Грета Тунберг Нобель ипремиа иаваҟәыло Жәларбжьаратәи аԥхьахә ланаршьеит

11
(ирҿыцуп 11:58 05.12.2019)
Сынтәа, жьҭаарамзазы екоактивистка ҳәа еицырдырыз швециатәи аҵаҩы Грета Тунберг аҭынчраз Жәларбжьаратәи ахәыҷтәы аԥхьахә лоуит. Аԥхьахә лананашьеит азинхьчаратә еиҿкаара KidsRights.

СУХУМ, 5 - Sputnik. Грета Тунберг Жәларбжьаратәи аԥхьахә "За достойный образ жизни" (Right Livelihood Award) ланаршьеит. Аԥхьахә ранаршьоит иааҳакәыршан иҟоу аԥсабареи ауаҩытәыҩса изинқәеи рыхьчаразы. Нобель иаԥхьахә иашьашәалангьы ирыԥхьаӡоит.

"Сара сзы Right Livelihood аиура насыԥ дуӡӡоуп. Гәыла-ԥсыла саргьы Стокгольм сыҟоуп!" - ҳәа лҩит лара Twitter аҿы.

Сынтәа Тунберг лыдагьы аԥхьахәқәа ранашьоуп: Мраҭашәаратәи Сахара аҟынтәи ауаҩытәыҩса изинқәа рыхьчаҩ Аминат Хаидар, Китаитәи азиндырыҩ Го Цзианьмеи (Guo Jianmei), Бразилиа ашьагәыҭ жәларқәа раԥхьагыла Дави Копенава (Davi Kopenawa).

Тунберг 2018 шықәса рзы Швециатәи Апарламент ахь днеины амчрақәа адҵа рылҭо далагеит адунеитә ҳауа аҽыԥсахра аҿагылара аҭаразы ауснагӡатәқәа рыдыркыларц. Лара лаԥшьгамҭа аҳауа аиӷьтәра иазку жәларбжьаратә ҵысрахеит - FridaysForFuture.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

11
Тренировка боксеров на набережной

Аԥсуа боксиорцәа злахәыз атурнир Шәачантәи Казанҟа ииаргеит акоронавирус иахырҟьаны

8
Абокс азы ашоу "Столото. Вечер бокса WBC" мҩаԥысраны иҟоуп нанҳәа 22 рзы Казантәи акультура-гәмырҿыӷьратә комплекс "Пирамида" аҿы.

АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Нанҳәа 15 рзы имҩаԥысраны иҟаз, аԥсуа боксиорцәа злахәыз атурнир Шәачантәи Казанҟа ииаргеит  акоронавирустә ҭагылазаашьа иахырҟьаны ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит абоксиор Баҭал Чежьиа.

"Шәача авирус иахырҟьаны азин ҟарымҵеит атурнир мҩаԥаагарц. Ахәаԥшыҩцәа аламырхәыкәагьы ирымуит. Казангьы ақәгыларақәа ахәаԥшыҩцәа рыда имҩаԥгахоит. Арыцхә рыԥсахит аҭыԥ ахьыԥсаххаз азы", - ҳәа иҳәеит иара.

Атурнир аҳәаақәа ирҭагӡаны иқәгылар акәын аԥснытәи аспортсменцәа ҩыџьа – Баҭал Чежьиеи Харитон Агрбеи.

Ҳаспортсменцәа зындаҭлараны иҟаз ирындаҭлоит. Баҭал Чежьиа жәа-раундктәи ақәгылара мҩаԥигоит, урыстәылатәи абоксиор Сергеи Кожухар диндаҭлоит аваканттә титул WBC Youth азы.

Харитон Агрбагьы жәа-раундктәи ақәгылара мҩаԥигоит урыстәылатәи абоксиор Сослан Тедеев диндаҭло.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

8

Аӷба "Князь Владимир" 2020 шықәсазтәи ареисқәа зегьы аԥыхуп

9
(ирҿыцуп 10:07 14.08.2020)
Краснодартәи атәылаҿацә агубернатор Вениамин Кондратиев акоронавирус иахырҟьаны ашәарҭара арежим нанҳәа 21 аҟынӡа днахеит.

АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Аӷба "Князь Владимир"  2020 шықәсазтәи ареисқәа зегьы аԥыхуп ҳәа аанацҳауеит аӷба зтәу аилахәыра "Черноморские круизы".

"Акоронавирустә инфекциа иахырҟьаны аӷба "Князь Владимир" ахьныҟәо арегионқәа рҿы 2020 шықәсазтәи ареисқәа зегь аԥыхуп", - ҳәа ҳәоуп адырраҭараҿы.

ИАЕ "Черноморские круизы" аҳәамҭа ҟанаҵеит заанаҵы зныҟәара аԥара ахызшәааз атуристцәа 2021 шықәсазы еиуеиԥшым аԥсшьарахкқәа рвариантқәа рыдгалахоит ҳәа.

"Князь Владимир" анавигациа хацнаркраны иҟан ԥхынгәы 19 рзы. Хәажәкыра  1 - жьҭаара 31 рзы аӷба 35 реис мҩаԥнагахьазар акәын, аха хәажәкыра 22 рзы анавигациа аанкылан Краснодартәи атәылаҿацә агубернатор Вениамин Кондратиев ирылеиҳәаз акарантин инақәыршәаны.

Лаҵара инаркны цәыббранӡа "Князь Владимир" аграфик инақәыршәаны фынтә Аҟәатәи абаӷәазахь икыдгылар акәын, аха сынтәа уи залыршахом.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

9

Акаҳуеи аҳаҵлеи: аилазаара "Ашацкыра апоетцәа" шеиҿкаахаз

4
Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" арҿиара знапы алаку аҿар еиднакылоит. Уи аиҿкаараҿы акаҳуа рольс инанагӡаз, насгьы аҳаҵла зеиҭаҳатәхаз дазааҭгылоит ажурналист Аинар Ҷыҭанаа.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Дуӡӡак аҟынтәи ҳаауеит

Ҭагалантәи амш ԥхақәа руак азы ҩыџьа апоетцәа – Дырмит Габалиеи Абзагә Аҟалӷьбеи, аҽнышьыбжьон, амшын аԥшаҳәаҿы каҳуажәра ишаҿыз снарыхҭыгәлеит.

Мышқәак рышьҭахь ажурналист Девид Гобечиа дҳацны, мрагыларахь ҳхы рханы амҩа ҳанылахьан. Ҳарҭ ҳахҩык иҳацын "ҳҵәаӷәамҭақәа", Девид – "ифото-видео-блаҭыхга".

Крааҵуан жәеинраалақәак ҳармыԥхьеижьҭеи – абас иҟан ҳныҟәара аҿыҵга. Зегь раԥхьа уи ахшыҩзцара ихаҿы иааит Дырмит, иара убасҟан, аԥшаҳәаҿы акаҳуа анаҳжәуаз аамҭазы.

Аҽны ҳаҭааит Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ашкол-интернат. Уи аамҭазы "коронавирус" ҳцәагьы ҳацәагьы макьана иаламшәацызт аҟнытә ҳрыдыркылеит ҳаргәыдыҳәҳәаланы. Имаацызт адистанциа-мистанциақәа "рмодагьы".

Апоетцәа рҭеиҭыԥш ашколхәыҷқәа рхаҿы ишааиуа ҳашьашәалон ҳәа сгәы иаанагом, аха а-Пушкинхареи а-Шьынқәбахареи аҽны ҳаргьы хықәкыс иҳамаӡамызт. Сааҭк аҟара иргәарԥханы иӡырҩуан аҵаҩцәагьы. Рнапеинҟьабжь еиҳа-еиҳа иӷәӷәахо ианалага – иазҳархеит. Избанзар зны-зынла уи агәыԥҵәарагьы иадыргоуп.

Ԥыҭк ҳагәқәа (анаҩс ҳлымҳақәагьы) анҳарда, аԥшәмацәа адиреқтор иуадаҟны пату ҳақәырҵар рҭаххеит. Ашкол уанҭо ари ауадахь анагарақәа бзиарак иазҳәам, џьаракы аҩнагалара-аҩныгараҿы уаныцхырааҩу алаҳамҵозар. Аха уажәазы сасра ҳуеит, ҳзыцәшәо егьыҟам.

Дук мырҵыкәа ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа нараҳәаны, аԥсуа шәақәа ҳәо, мамзаргьы ирӷызуа, ҳазлааз ала ашьшьыҳәа ҳанҿынаҳхеит. Ҳаԥхьаҟа Аҟәанӡа ишьҭоу амҩа хароуп, арҿиара мҩа акәзар – нҵәара ақәӡам.

– Ҳзусҭцәоу жәдыруама? – ҳәа ҿааиҭит Дырмит, Очамчыра ҳаналсуаз аамҭазы.

– Ыы? – ҳҳәеит ҳаргьы, иҵаашьа џьашьаны.

– "Ашацкыра апоетцәа" ҳауп.

Арҿиаратә шәырҵла

Ари машәыршақә иҳәаз ажәақәамызт, анаҩстәи ҳныҟәарахьгьы "Ашацкыра апоетцәа" раҳасабала амҩа ҳақәлеит. Жьҭаарамза 24 рзы ҳара ҳаҭааит Ҷыҷыкәа Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратә школ.

Аԥсуаа рҳәашьа, сара истәуп ҳәа акәым изысҳәо, аха ари ашкол аҵас бзиақәеи аҳаҭыри змоу ҵараиурҭоуп. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи ирызку, ашкол ашҭа ҭбааҭыцә ҭзырҭәаауа абаҳча мацара абанӡанеиуеи. Дара рнапала еиҭарҳаз аҵлақәа еиламҩашьарц азы досу анҩыларақәа рымоуп. Аԥсуара иазку ауадаҿы еизгоуп ибеиаӡоу аҭоурыхтә материал.

Акыр жәашықәса раԥхьа ари ашкол аҟны ашәҟәыҩҩцәеи ашколхәыҷқәеи рыбжьара асалам шәыҟәқәа реимдара хацыркын. Уи аҵас бзиа еиқәырханы иаагоуп иахьанӡагьы, асалам шәҟәқәа зегьы еиҷаҳарыла иҵәахуп хыхь зызбахә ҳәаз ауадаҿы.

Ашацкыра апоетцәагьы ари абаҳча ссир аҟны ҳахьӡ зҳәо ҵлак ыҟазарц ҳҭаххан, аҳаҵла ааганы еиҭаҳҳаит. Хәыҷык-хәыҷык баҳала аус анаҳуы, ҳаиасит ажәеинраалақәа рыԥхьарахьгьы.

© Foto / предоставлено Аинаром Читанаа
Ашацкыра апоетцәа аҳаҵла еиҭарҳаит Баслахәтәи абжьаратә школ ашҭаҟны

Анаҩстәи ахҭысқәа еиҭаҳәаратә формала иаасырԥшуеит, аԥхьаҩ ажәа дасмыршьразы.

Иҭәы-иԥха имҩаҧысыз ари аиԥылара ашьҭахь ашацкыраа анаҩстәи ҳаиқәшәара шықәсыбжак еиҳаны иахырԥатәхеит. Уи зыхҟьаз аҭагылазаашьақәа рацәоуп.

Инҵәеит 2019-тәи ашықәс. 2020-тәи алагамҭа акәзар аибабарақәеи аиқәшәарақәеи рзин ааҳамнахын, "zoom" ала авидео еимадара мацара ҳҽалаҳагӡар акәхеит. Ари аамҭа иалагӡаны ҳаилазаара иацлеит: Алмас Шьалашьаа, Шьазина Бганԥҳа, Ҳаџьараҭ Џьыкьырба, Адгәыр Амԥар.

Акарантин ашьҭахь

Ачымазара иадҳәалаз агәыҭҟьарақәа маҷк ианеихсыӷь, ԥхынгәымза 23 аҽны, Дырмит Гәлиа илитературатә-мемориалтә музеи аҟны ицәыргахеит алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа". Уи алахәылацәа досу ҳҩымҭақәа акы-ҩба ҳрыԥхьеит, иара убас инеимда-ааимдо ҳаԥхьеит "Ашацкыра апоетцәа Рҭоуба".

Аҭӡаҿы икыдын асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа ҳаилазаара иазирхиаз адыргаҷагьы.

Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа, аилазаара ҿыц иазкны игәаанагара ҳәо, иазгәеиҭеит:

"Аамҭа аҿахәы шаҟа иҳазҳәо, шаҟа аҵакы ҳзеилкаауа – уброуп ҳпоезиагьы аԥсы ахьҭало. Иагьа ирԥшӡаны иуҩыргьы, агәы аҵамзар, агәаӷь амамзар, аԥсуара ыҟамзар – уи алҩа иаҩызоуп. Избанзар, иахьа узыԥхьо алитература убри аҟара ирацәоуп, уи иалкааны ахатә бжьы ацәыргара мариаӡам. Аха абаҩхатәра змоу уи амаҵ иуроуп. Даара узызхьаауа, угәы иаҭаху зегьы аанужьыр ауп, иулоу наугӡарц азы, имца хааны уаблырц азы. Изгәаԥхо ҟалоит, изгәамԥхогьы ҟалоит, аха сара исҭахыз сҳәеит, са сыдагьы аӡәгьы изҳәомызт ҳәа агәаанагара ануоулак – убасҟан ауп ажәеинраала аныуҩыз".

Адгәыр Амԥар аҭоубаҭара адырхаҽны ҳаилазаара даналҵ, Гәлиа иҩны-амузеи аҟны Даур Наҷҟьебиа иҳаиҳәаз ажәақәа атыхҳәа иааҳгәалашәеит. Ашәҟәыҩҩы ҳгәыԥ алахәылацәа зегьы шнымхо, мышкы зны аӡәы ишынижьуа ҳгәы ҳҽаниҵахьан, аха уи амш ас лассы иаауеит ҳәа ҳгәы иаанагомызт.

Ааигәазы акы-ҩба усмҩаԥгатә азԥхьагәаҭаны иҳамоуп. Аԥсуа политикцәа ражәақәа рыла иуҳәозар "иҟаҵатәу рацәоуп", аха урҭ зегьы раԥхьа игылоуп арҿиара.

Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" адаҟьақәа феисбуки инстаграми рҟны иаԥҵоуп. Уаҟа агәыԥ алахәылацәа рырҿиамҭа ҿыцқәеи аилазаара аԥсҭазаашьа атәы зҳәо ажәабжьқәеи лассы-лассы ишәыдаагалалоит.

4