Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаараҿы ирҳәеит адунеи аҿы COVID-19 аҭагылазаашьа

7
(ирҿыцуп 13:33 24.02.2021)
Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара адыррақәа рыла жәабран 15 - 21 иалагӡаны иазгәаҭан 2 457 026 коронавирус хҭыс, 66 359-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.

АҞӘА, жәабран 24 - Sputnik. COVID-19 хҭыс ҿыцқәеи аԥсыҭбарақәеи еиҳа-еиҳа рхыԥхьаӡара лаҟәуеит, аха авирус аҽеиҭакра ахьаарԥшу атәылақәа рҿы ирыцлоит ҳәа аҩуеит РИА Новости Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара адыррақәа шьаҭас иганы.

Хәымчыбжь ирықәуп авирус змоу рхыԥхьаӡара еиҵахоижьҭеи. ВОЗ адыррақәа рыла, ииасыз амчыбжь азы 2,4 миллион-хҭыс аҭыԥ рыман, уи уаанӡатәи амчыбжь аасҭа 11% еиҵоуп.

"Аԥсыҭбарақәагьы еиҵахеит. Ииасыз амчыбжь азы иазгәаҭан 66 000 ԥсыҭбара. Уи уаанӡатәи амчыбжь азы аасҭа 20% еиҵоуп", - аҳәоит ВОЗ асаит аҿы.

Убри аан "британиатәи" аштамм 101 тәыла рҿы ирбахьеит, "аладаафрикатәи" – 51 тәыла рҿы, "бразилиатәи" – 29 тәыла рҿы.

ВОЗ Европатәи арегионалтә биуро аиҳабы Ханс Клиуге аҳәамҭа ҟаиҵеит апандемиа иааиуа ашықәс алагамҭазы ишиасуа.

Убри аан авирус шыҟац иаанхоит аха аԥкырақәа аҭаххом.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

7
Атемақәа:
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау (1189)

Медведев Урыстәылеи Америкеи реизыҟазаашьа ахәшьара аиҭеит

1
Медведев иажәақәа рыла, аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы Урыстәылеи Америкеи аконфронтациа мҩа, "аибашьра хьшәашәа" аамҭа иазыхынҳәит.

АҞӘА, мшаԥы 23 - Sputnik. Дмитри Медведев Урыстәылеи Америкеи реизыҟазаашьа ахәшьара аҭео иҳәеит акризис ҟазшьа амоуп ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.

Иара игәаанагарала, арҭ рҩызцәа аҭагылазаашьақәа иҵегь еибарххар зылшо аҭагылазаашьақәа, бџьаршьҭыхла аиҿагылараҟынӡа инанагар алшоит.

"Аҳәынҭқаррақәа ҩба рыбжьара аамҭарацәала асеиԥш иҟоу аизыҟазаашьақәа аныҟоу акризис ауп иахьӡу", - ҳәа иҳәеит иара.

Медведев абри аконтекст ала игәалаиршәеит 1962 шықәсазтәи Карибтәи акризис. "Усҟантәи аамҭақәа даҽакала ишыҟазгьы, аҭагылазаашьақәа акыр еиԥшуп", - ҳәа иҳәоит иара.

Иазгәеиҭеит ЕАА адәныҟатә политика Асовет еидгыла асеиԥш аҭак аҟаҵарахь ишагәыҵасуаз.

1950-1960-тәи ашықәсқәа раан ас шакәыз ҿырԥштәыс иҟоуп америкатәи аракетақәа Ҭырқәтәыла, Аладатәи Виетнам, Ливан рықәыргылара.

"Иахьа – уи иаҿырԥштәәны иҟоуп асанкциақәа, НАТО Урыстәыла аҳәаақәа рзааигәахара, "Северный поток 2" аҿагылара, украинатәи азҵаара уҳәа егьырҭгьы. Асеиԥштәи аполитика есыҽны иаабо ауп" ҳәа иҳәеит Медведев.

1

Шоигу урыстәылатәи архәҭақәа рҿы аҽазыҟаҵара агәаҭара шхыркәшоу иҳәеит

3
(ирҿыцуп 11:13 23.04.2021)
Ҟрымтәи аполигон Опук аҟны имҩаԥысит Урыстәыла ар рҽазыҟаҵарақәа. Урҭ ирылахәын жәанызқьҩык инареиҳаны ар, 1,2 нызқь арратә техника, 40 еибашьыга ӷба.

АҞӘА, мшаԥы 23 - Sputnik. Урыстәыла атәылахьчара аминистр Сергеи Шоигу Ҟрым имҩаԥысуаз аилацәажәараҿы аҳәамҭа ҟаиҵеит Аладатәии Мраҭашәаратәии арратә округқәа рыруаа разыҟаҵара агәаҭара хыркәшаны мшаԥы 23 рзы аруаа ргыларҭа ҭыԥқәа рахь ишыхынҳәуа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.

Шоигу иҳәеит Аладатәии Мраҭашәаратәии арратә округқәа рыруаа разыҟаҵараан рҿаԥхьа иқәгылаз ауснагӡатәқәа зегьы шьахәны инарыгӡеит ҳәа.

"Иахьа (мшаԥы 22 рзы - аред.) аполигон "Опук" аҿы имҩаԥысит Аладатәи арратә округи Аҳаир-десанттә ари реицҽазыҟаҵара ахыркәшаратә етап. Ар қәҿиарала рнапынҵатә комплекс нарыгӡеит Урыстәыла аладатәи аҳәаақәа рыхьчаразы", - иҳәеит иара мшаԥы 22 рзы.

Аминистр иазгәеиҭеит Аҩадаатлантикатә алианс Урыстәыла аҳәаақәа рааигәара активла ахы шымҩаԥнаго.

"Ари арегион аҿы НАТО аруаа активла рхы аадырԥшуа иалагеит. Аԥшыхәратә усқәа мҩаԥыргоит", -  иҳәеит Шоигу.

Ҟрымтәи аполигон Опук аҟны имҩаԥысит Урыстәыла ар рҽазыҟаҵарақәа. Урҭ ирылахәын жәанызқьҩык инареиҳаны ар, 1,2 нызқь арратә техника, 40 еибашьыга ӷба.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

3

Аҭоурых аӡыблара иалҵыз: Адиле Аббас-оӷлы диижьҭеи шәышықәса ҵит

4
Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, аџьа аветеран, "Ахьӡ -Аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу Адиле Аббас-оӷлы сталинтәи арепрессиақәа раан, Нестор Лакоба иҭаацәа рҟынтә зыԥсы ҭаны иаанхаз аӡәзаҵәык лакәын. Иахьа лыԥсы ҭазҭгьы, илхыҵуан шәышықәса.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.

"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.

Лан лзы акәзар, абас лҳәон:

"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.

Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.

Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.

Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.

Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:

"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.

Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.

"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.

Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

4