Золотая медаль Нобелевской премии

Ахимиазы Нобель иаԥхьахә рыҭоуп ҩыџьа аҵарауаа

5
(ирҿыцуп 09:56 08.10.2020)
Агеном аредакциа азура иалнаршоит аҵиаақәа рселекциазы алшара ҿыцқәа, иаланагалоит акьыбачымазареи шьҭралатәи ачымазарақәеи рыхәышәтәра аметодқәа рзы алшарақәа.

АҞӘА, жьҭаара 8 - Sputnik. Химиаз Нобель иаԥхьахә 2020 шықәсазы ирыҭоуп ҩыџьа аҵарауаа: афранцыз микробиолог Еммануэль Шарпантьеи америкатәи абиохимик Џьеннифер Дуднеи агеном CRISPR/Cas9за аредакциа атехнологиаз. Абри атәы аанацҳауеит швециатәи аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Нобель ихьӡ зху аилак.

Аҵарауаа шықәсқәак раԥхьа иаадыртит абактериақәа рмолекулиартә "иммунитет". Дара уи аиммунитет ала авирусқәа рҽырцәырыхьчоит.

Ари аартра ахархәара аҭан еиуеиԥшым ацәеижьқәа ргеномқәа аредакциа рзуразы. Адунеи аҵарауаа рхы иадырхәоит "геномный редактор" ҳәа изышьҭо СПИД аиԥш иҟоу ачымазарақәа рыхәышәтәраҿ ацхыраараҟаҵара.

Уаанӡа физиказы Нобель иаԥхьахә ранашьан акылҳара еиқәарақәа рзы, амедициназ – гепатит С аҭҵааразы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

5

Роспотребнадзор ахәыҷқәа акоронавирус еиҭарго еиҭарымго шьақәнаргылеит

6
(ирҿыцуп 15:07 23.10.2020)
Иахьазы Урыстәыла аҵакыраҿы 1 463 306 акоронавирустә инфекциа хҭыс аҭыԥ амоуп, аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла – 15 971 хҭыс.

АҞӘА, жьҭаара 23 - Sputnik. Ашколхәыҷқәа акоронавирус еиҭаргоит ҳәа иҟаз агәаанагара ашьақәырӷәӷәара амоуит, абри атәы аанацҳауеит РИА Новости, Пастер ихьӡ зху Роспотребнадзор аепидемиологиеи амикробиологиеи ринститут адиректор, РАН академик Арег Тотолиан иажәақәа шьаҭас иҟаҵаны.

Аҵарауаҩ иҳәеит адуцәа роуп ахәыҷқәа аҿкы рызҭо ҳәа.

"Аԥхьа, ахәыҷқәа маҷны ишычмазцәахоз анырдыр иҟан агәаанагара ахәыҷқәа симптомда ачымазара еиҭаргоит ҳәа. Аха скандинавиатәи атәылақәа руак аҿы аҭҵаарақәа мҩаԥган. Урҭ иадырбеит ахәыҷқәа адуцәа ачымазара ишадмырҟьашьуа, адуцәа шракәу ахәыҷқәа зҟьышьуа", - иҳәеит амаҵзура зыҿцәажәоз.

Тотолиан иҳәеит авирус ацәеижь аҿы ишыҿио ахыцқәа изырҭалазар. "Иҭаларҭа" хаданы иҟоу арецептор ACE2 ауп. Уи ахәыҷқәа рҟны ашьҭақәа роуп иҟоу, измоу адуцәа роуп, аиҳарак абыргцәа.

"Ари ачымазара астатистика иадҳәалоуп. Ахәыҷ чымазцәа рхыԥхьаӡара 10 процентк роуп иартәоу COVID-19 змоу рхыԥхьаӡараҿы", - иҳәоит аепидемиолог.

Иара иажәақәа рыла ахәыҷқәа арецептор АСЕ2 рымамзаара иадҳәаланы акоронавирус рыхьыргьы авирус ахыԥхьаӡара маҷӡоуп. Аҿкра зауз ахыцқәа маҷзар, авирус хәҭақәагьы маҷхоит. Убри азоуп аду иаасҭа авирус аиҭагара зизалмыршо ҳәа иҳәоит Тотолиан.

Иахьазы Урыстәыла аҵакыраҿы 1 463 306 акоронавирустә инфекциа хҭыс аҭыԥ амоуп, аҵыхәтәантәи уахи-ҽни рыла – 15 971 хҭыс.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

6
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
ФСБ России. Архивное фото

Урыстәыла АШәМ аисламистцәа ргәыԥқәа ҩба аԥырхит

6
(ирҿыцуп 12:36 23.10.2020)
Аоперациа ҷыдаан аисламистцәа ирымхын агранатақәа хԥа, атапанчақәа ПМ хԥа, еиуеиԥшым агәыцә змоу апатронақәа, ашәарыцага шәақь, аекстремист литература.

АҞӘА, жьҭаара 23 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә шәарҭадаратә маҵзура Ҟарачы-Черқьесски Даӷьысҭани жәларбжьаратә атеррористцәа ргәыԥ "Ат-Такфир Валь-Хиджра" иатәу агәыԥқәа ҩба русура ԥыркит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, амаҵзура ҷыдақәа рдыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.

"Ҟарачы-Черқьесск, Малокарачаевтәи араиони Даӷьысҭантәи ақалақьқәа Махачкала, Каспииск, Избербаш рҿы жәларбжьаратә атеррористцәа ргәыԥ "Ат-Такфир Валь-Хиджра"* иатәу аиачеикақәа ҩба, 20-ҩык злахәыз нкылан", - аҳәоит адырраҭараҿы.

Урыстәыла Афедералтә шәарҭадаратә маҵзура иаланарҵәаз аинформациа ишаҳәо ала "атакфиритцәа" арадикалтә идеологиа ауаа ирыдыргалон, иадрыԥхьалон, ауаажәларратә еилазаара азакәанқәа мап рцәыркларц рарҳәон, иара убасгьы Нхыҵ Кавказ иахьаҵанакуа атеократиатә исламтә ҳәынҭқарра – ахалифат аԥҵара рабжьыргон.

Аоперациа ҷыдаан аисламистцәа ирымхын агранатақәа хԥа, атапанчақәа ПМ хԥа, еиуеиԥшым агәыцә змоу апатронақәа, ашәарыцага шәақь, аекстремист литература.

Урыстәыла ззин ыҟам агәыԥ*

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

6
Ӡыдаҟәара

"Мышцәгьамзар аӡы зҭамло": Ӡыдаҟәара амаӡақәа

20
(ирҿыцуп 12:36 25.10.2020)
Отҳара ақыҭа иагәылсуа Ӡыдаҟәара иадҳәалоу ажәабжьқәа дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист, афольклорист Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

Аԥсны аԥсабара беиоуп аӡқәа, аӡиасқәа рыла. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ахьы ҭызго аӡқәа, егьырҭ аинерттә материалқәа ахьыҵухыр алшо, иара убас иуникалтәу аӡқәа: иаҳҳәозар, "зышьҭрахь игьежьуа аӡы" – аҵарауаа аԥсуа еставелла ҳәа изышьҭоу амшын иалало аӡы еснагь ҭыԥк аҿы шьҭахьҟа ихынҳәуа. Убри инаҷыдангьы иҟоуп зынӡаск аӡы зҭам аҟәарақәа. Урҭ иреиуоуп Оҭҳара ақыҭа еиҩызшо Ӡыдаҟәара. Иара амш цәгьа аныҟоу заҵәык ауп аӡы анҭало.

Аӡиасқәа
© Sputnik / Томас Тхайцук

"Ӡыдаҟәара ҳәа изышьҭоу – ари жәытә ӡиас ҭыԥуп. Ари аҟәара мышцәгьамзар аӡы зҭамло, аӡы ахьҭам азоуп Ӡыдаҟәара ҳәа изашьҭоу. Амш аныцәгьахо аӡы ҭалоит, амш аныбзиоу иҭабаны иҟоуп. Иара агеи-ашьхеи ашьапаҿынтәи аҩ-бахә рыбжьара иҟәрыԥшны иаауеит, Мҷышь аҭыԥ аҿынӡа иҩеиуеит", – ҳәа еиҭалҳәоит Оҭҳара инхо Ира Қапба–Ажьиба.

Ӡыдаҟәара аӡы ахьҭамло адагьы, ари аҭыԥ ашанақәа адырбалоит. Ишеиҭарҳәо ала, иара ахаҿы ахәаҟны ижуп хҩык аиҳәшьцәа, урҭ ҭынха ҳәа аӡәгьы дахьрымамыз аҟынтәи анышәынҭрагьы ҟаҵам, дара ҟәырҭлаххан, убра ииасуа ауаа ирԥырхагахоит. Урҭ рнеҩсангьы араҟа лассы-лассы Ӡызлан дырбалоит. Ус еиԥш ахҭыс ҟалеит уажә ааигәагьы.

"Абасоуми "N" дзибаз. Абри ацҳаҿ дааиуан, Ӡыдаҟәара абра ацҳа ахьху, абас дџыхӡа даацәырҵит, имҩа кны дылмышьҭуа далагеит, иара дшәан, дыҳәҳәо дыҩуа дшаауаз абра Мирабраа рашҭа дҭалеит. Уи нас ԥсыуаҵас аҭәҳәа ҟарҵеит, аҵыблаа ҟарҵеит. Дшәеит даара, игәы еиҭаԥеит, аха аҵыблаа аныҟарҵа, нас дыбзиахеит. Иара ацҳа ахаҿы, ахәаҿы Папцавақәак убра, хҩык аҳәсақәа аҟан, иԥсит, аӡәгьы дрымамызт, ахәы рмоузт, егьи рмоузт, иҟәырҭлаххеит дара. Убарҭгьы ауаҩԥсы убра данынабжьалалак иҩуа ишьҭалон. Нас абри иублыр бзиоуп рҳәан, аҭәа амца ацраҵаны ирблит, нас уаҳа ирымбо иалагеит", – ҳәа еиҭалҳәоит ақыҭанхаҩ.

Оҭҳара инхо узазҵаалак, ахәыҷы инаиркны иззымдыруа дыҟам Ӡыдаҟәара иамоу ашанақәа. Урҭ уи адырра адагьы агәра ргоит аилашәшәымҭаз уаҟа аиасра шыбзиам.

"Сабхәа дибахьан, лыхьӡ сҳәар сҭахым, Ӡызлан дкацәааит. Абас иааилашәшәуа џьара дыҟан даауан, аҟәара, ани ацҳа ахьыҟоу дҭаланы дзааиуаз аӡәы дџыхӡа иаԥхьа абас днагылеит. Нас иара инапы иҟьо, ишьапы иҟьо, дшәеит, аха анс ҟаиҵацыԥхьаӡа иара, дыҩны иаԥхьаҟа диасны дкәаҩӡа дгылон, ыыт ҳәа саныҳәҳәалак сашьҭахьҟа дгылон иҳәеит. Нас абас ҳзеикәагьежьуаз  мацара, ахәы сҩыхәнеит иҳәеит, ари закәызеи, баасышьҭымҵуеи ҳәа, абрагь сҩыхәнеит, ларгьы дсышьҭыҵит иҳәеит. Ашьҭахь абри ахаҵа дҟәашӡа абра дааит избаз ҳәа. Аҭыԥ бзиаӡам, уахынла акәым, иара ҽынлагьы убра сиасыр сҭахӡам сара, абас сакәшан сцоит, убри ацҳа ақәлара бзиа избаӡом", – ҳәа ҳалҳәеит Ира Қапба-Ажьиба.

Ӡыдаҟәара иху ацҳа
© Фото : Есма Ҭодуа
Ӡыдаҟәара иху ацҳа

Ӡыдаҟәара анашанара ари ала инҵәаӡом. Иара иаҿагылоу абахәраҿы ахаҳәқәа ирыбжьысны аӡы цқьа анлеиуа ыҟоуп, аӡрыжәтә ҳасабала. Аха уи аӡы цқьагьы есымша иаауам. Убри анаауа иақәшәаз ашықәсан дманшәалахоит, акгьы иԥырхагахом ҳәа иԥхьаӡоуп.

Анашанара ҳацәхьаҵуазар, аиашазы Аԥсны иамоу аӡы цқьақәа аӡрыжәтә ҳасабала рхархәара акыр ишхәарҭоу азгәарҭахьеит аҵарауаа, дара Аԥсны иқәынхо рзын мацара моу анҭыҵгьы аҭирҭақәа рахь инауго иҟауҵар ауеит. Аха иахьазы аӡымҩангагақәа рыҟамзаара иахҟьаны ақыҭақәа реиҳарак Ӡыдаҟәара иаҩызоуп – аӡы иаҿықәынхо, аха зыҩнаҭақәа рҟны аӡы змам – инашанаӡами ари?

 

20