"Азҩа-ԥхӡы Анцәа иаҳзааумган": аԥсуаа Ажьырныҳәа шымҩаԥырго

136
(ирҿыцуп 12:53 13.01.2021)
Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аетнологиа аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩ Марина Барцыцԥҳа иҳадылгалоит Ажьырныҳәа, бзыԥаа рҿы Хьачхәама ҳәа изышьҭоу аныҳәара амҩаԥгашьа иазку аматериал.

Ажьырныҳәа, абзыԥқәа рҿы Хьачхәама ҳәа ззырҳәо, мҩаԥысуеит амзаҿа ангыло, ажәытәтәи иулиантәи амзар ала ажьырныҳәа 13 рзы.

Апсуаа жәытәнатә аахыс ари ашықәс еиҩшара ҳәа ирԥхьаӡон. Избанзар абри аламҭалаз "зимнее солнцестояние" ҳәа изышьҭоу амра аԥхынрахь ианхышәҭуа, амшгьы иубаратәы ацлара ианалаго ауп. Абри аҽны шьыжьымҭан Уаҭҳаратәи аныҳәаҩ Борис Аиба (иара ажьира ианамшу - шәахьеи-ԥшьашеи) ижьираҿ "Аԥхынныҳәара" мҩаԥигоит.

Абзыԥқәа рҿы ажьира змамгьы, аныҳәа ҭаацәала имҩаԥыргоит. Иаразнак иазӷәаҳҭап, ари шҭаацәаратә ныҳәоу, аунификациа азум, убри аҟнытә аиԥшымрақәа, аивгарақәа маҷымкәа ишуԥыло.

Иарбан ныҳәазаалакгьы иамоуп иара иатәу аритуалтә чыс. Ижәытәӡатәиу аныҳәқәа рҟны иахьеиԥш ачыс еиларыжьӡомызт. Иара иатәу ҳәа акы ыҟан, иахьынӡауазгьы еиларгаӡомызт уи.

Ҳазааҭгылап Ажьырныҳәа амарҭхә, ачысхәы:

Ацәашьы абри аныҳәараҿ ихадоу, зда ԥсыхәа амам иреиуоуп. Ацәашьы иахабалак еиԥшӡам. Иҟоуп цәашьык ахьыҟоу, иҟоуп ҩба ахьыҟоу - акы аныҳәаҩ ихазы, егьи иҭаацәа рзы, мамзаргьы акы - иара итәы, нас иҭаацәа рыцԥхьаӡа хаз-хазы, ма еиларҳәны (иара итәы агәҭа еиҳаны). Мамзаргьы – 7 (агәҭантәи дуны). Нас аԥсынгьари аҿы иадыркуан, ма иҩаҳаракны. Ажьира змам адәахьы аҵлашьапаҿы, аҩны абарҵа ашьаҟаҿ, ма аҭӡамц аҿы иадыркуан. Иҟан иаразнак доусу ицәымзахә ихы иакәыхшаны иахькыдырҵоз.

Хьачхәаматәи аҭаацәа ирзеиԥшу ацәымза былуа анҵәамҭахь ианнеилак, иаакыдхны "зҩа-ԥхӡы Анцәа иаҳзааумган!" ҳәа зегьы рхы иаакәыхшаны амца иақәдыршәуан. "Зҩа-ԥхӡы Анцәа иаҳзааумган" - ачымазара Анцәа иаҳзааумган, уимоу баша чымазарамкәа, аҿкы чымазара ала ԥхӡы ҳалҵуа ҳҟаумҵан ауп иаахҵәаны иуҳәозар иаҵанакуа. Шәышықәса раԥхьа аҵарауаҩ Генко А.Н. аԥсуа-аурыс жәар аҿы абас еиҭеигоит ажәа "азҩа"- "болезнь, чума, зараза, эпидемиа" ҳәа.

Ныҳәарацԥхьаӡа иамоуп иара иатәу ачысхә:

Ари аныҳәараҿ раԥхьаӡа игылоуп ашьтәа. Уи абшьтәа хышықәса зхыҵуа акәзар бзиан, иҟан аӡыс зшьуазгьы (досу ишилшо). Убас шықәсык абжьара шықәсык ашьтәа ршьуан, егьи иааиуа ашықәс рбаӷьла мацара иныҳәон. Ашьтәа цқьазароуп. Заа иҿарҳәон аҽарыцқьаразы – махәқәак, ашәч арҭон. Ажьирахь ианыргоз, аҿы, ашьапы ӡәӡәаны, мпахьшьыцқьала ирбаны инаргон.

Амра аҭашәарахь ахы анархалак, рышьтәа атәыҩа ианкны инаган иныҳәон: нас иацырҵон: "...Уажәы абзара уҳарбеит, нас агәы-агәаҵәа уҳарбоит", - ҳәа. Ани арбаӷьгьы ус акәын. Дзымҵыҵыз ажьира ахьӡала хазы зхы зныҳәоз аԥхәысгьы "сарбаӷьԥшӡа" ҳәагьы нацылҵон. Ус иубалак, гра змоу ушьыр ҟалаӡомызт.

Ишаҳҳәаз еиԥш, убасгьы арбаӷьқәа, аҷкәынцәа досу рыцԥхьаӡа, ажьира змоу аҭыԥҳацәагьы рзы рыцԥхьаӡа ршьуан. Насгьы ирӡуан ачашәқәа, акәакәарқәа. Иҟоуп досу иарбаӷьхәқәа, ицәымзахәқәа хазы акакала аныҳәаҩ дахьахныҳәо, иҟоуп еизакны иахьырҳәо.

Ажьырныҳәа иазкны ирыман аҩыцқьа. Аҩы зҭаз аҳаԥшьа уа аныҳәарҭа аҩнуҵҟа, ма ааигәа иҵазар ҟалон. Аҳаԥшьа ззыҵам, уи иазку ауалыр ҿыц хдыртуеит.

Абарҭ роуп иара иатәу ачысхә.

Амала иныҳәаны аҩны ианааилак, аишәаҿы абысҭа, арашысыӡбал, уҳәа дырхиоит.

Аныҳәаҩ дныҳәаны данаалгалак ачашә/акәакәар агәҭантә хәыҷык аамхны, агәи-аӷәаҵәеи кәац ҿаҵак аамхны, аҩы нақәҭәаны, аԥсынгьери аума, ма ахәыблы, аҳаракыраҿ, ма абагьыр акы иахәымгаратәы иҟамларатәы иқәиҵон, абас наҳәаны: "Абри Ачбеи Чачбеи еиҩҟьҟьа-еиҩҵәҵәа иаласырҭхаџьаанӡа зҩа-ԥхӡы Анцәа иаҳзааумган!"

Ажьырныҳәа иазкны аҭҵаарақәа маҷӡам аԥсуаа ретнологиаҿы, аха иахьа уажәраанӡа ҭакда иаанхоит азҵаара "Ачбеи Чачбеи" абра изыргәалашәои ҳәа. Убасгьы, абри аныҳәаратә формула "Ачбеи Чачбеи еиҩҟьҟьа-еиҩҵәҵәа иаласырҭхаџьаанӡа зҩа-ԥхӡы Анцәа иаҳзааумган!" аныҳәаԥхьыӡ иалоуп "Хыхь иҟоу", насгьы аӡатә иахьахныҳәо Анцәа иҳәарақәа рҟны. Ишдыру еиԥш, арҭ ныхахәқәоуп, ажьира ахаҭагьы шныхахәу еиԥш.

Аныҳәара хдыркәшон иаҵагылаз зегьы агәи-агәаҵәеи аҩи ргьама баны, нас иҭҟьоз абџьар ала ихысны аҩныҟа рыхынҳәрала. Аныҳәа ишаԥу еиԥш, уи ҽнак ала инҵәаӡомызт хаха-хымшгьы ицон. Аԥсуаа ражәа иалан ирҳәон: "Хьачхәама ачыс ҳалалуп, Мшаԥчыс ҳарамуп" ҳәа. Иҟалап, уи Мшаԥы аишәақәа ахьдыргылоз азы акәзар, мамзар даҽакы азы. Ииашаҵәҟан, ари аамҭа еиҳа ихьшәашәароуп, ачысхкы рацәаны еиларыжьуамызт, еиҳа еиҭанеиааиуеит (абзыԥқәа рҿы хымԥада), еидтәалон, еиқәныҳәон, ирфозгьы рхаҳауан, ирнаалон ҳәа рԥхьаӡон.

Иааҳгоит 2017 шықәсазы Уаҭҳара ақыҭан ианаҳҵаз Аиба Шьмаҭ иԥа Борис (90 ш.) иныҳәара ахәҭак, иажәаҳәашьҭыбжь еиқәырханы. Иара излеиҳәо ала, ажьира иаб ианшьцәа Џьыкраа рҟынтә иааит. Жәеизаҩык ахшара ахьыҟаз, еиҳабызгьы еиҵбызгьы "ашьтәа шьны аныха сазкны сҟарҵит. Уажәгьы агәаҵәа зку сара соуп. Ҳабацәа ишырҳәоз убас ала исҳәоит ҳәа саҿуп", - иҳәоит иара.

© Foto / Марина Барцыц
Ажьырныҳәа Аираа рҭаацәараҿы. 2017 ш.

"Ашьашәы, улԥха ҳаҭ, угәыԥха ҳаҭ, ҳрыцҳашьа, иаҳзымдыруа ҳаҭоумҵан! Ҳара иахьа асқәс-асықәс аиҩшара аҿы иҟаҳҵоит есысқәса Хьачхәама ахьӡуп абри ҳжьираныҳәоуп. Ҳжьырныҳәа алԥха ҳаманы, агәыԥха ҳаманы, абри аныҟаҳҵарнахыс иҳабаргузеи ҳа ҳхы-ҳгәы ҳақәгәырӷьо, ҭаҳцәала ҳгәырӷьо ҳҟауҵарацы Анцәа суҳәоит!"

"Амин!!!" - еицырҳәоит ажьира иаҵагылоу зегьы.

"Ҳара ҳадагьы ажьира змоу уаха иҟарҵуоит. Абарҭ рыхәҷы-рду, агәаҵәа аныркуазаалакгьы улԥха ҳаҭ угәаԥха ҳаҭ ҳа ирҳәо аҿы иагымкәа, ақәнага иҟоу ақәнага иақәуршәарацы суҳәоит!"

© Foto / Марина Барцыц
Аиба Борис

"Амин!!!"

"Ара, ӡӷаби-ҷкәынеи ҳацԥхьаӡа, зынџьы исысҳәаз еиԥш, ҳацԥхьаӡа рбаӷь ыҟоуп, ҳацԥхьаӡа акәакәар ыҟоуп, ҳацԥхьаӡа чашә ыҟоуп, ҳацԥхьаӡа цәымза аҳаркоит. Абри аныҟаҳҵа нахыс изакәытә бзиароузеи ҳазқәшәа ҳҳәо, ахәҷы-аду доус иахыҟазаалакь ушьапы акра иахыбаамкәа иҟауҵарацы Аԥааимбар ду суҳәоит. Иахьа абри ҳазшаз Аԥааимбар иишаз ала агәаҵәы иҳарбуа мышьҭабзиара аманы, амшьҭ бзианы, аҵх бзианы абзиарақәа рыла даҳхылаԥшуат ҳҳәаратәы шәгәырӷьо-шәыхәмаруа, шәыччуа шәҟаиҵаратәы Анцәа сиҳәоит. Улԥха ҳаҭ, угәыԥха ҳаҭ, ҳрыцҳашьа, иаҳзымдыруа ҳаҭоумҵан".

© Foto / Марина Барцыц
Ажьырныҳәа Аираа рҭаацәараҿы

"Амин!!!"

"Убри анаҩсан. Ҳаԥсынра иахьа иахагылоу ауааԥсыра, аҷкәынцәа аҳәоу еиқәшәара роуа, руы еиқәшәуа, абзиарақәа рзы, ыҟами, рныҳәаҿақәа акра ада хьаа рымам ҳәа ҳҳәаратәа Анцәа ҳазшаз иҟаиҵааит. Аамҭа бзиа ҟалааит! Рҳәоу еиқәшәааит, иҟалуазар! Ҳ-Аԥсны ԥхасҭарымтәратәы, иныҟәыргаратәы аамҭа рԥыхьашәааит! Алԥха Анцәа ҳазшаз ишәиҭааит. Дад, Ҳазшаз шәиргәырӷьааит!"

"Амин, Анцәа иҳәааит!!!"

Ачашәи агәи-агәаҵәеи ҿаҵақәак намхны аҩы рықәҭәаны ажьира ахыб аҵаҟа иҩаҳаракны иқәиҵоит абарҭ ажәақәа ҳәо:

"Абри Ачбеи Чачбеи еиҩҟьҟьа-еиҩҵәҵәа ирылаҳҵаанӡа зҩаԥхӡы ҳалумхын, ақәнага Анцәа ҳақәыршә, ҳгәырӷьаҵәа Анцәа ҳҟаҵы. Ус рҳәуоит - иаҳзымдыруа ҳаҭамзаат, қәнамгаус ҳақәымшәаат. Улԥха ҳамазаат, угәыԥха ҳамазаат! Ҳрыцҳашьа! Дад, иаҳзааиз шәгәырӷьуо, абри аныҳәа алԥха шәыманы, ауаа рылԥха шәыманы, ақәнага ҳақәшәт шәҳәо, шәхы шәақәгәырӷьо, шәыԥсы шәақәгәырӷьо Анцәа шәҟаиҵааит, дад, Анцәа дшәықәныҳәа!"

"Амин, Анцәа иҳәааит!"

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

136

"Аӡы цқьа ухыԥшылозар - ажәабжь бзиа иатәуп": аԥхыӡқәа ирыдҳәалоу ажәлар разгәаҭарақәа

130
Аԥхыӡқәа рдунеи амаӡақәа ҳзаазыртуа аԥсуа жәлар разгәаҭарақәак ҳадылгалоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ, аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.

Ацәа – ауаҩы зда ԥсыхәа имам, игәабзиареи иԥсҭазаареи иахәҭаку акы акәны иҟоуп. Аԥсуа жәлар рмифологиаҿы ацәа ианцәахәны ирыԥхьаӡон Напкылҵәеи Цәаблаҟи. Ашьыжь агылара зцәыуадаҩу, инамыцхәны ацәара бзиа избо изы иахьа уажәраанӡагьы ирҳәоит "Дцәарҭанхалеит" ма "Цәаблаҟы дылкит" ҳәа.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Ацәа ауаҩы изы иԥсыршьагоуп, убасгьы ацәа иузаанартуеит ҵҩа змаӡам аҵыхәтәанынӡа иҭҵаам аԥхыӡқәа рдунеи.

Схәыҷра ашықәсқәа раан сыцәа арҭынчразы Ҭхьына ақыҭа иалиааз санду Нусиа Шьынқәба-Ашхаруа лҟнытә лассы-лассы исаҳалон абарҭ ажәақәа: "Нанду бара дбыкәыхшааит, барӷьажәҩа Ҳазшаз итәарҭоуп, бармажәҩа - аҩсҭаа. Банышьҭало аԥхыӡ бзиақәа ббаларц, Ҳазшаз дыбхылаԥшларц, барӷьажәҩа ааныжьны бармажәҩа бақәиа, нас аԥхыӡ бзиақәа ббалоит. Аҩсҭаа бымԥан дзааиӡом!" ҳәа.

Аԥхыӡ бзиа убар, жәаҳәарада угәы азнарҳауеит. Аԥхыӡқәа ирызку аилкаарақәа рҿы хшыҩзышьҭра арҭон аӡы, избан акәзар иара аԥсҭазаара, абзиара иасимволуп, аха уи инамадангьы еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа ирҟазшьарбагоуп:

  • Ԥхыӡла аӡы ҵқьа ухыԥшылошәа убар – ажәабжь бзиа иатәуп.
  • Аӡы цқьа ухиааланы уӡсошәа убар, абзиабара цқьа узааиуеит.
  • Аӡы хәашь уаԥхьа илеиуазар – ажәабжь бааԥсы, абз, ацәгьаҳәара иатәуп.
  • Аӡы хәашь уҭаҳазшәа убар – аӡәы ацәгьа уалеигалоит, абз уаҟьашьуеит.
  • Аӡы, ма аԥсыӡ уҩныҟа инаугошәа ԥхыӡрыла иубар, аҭаацәараҿы алаӷырӡ, аԥсра иазҳәоуп.

Аԥхыӡқәа ирыдҳәалоу агәаанагарақәа, жәлар разгәаҭарақәа еиуеиԥшым амаӡақәа узаадыртуеит, иаагозар:

  • Еигәышәума, еихоума, ҳәызбоума иарбанзаалак аихаҷамаҷа уреиԥхыӡуазар, дук хара имгакәа ҭыӡшәак уақәшәоит.
  • Аԥхыӡ анубалак, уааҳәны ушьҭалар, иубаз аԥхыӡ ухашҭуеит ҳәа азгәарҭоит аԥсуаа.
  • Иԥсхьоу аӡәы ԥхыӡла дуҿасыр бзиоуп, имчра зегьы уара иуиҭоит рҳәоит.
  • Акәац еиҿыхны уҩны ишыкнаҳау ԥхыӡла иубар – ашықәсан аԥхасҭа бааԥс уоуеит.
  • Аԥхыӡ анубалак, аԥенџьыр ахь уԥшыр, иубаз аԥхыӡ ухашҭуеит рҳәоит.

"Аԥхыӡ бааԥс убар аҵкыс, ушааԥшуа иухугар еиҳа еиӷьуп" аҳәоит жәлар ражәаԥҟақәа руак. Ҳәарада, ауаҩы иибо аԥхыӡқәа еснагь еиԥшым, аԥхыӡ бааԥс убазар, иубаз ацәгьара лабҿаба иҟамларазы урықәныҟәар ауп иҷыдоу азгәаҭарақәа:

  • Аԥсуаа рҟны аԥхыӡ бааԥс анырбалак, иҩагыланы рҿы-рнапы рыӡәӡәон "аӡы шцара уцааит, аӡы шцара уцааит" ҳәа хынтә иҳәо.
  • Шьыжьы аԥхыӡ бааԥс убазар, шьыбжьаанӡа еиҭауҳәар ҵасым рҳәоит.
  • Аԥхыӡ бааԥс збаз еиҭеиҳәарц иҭахызар, заа иҿи инапи иӡәӡәароуп, нас еиҭаиҳәаз аԥхыӡ бааԥс лабҿабахом.
  • Аԥхыӡ бааԥс убар, ухчы аарҳәны иухчнуҵароуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

130

"Амалқәа зегьы ирмалу" аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои

46
Аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.

Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.

"Ичеиџьыка инапы иқәыргылан"

Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.

Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.

Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.

Аԥстәы ма аԥсаатә

Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.

Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.

Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.

Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.

"Аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит"

Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.

Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.

Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.

Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.

46

Аԥсны Аҳәынҭстатистикаҿы ахныҟәгаратә минимум шьақәдыргылеит

1
(ирҿыцуп 10:20 23.01.2021)
Ииасыз ашықәс азы ишьақәыргылаз ахныҟәгаратә минимум иаҿурԥшуазар, сынтәатәи 4,6 процент рыла еиҳахеит.

АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik. Аусура зылшо Аԥсны атәылауаҩ ажьырныҳәа 1, 2021 шықәсазтәи аҭагылазаашьала ихныҟәгаратә минимум иартәеит 7398,6 мааҭ ҳәа аанацҳауеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҳәынҭқарратә статистика аусбарҭа.

Ахныҟәгаратә минимум рахь иаҵанакуеит 5060,7 мааҭ рыхә афатә-ажәтә, акрыфара иадҳәалам атауарқәа 1450,1 мааҭ рыхә, ашәахтәқәеи ихымԥадатәиу ашәарақәеи – 887,8 мааҭ рыхә.

Иазгәаҭоуп ииасыз ашықәс азы ишьақәыргылаз ахныҟәгаратә минимум иаҿырԥшны, сынтәатәи 4,6 процент рыла ишеиҳахаз.

Аҳәынҭстатистика иара убас ицәырнагеит хаз игоу афатә-ажәтә хкқәа 2019-2020 шықәсқәа рзы иҟаз рыхәԥса ахьарбоу атаблица.

1