Уи аамҭазы еилызкаауаз аӡәы, мыцхәы дыԥшҩуп ҳәа згәы иззаанагоз иҟны иахьнеиз, ари ара иқәшәииз ихы иархәаны иахьа уажәраанӡа дааиуеит, убри аҭыԥ иқәымлакәаны дыԥсӡом ҳәа рарҳәеит. Уи закузеи? Шәарыцара дахьыҟаз Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа диқәшәиит, дызлаиқәшәииз ԥхасҭамхартә аҵәы ҵәахны имоуп, абри бааны уаҩы имыхәо ианыҟалалак аамҭазоуп иԥсы анихыҵуа ҳәа адырра роуит. Идтәалт иара, ԥыҭк зхыҵуаз, ицныҟәалоз ашьхақәа рҿы, уара шәарыцара уанцаз атәқәа ҳзеиҭаҳә ҳәа иазҵаауан.

Аха, игәалашәом иара, дахьыҟоу издырӡом, дажәӡеит. Зегь дара роуп, аҵыхәтәаны зны, хәыҷык игәалашәан жәабжьны ицәыригеит. Абас, ахра аҟны исаҳахьаз, аҵәы шысҵәахыз еиԥш аҳаԥаҟны убра иҟазар ҟалап ҳәа убри аҵәы, убас иҿыцшәеит. Убри аамҭазы, ари ицныҟәалоз издыруаз рыла, еивас ахра икыдеибаҵа ицеит, еимдеит ирыԥшааит аҵәы. Инахаахеит иҩны-игәара, аԥсы даныԥслак ишьҭахь, инхаз амырԥхашьандаз ҳәа рҵәы амца инақәҵаны ирыблит. Мшаҽны ишцәыҵеиҵаз иҟаз аҵәы былны иааихылгеит, иаргьы иԥсы ааихыҵит. 

Ашәарыцаҩ арҩаш ахықә дықәланы дышнеиуаз аамҭазы ԥҳәыск лыҳәҳәабжьык иаҳаит. Иҟалаз збоит ҳәа арҩаш дынхықәгылт днаскьаны. Даныԥшы ибеит ԥҳәыск дҵәаауа дшаауаз. Лаԥхьа ақәыџьма цоит асаби ԥшқа даҿакны. Ари аниба ашәарыцаҩ ҟәыш еиликааит аӡы иҭаз Ӡызлан ҳәа изышьҭаз лхәыҷы ақәыџьма дшылцәагаз. Ақәыџьма деихсит иааигәа ианааи.

Ахәыҷы даҿҟьан аӡы далашәеит. Уи аамҭазы ларгьы дыԥан ахаҳә даақәыххит лхәыҷ иахь. Лыбжьы лыргоит "Ухымца камшәааит ашәарыцаҩ, сахьеиқәурхаз, схәыҷы дахьысзынужьыз азы", ҳәа, нас аӡыжь лыҽналалыжьын лхәыҷы длыманы дцеит. Ари иааџьеишьеит, илҳәазгьы ихы иадикылт. Дықәло днеиуа акыр днаскьахьан еиԥш, ахра аҟны ибеит ашәарах ӷра.

Ашәарыцаҩ Заур Ратиа
© Фото : Сырма Ашәԥҳа

Даара иџьеишьеит иибаз, изакәу еилыскаап иҳәан дагьеихсит. Ҳәарас иаҭахузеи, диқәныҳәахьан арахь ухы камшәааит ҳәа. Ахы ӷәӷәа ақәшәеит, ихәны идәықәлеит, дашьҭалт. Даман ишнеиуаз, ахра дук инадгылеит. Ахра ианадгыла, ахра агәашә дук ҿазшәа иаатит. Ашәарах ихәны иҟазгьы уахь иҭалеит, иаргьы дашьҭаланы дынҭалт. Данынҭала, ишьҭахьҟа абахә ашә ааиҿаҳан иакит. Дәыԥшӡа хәыҷык шәҭы мацараха, икакаҷха шҭакы дынҭалт. Данынаԥш ҩны гьежь хәыҷык гылоуп, алҩаҵә ҩеиуеит. Ӡӷабк дҳәыҵәы-ҳәыҵәуа ашә даалаххит. "Баба, баба", лыбжьы лыргеит. "Иҟалазеи?", иҳәан иӡӷаб лахь днаԥшит аб. "Ҳахәԥҳа хәны иаауеит, ашәарыцаҩгьы дашьҭоуп", лҳәеит. "Дааиааит", иҳәеит. "Ҳахәԥҳа кны иааг", иҳәан, дындәылҵит. Икны иаалгеит арахь. Ахәда хырҵәеит, акәац нҭаҵаны иржәит.

Ацәа заҵәык нышьҭаҵаны, егьи зегьы ақәаб инҭаҵаны иржәит. Амҿтәы еишәа инықәҵаны, раԥхьа инаргыланы инадтәалт. Акәац шаҟа рзыфашаз ифан ианалга, ахьтәы саан ахарҵәы анҵаны, ахьтәы мҳаҵә нахҵаны иааганы раԥхьа инықәлыргылеит. Ашәарыцаҩгьы гаӡак иакәмызт, иҟақәаз данрыхәаԥш, ахарҵәы имҵалыргылазгьы иаҵанакуаз еиликааит.

Ашәхымс дықәгыланы илыԥхьаӡоит, мҳаҵәк анихцыԥхьаӡа аҟара анылоит, 99 мҳаҵә анифа, ашәктәи ахь инапы анироуаз, "иузхоуп уажәшьҭа", лҳәеит Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа. Исаан ианызгьы аанҵәеит, иаргьы асаан нықәиргылеит. Ацәа аалган, лаб иааимҵалкит. Аишәа ахы аалаирхан, ахәхәаҳәа абаҩ зегьы нҭаиԥсеит, ахы ааикәаирҵәиин, иҟамчы аакнихын – "ашәарыцаҩ ихәхааит" ҳәа ианиҟьа, инаҵҟьан индәылԥан абна инылахәаша ицеит. "Саргьы уажәшьҭа сцоит", иҳәеит ашәарыцаҩ. Доужь иҳәеит, ларгьы днеин агәашә аалыртын, дныҭлыжьит.

Дышнеиуаз такәы днаскьахьан еиԥш, данынаԥш ибеит ашәарах шкыдыз. Деихсын, икәалаауа иаԥхьаҟа инеины икаҳаит. Иаҳәызба аҭра кны данааха, иаҳәызба аҭра мацара ыҟоуп ахаҭа ыҟамызт. Саҳәызба абацеишь ҳәа даауазырит. "Ҟоҳ, акрахьысфаз аишәаҟны инымхеи" ҳәа иааигәалашәеит.

Ишәақь иаҿаз ашьанҵа ааҿихын, иааиҿасырԥхьап ҳәа амаха аҟны икны даннаха, акы хәхәаӡа, икәымпылӡа иаван. Ианааирҟьа иаҳәызба ахәы аакылыҳәҳәеит. Ажәеиԥшьаа ирымфаз ашәарах ашәарыцаҩ имоуазаарын, ишәақь ааиҿаирԥхьан иманы аҭыԥ ахь дгьежьит.

Иҭыԥ аҟны дааит, иҟалақәаз имҳәаӡеит, лассы-лассы шәарыцара дцон, жәаба иҭахызаргьы ишьуан. Аха, ари иифаз имҳаҵәқәа иԥхьаӡон, шаҟа ишьуаз, шаҟа нихуаз. 99 рҟны даннеи ашәарыцара даҟәыҵит. Ирҳәон аҭыԥ уаа "шәарыцара ҳга, шәарахк ажьы ҳҿаҵа, ҳцеит, ҳааит, аха иҳауам", ҳәа. Мамоу, уажәшьҭа исылшом иҳәон.

Аха, аҭыԥ ирымҭеит. Идыруан, ашәктәи анишь иԥсҭазаара уаҳа ишыҟамлоз. Ддыргәаҟит, аха иаргьы иуамызт. Аҵыхәтәаны даныхҭаркӡа, "исыхьлакгьы сыхьааит, сыԥсуазар акәхап, аха хьӡыла сыԥсааит, шәаала", иҳәан, дыззымцоз рамҳәакәа раԥхьа днагылан ишнеиуаз, ашәарах ахькыдыз инарылаҳаит. "Шәааскьа арахь" иҳәан, ишәақь нықәиҵеит.

Мамоу, уара умхыскәа ҳхысуам, рҳәеит. Сыхҭыс абри ауп иҳәан, иҟалаз-ианылахьаз зегьы рзеиҭеиҳәеит. Хышәкы иоурц азы данхысуаз аамҭазы ашәарах кәалаауа инҭеиҵеит, иаргьы иԥсы неихыҵит. Ашәарахгьы хазы ишьҭырхит, иаргьы хазы даашьҭырхын иҭыԥ аҟны дааргеит. 

Абри еиԥш ала, ажәытә ашәарыцара ҳаҭыреиқәҵарақәа аман, уажәы ҳаҷкәынцәа урҭқәа анагрыжьуа ыҟоуп. Рдырҩатә еиӷьхарц азы ирыҳәалароуп Ажәеиԥшьаа, Аимасаба, Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа.

Шәарыцара уаныҟоу ухы пату ақәуҵароуп, ҳаҭыр ақәуҵароуп, уҿы-унапы ӡәӡәаны, шәарыцара уанцо Ажәеиԥшьаа урыҳәаны, рыхьӡала ашәа ҳәаны, амҩа уқәлароуп ашәарах ануԥыло. Абарҭқәа ҳаҭыр рықәышәҵала, ҳаҷкәынцәа-ашәарыцацәа!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

367
Алабашьа.

Аԥсуаа ратрибут хадақәа: алабашьеи "алабашьа абызшәеи"

85
(ирҿыцуп 18:25 09.08.2020)
Аԥсуа лабашьа аҵаки ахархәашьеи ртәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

Алабашьа

Аханатә ажәытәӡатәи аԥсуаа рабџьарқәа иреиуан иҵарыз анҵәамҭа змаз алаба. Ашьҭахь, аиха анцәырҵ инаркны аихатә ҵаргәа аҭаны аҟаҵара иалагеит – алабашьа ҳәа ззаҳҳәо.

Алабашьа ашьха ихалоз хархәагас ирыман, уи ашәарыцацәеи ахьчацәеи рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхоз мҩанызан. Ашьха ианаҿысуаз ицхыраагӡан иахьрымаз адагьы абџьарсгьы рхы иадырхәон. Уи инаҷыдангьы, алабашьа ахаҿы ашәақь нықәҵаны ахысразы рхы иадырхәон, ҵаргәас ирыман. Ҳәамҭак ишаҳәо ала, ашьха абнаршәырақәа рҿы иҟьалаз илабашьа иаԥхьа инарсны даназҵаа имҩа абаирхара ҳәа, илабашьа абна дызлалҵыша аганахь инкашәеит, убри алагьы абна дылнагеит.

Алабашьа абызшәа

Алабашьа абыргцәа, ахатәрақәа ҳәа ззырҳәо, зажәа ԥхылнадо ратрибут хадақәа иреиуоуп. Еиуеиԥшым аусқәа реилыргараан, аӡбарақәа раан, аизарақәа рҿы илабашьа адгьыл иныҵарсны иаарылагылаз зегьы ҿымҭкәа изыӡырҩуан иажәа далгаанӡа. Ари аганахьала акыр иҟазшьарбагоуп Миха Лакрба иновеллақәа руак: аизараҿы аҭаҳмада илабашьа нарсны ацәажәараз дахьыҩагылаз, илабашьа аҵарыра иган аҿы игылаз арԥыск ишьапы иалалазаап, аха "ҟыт" имыргакәа иажәа далгаанӡа дагьымҵысит, ишьапы ашьа алыжж ацара ишаҿызгьы.

Алабашьа.
© Sputnik / Томас Тхайцук
Алабашьа.

Аԥсуаа ирҳәоит алабашьа "абызшәа" амоуп ҳәа. Уи знапы иаку ишыҵаирсуа, иахьынаирҳәуа-иахьааирҳәуа ала иара аԥшәма иҟазшьеи игәҭаки аанарԥшуеит. Ииашахәҵәаӡа адгьыл иҵарсны иргылоу алабашьа асемантикатә ҵакыла адунеи аиҿкаара алагамҭа аанарԥшуеит. Ҩ-жәлантәык реинраалараан аиҳабы илабашьа ажәада ицәажәон: иаҳҳәап, уи ашьшьыҳәа, дмыццакыкәа адгьыл иныҵаирсзар, "аццакра аҭахӡам, иазхәыцтәуп" ҳәа ҵакыс иаман. Ус акәымкәа, алабашьа аҵарыра, инарнааны аганахь ирхазар, "ари хыда цәажәароуп шәызҿу, баша сшәырааԥсоит" ҳәа аҳәон. Иара убас алабашьа ахаҿы имашьхәылҵ нықәҵаны днагылар, иҵаргәаны иҟаиҵар – аригьы "аамҭа агара шәаҿуп, аус ырццактәуп шьҭа" ҳәа игәы иҭаз ааирԥшуан, убри алагьы аицәажәара иалахәыз дырныӡбон, рус ацашьа шигәамԥхоз ааирԥшуан. Алабашьа аҿы адәылҵырҭа аганахь ахы ирхар, "ҳус ҟаҵоуп, шьҭа ҳдәықәышәҵа" ҳәа аҳәон алабашьа абызшәа.

Ҳаамҭазгьы имаҷым алабашьа ныҟәызго, забацәа ирҭынханы измоу, аха иахьа уи иаҳа аԥсуа еибыҭашьа иацу аелементқәа ируакуп, рԥшӡагас иҟоуп, иара аҵакы ацәымӡыцкәа, зегьы еилыркаауа ишыҟоугьы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

85
Застолье

Аҩыжәра, аашьара, акаҷбеира: ашьцылара бааԥсқәа ирызку згәаҭарақәак

142
Ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц зылшо шьцыларақәак, грақәак ирызкны лгәаанагара ҳацеиҩылшоит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Игәашәҭахьазар, аԥсуаа ҳажәаҳәаҿы инарҭбаан ахархәара раҳҭоит ажәеицааирақәа "уи зегь шьцылароуп", "узышьцылаз узаҟәыҵуам", иара убас иахәҭоу аҭагылазаашьаҿы ахархәара азыруеит ажәаԥҟақәа "Ашьцылара бааԥс идыршо ашаха иаҩызоуп, есымша иацлоит", "Ашьцыларақәа раԥхьа иласуп, ианулаҽ – ихьанҭахоит".

Аиашаз, ауадаҩрақәа зцу ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц алшоит ԥыла-ԥгала имоуа дымҩахызҟьарц зылшо ашьцыларақәа, аграқәа.

Грак, шьцыларак зыцрамсыц ауаҩы иԥшаара уадаҩуп, аха зегь реиҳа ихадароу аԥырхага узҭо ашьцылара шҵоурам дырны аҿагылароуп.

Наџьнатә аахыс аԥсҭазаара иацыз шьцылара бааԥсқәоуп уҳәар алшоит: инамыцхәу арыжәтә, аашьара, аҭаҭын ахара, акаҷбеира уҳәа.

Зыхьӡ ҳҳәаз ашьцыларақәа рықәыӡбара, рҵәылхра зныԥшуа аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа уԥымлар залшомызт. Ԥҳьаҟа урҭ ҳрызхьаԥшып.

Аашьацәа ахьынтәааз

Аашьара зегь реиҳа ижәытәу шьцылара бааԥсуп. Аашьароуп егьырҭ иацааиуа ашьцыларақәагьы зырҿио. Аашьаҩ дахьугалакгьы, аус ихы злахигаша дашьҭоуп, иара изы зны мышныҳәоуп, зны мышӷьарсуп. Арахь аҽхәарагьы илоуп, цқьа изыҟамҵо, иҟаимҵарц ииҭаху акы иахароушәа уирбоит, даҽазных даҽа ҿыҵгак иԥшаауеит. Аашьара иазку ажәаԥҟақәас иалукаарц алшоит: "Аашьаҩ иныҳәақәа рацәоуп", "Аашьареи ахәышҭаареи еишьцәоуп", "Аашьаҩ иҿырҳасрала дудыруеит", "Аашьаҩ ақалмышь аниба - дадтәалт, ачашә аниба - дадиалт", "Аашьаҩ нхан дымҵызар иҭахуп, крыфан – ддаузар", "Аашьаҩ иҿаҵа зегьы иреиҳауп".

Иҟоуп аԥсуа жәлар рҳәамҭа цҳафырк ари ашьцылара бааԥс ҟалашьас иаиуз ҳзеиҭазҳәо. Ҳазааҭгылап уи:

Иҟан хҩык аишьцәа. Даара иаашьон, иахьтәоугьы изгыломызт. Иагьарааны иубаргьы аҳа ашьапы иҵаианы ицәан.

Ус ишыҟаз, ҽнак зны руаӡәк дахьышьҭаз ииулак илақәа аахитын аҳа дҩаҵаԥшит:

– Шьири, цәгьала иҳа бзиазаап! – иҳәеит.

– Шьири, иааганы иҳамандаз! – иҳәеит аҩбатәи.

– Ҳаи, аҳәара злашәылшозеи! – иҳәахт ахԥатәи.

Ус ишааиуаз, аашьара икны иагоз аишьцәа рыҩны амца акит. Ҩыџьа уа илалаблы ицеит. Аӡәы даанхеит. Убри ихылҵыз роуп иахьатәи аашьацәа зегьы рҳәоит.

Арыжәтә шыҟалаз

Ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аныҳәарақәа, ачара, аԥсра-абзара ухаҿы иузаагом зегьы ирыцку арыжәтә ада.

Аԥсуаа ҳкультуратә ҭынха иагәылҷчаауа Нарҭаа ирызку аепос уаназхьаԥшуа, аҳәамҭақәа рҟнытә еилыхха иубоит Нарҭаа даара аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз, рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Нарҭаа рахьтә аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан. Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ аҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьаҭ, Аҩаӡакьаҭ, Агӡакьаҭ, Хьамхәа уҳәа убас егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьаҭ. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьаҭ инахагыланы иқәыз ииҳәаз наигӡар акәын.

Аха ишааиуаз акәымкәа, аишьцәа утәы-стәы нарыбжьалан, аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар, еимактәы ҳауамызт" иҳәан, Ҩаӡамакьаҭ анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан, Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭалт, аха нас, Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала, уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.

Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи, жәаҳәарада, иҷыдоу культуран. Аԥсуаа реилкаараҿы "арыжәтә ужәыроуп, иара уамжәроуп". Арыжәтә мыцхәы зҽадызцалоз ауаҩы еснагь пату иқәмызт. Арыжәтә аҟазшьа аазырԥшуа ажәаԥҟақәоуп: "Арыжәтә ахьыҩналаз амаӡа дәылҵуеит", "Арыжәтә гра хтыгоуп", "Арыжәтә амаӡа азыҵәахуам", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз иажәа нҵәара ақәым", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз ибз мыцхәы аҳәоит", "Арыжәтә ркәашагоуп, амцхә – блаҟьагоуп".

Акаҷбеира иахҟьаз

Ауаҩы илоу аҟазшьақәа зегьы реиҳа иҿаасҭоуп акаҷбеира. Акаҷбеира зцәа иалалаз, кажьшьа имаӡам – шьцылара бааԥсык иаҩызоуп. "Акаҷбеи агәыр ахьалеиҵо аиха алихуеит", "Акаҷбеи игәыла ичарагь дахыбаауеит", "Акаҷбеи ухы аҟара урбаны, ула аҟара уиҭоит", "Акаҷбеира ауаҩы иԥсы арцәгьоит" - акаҷбеи адунеи зегьы иара ихифауашәа, дзырҭәыша шыҟамло ауп иҳарҳәогьы арҭ ажәаԥҟақәа.

Акаҷбеира иахҟьаз ахҭыс аанарԥшуеит Очамчыра араион, Гәыԥ ақыҭан, Аџьамҽыӷра аҳаблан иҟоу аӡиа Папанҵҟәыр иахҳәаау алегенда. Папанҵҟәыр ҳәа изышьҭоу аӡиа ахьыҟоу ажәытәан нхарҭа ҭыԥны иҟан. Уа амал рацәаны измаз апап ԥсыцәгьак иҭаацәеи иареи нхон.

Ҽнак амхырашәаразы ауааҳә иун, ицхыраацәа рацәаҩны еизигеит. Ашьыбжьон акрырҿаҵара аамҭа анааи, аҳәа ырҟааны ала рзишьит.

Ауааҳәцәа апап имаҳәгьы дрылазаарын (вариантқәак рҟны иуԥылоит иԥҳа бзиа илбоз, мамзаргьы дҳәаны дзызтәаз арԥыс дрылан ҳәа). Шьыбжьон аишәа инадтәаланы акрыфара рнапы надыркуан еиԥш, апап иӡӷаб ачамгәыр ианҵаны ашәаҳәара далагеит "аҳәа ырҟааны, ала зшьыз" ҳәа. Ари змааназ еилызкааз амаҳәи ауааҳәцәеи аишәа иахыҵны идәықәлеит. Ауааҳәцәа ашҭагь инҭыҵит, адгьыл ааимыҩрын, апап инхарҭа, иҩны, иашҭа-игәара зегьы ҩҭабга ицеит.

Апап иԥҳа лхаҵа дишьҭалан, дыҩны ддәықәлазаап сихьӡоит ҳәа, данихьӡа аамҭазы лхаҵеи лареи рыбжьара адгьыл еиҩԥан, ларгьы дагеит, иара дынхеит. Аха иҟоуп амаҳә иԥҳәысгьы далигеит ҳәа ҳазҳәо алегенда авариантқәа.

Абас акаҷбеира иахҟьаны апап дшынҭаацәаныз, инхарҭагьы иаргьы нҭабга ицеит.

Арҭ аҳәамҭақәа шаҳаҭра руеит ауаҩытәыҩса адунеи дықәнаҵы цәаҩас илоу ашьцылара бааԥсқәа иԥсҭазаара ԥырхага арҭар шрылшо, урҭ аҽрыдцалара мап шацәктәу, риааира шаҭаху.

142

COVID-19 рзықәыргылоуп даҽа 26-ҩык Аԥсны ауааԥсыра

11
(ирҿыцуп 19:06 14.08.2020)
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.

АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.

Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.

Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.

Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

 

11
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау