Километрак инеиуа Урыстәылатәи абираҟ еиҵырхит Ҟрым

12
(ирҿыцуп 14:15 22.08.2021)
Урыстәыла есышықәса нанҳәа 22 аҽны иазгәарҭуеит Аҳәынҭқарратә бираҟ амш, 1994 шықәсазы Урыстәылатәи Афедерациа апрезидент иусԥҟа ашьаҭала ишьақәыргылаз.

АҞӘА, нанҳәа 22– Sputnik. Урыстәылатәи абираҟ зоура зықь-метра инаӡоз еиҵырхт Ҟрым жәларбжьаратәи ахәыҷтәы центр "Артек" аԥшаҳәаҿы, абри атәы аанацҳауеит РИА Новости ахәыҷтәы лагер апресс-маҵзура шьаҭас иҟаҵаны.

Есышықәса нанҳәа 22 рзы иазгәарҭуа Урыстәыла аҳәынҭқарратә бираҟ амш иадҳәалаз акциа мҩаԥган аныҳәа аламҭалаз, уи рҽаладырхәит 600-ҩык.

"Акзаара - мчуп, амчи акзаареи - иааироуп" абри алозунг ала, артекаа рԥызацәеи дареи ахәыҷтәы центр аԥшаҳәаҟны еиҵырхит зықь-метра зоура наӡоз урыстәылатәи абираҟ.

Х-ԥшшәыкны еилоу урыстәылатәи абираҟ, нанҳәа 22 1991 шықәсазы Москва раԥхьаӡа акәны Аҩны шкәакәа иахаргылан. Аныҳәа шьақәыргылан Урыстәыла апрезидент иусԥҟала 1994 шықәсазы.

12

Путин Аҳәынҭқарратә Дума ҿыц аҿаԥхьа ӡбатәыс иқәгылоу азҵаарақәа рыӡбахә иҳәеит

3
(ирҿыцуп 20:08 25.09.2021)
Урыстәылатәи Афедерациа ахада Владимир Путин аилацәажәара мҩаԥигеит Аҳәынҭқарратә Думахь иалырхыз аполитикатә партиқәа рнапхгаҩцәа алархәны, аусураҟны ақәҿиарақәа рзеиӷьеишьеит, абжьгарақәа риҭеит.

АҞӘА, цәыббра 25 - Sputnik. Урыстәылатәи Афедерациа ахада Владимир Путин Аҳәынҭқарратә Дума ааԥхьара ҿыц адепутатцәа рҿаԥхьа нагӡатәыс иҟоу адҵақәа рыӡбахә иҳәеит, абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.

Урҭ рыбжьара:

  • аӷарра армаҷӡара
  • заагарҭа маҷу аҭаацәарақәа рынхашьа, рыҿиара, рҵара, рыкрыфара аиӷьтәра
  • ҳаамҭа иақәшәо аҵараиуреи агәабзиарахьчареи рыҩаӡара аҳаракреи изҭаху иоуртә аҟаҵареи
  • аекономика аструктураҟны ицо аиҭакрақәа рыцҵара атехнологиа ҳаракқәа рхархәарала. 

Аҳәынҭдумахь инеиз апартиақәа рхаҭарнакцәа рԥылараан атәыла ахада ааԥхьара риҭеит алхрақәа рыламҭалаз алхыҩцәа иҟаҳҵоит ҳәа агәра иддыргоз нарыгӡаларц.

Цәыббра 17-19 рзы имҩаԥысыз алхрақәа рылҵшәақәа рыла, ҵаҟатәи апалата иақәшәеит хә-партиак: "Иаку Урыстәыла", КПРФ, "Ииашоу Урыстәыла - Аиаша иадгылоу", ЛДПР, "Ауаа ҿыцқәа".

"1999 шықәсазы имҩаԥысыз алхрақәа рышьҭахь раԥхьаӡа акәны Адумаҿы ԥшь-фракциак иреиҳаны иҟалоит, ари иаанаго алхрақәа демократиала имҩаԥысит, ҳтәылаҿы адемократиа ҿиоит, уи иаанагоит еиуеиԥшым аполитикатә мчқәа рхы аадырԥшыр рылшоит ҳәа", - азгәеиҭеит Путин.

Иара инаҵшьны иҳәеит алхрақәа иаартны, азакәан инақәыршәаны имҩаԥысит ҳәа.

3

Аурысшәа иаԥырхагоу, аекономикагьы даԥырхагоуп: аекспертцәа ргәаанагара

5
(ирҿыцуп 14:05 25.09.2021)
Уаанӡатәи Асовет Еидгыла атәылақәа рҿы аурысшәа ишазыҟоу шәаԥхьа Sputnik ахҳәааҿы.

Асовет Еидгыла еилаҳаижьҭеи 30 шықәса ҵит, ааигәатәи аҳәаанырцә тәылақәа рҿы уажәы-уажәы азҵаара шьҭырхуеит: аурысшәа аԥырхагоума амилаҭтә бызшәа аҿиара? Цәыббра 23 рзы Кырӷысҭан ахада Садыр Жапаров агәаанагара ааирԥшит акырӷыз бызшәа ишақәнагоу иҿиаразы урысшәала аусеилыргара аԥыхтәуп ҳәа (уажәы атәылаҿы ҩ-бызшәак рыла аусеилыргара мҩаԥысуеит).

Убри аамҭазы уаанӡатәи асовет ҳәынҭқаррақәа рҿы абри аҩыза алкаа ҟарҵеит: аурысшәа аҵак ду амоуп аекономикатәи атехникатәи ҿиаразы. Аурысшәа аҭыԥ аҽшаԥсахуеи уаанӡатәи СССР атәылақәа рҟны уи азыҟазаашьа аҽшеиҭанакуеи ртәы еилылкаауан Sputnik акорреспондент.

Данара Курманова

Акырӷыз нхацәа - аурысшәа иадгылоуп

Атәыла ахада Жапаров аурысшәа аусеилыргара иалхтәуп ҳәа аниҳәо аамҭазы атәыла иреиӷьӡоу ауниверситетқәа иреиуоу - Ельцин ихьӡ зху Кырӷыз-Урыстәылатәи Аславиан университет абри аҩыза ажәаԥҟа аԥҵаны иамоуп: "Аурысшәа абзоурала шәара адунеи аҿы аԥыжәара жәгоит!" ("С русским языком вы покорите мир!"). Уа аус зуа аҵарауаа ракәзар, рыҭҵаамҭақәа рыла ишьақәдырӷәӷәоит: акырӷызцәа реиҳараҩык аурысшәа атәыла аҿиаразы ихымԥадатәиуп.

"Ҳара аҭҵаарақәа мҩаԥаагеит, - иҳәеит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, ауниверситет апрофессор Мамед Тагаев. – Атәыла арегионқәа рҟны 740-ҩык ауаа ҳразҵааит, 30 - 60 шықәса зхыҵуа рыбжьара".

Азҵаара алҵшәақәа рыла, 99% ирыԥхьаӡоит аурысшәа иабзоураны аҵара бзиа роуеит, рыпрофессионалтә ҩаӡара азнарҳауеит, иахьатәи аамҭазы аусураҿы ҽаӡәы иҵамхо иҟанаҵоит, иара убас аҳәаанырцәтә еимадарақәа рырӷәӷәараҿы иацхраауеит, иҳәоит апрофессор Тагаев.

"Аконституциа ҿыц аҿы аурысшәа официалтәны иаанхеит. Атәылаҿы аполитикатә хҭысқәа ахьааигәахо азы шьоукы-шьоук аҽхырцәажәара иалагеит, уи Аконституциа иалхтәуп ҳәа", - иҳәеит иара. 

Аусеилыргараҿы иҟалар зылшо ареформақәа аурысшәа астатус рыԥсахыр рылшома ҳәа Sputnik азҵаара аҭак ҟаҵо, Мамед Тагаев иҳәеит:

"Уажәы дарбанзаалак атәылауаҩ азин имоуп урысшәала арзаҳал аҩра, уи конституциала ишьақәырӷәӷәоуп. Хымԥада, аусеилыргара акырӷыз бызшәахь ииаргар, аурысшәа аҭагылазаашьа арԥсыҽуеит". 

Иахьазы атәылаҿы урысшәала адокументқәа реиқәыршәара алырхуеит 26% ауааԥсыра. Кырӷысҭан Амилаҭтә статистикатә еилакы адыррақәа рыла, 2021 шықәса рзы 6,6 млн рахьтә 1,7 млн милаҭла икырӷызцәаӡам.

"Иааит аамҭа арҭ аҩбызшәак реиуаршәара, - ҳәа иԥхьаӡоит апрофессор Тагаев. - Иаартны зыӡбахә рымҳәо арҭ аҩбызшәак реиҿагылара аԥыхтәуп, еилкаатәуп аурысшәа акырӷызцәа ишрыцәтәымым, уи иабзоураны алшара ҿыцқәа дарбанзаалак, иааидкыланы аҳәынҭқаррагьы ишаиоуа". 

Агәылацәа рҿы аусқәа шԥацо?

Казахсҭан акәзар, аурысшәа аҭыԥ ладырҟәырц ргәы иҭаӡам, активист Куат Ахметов абызшәатә гәаҭарақәа шымҩаԥигазгьы. Иара дәқьанқәак рҟны аҟазах бызшәа рдыруоу ирымдыруоу аилкаара ахьаԥшьигаз азы, иганахьала ашьаус хацдыркит амилаҭтә цәымибаӷра арҵысразы.

Ахметов иҟаиҵаз дақәыӡбеит атәыла ахада Касым-Жомарт Токаев, иара ауаа иргәалаиршәеит аурысшәа амилаҭқәа реигәныҩра иабызшәаны ишыҟоу, азакәан инақәыршәаны уи ахархәара аԥырхагахара ҟалаӡом ҳәа.

"Ҟазахсҭан Ареспублика абызшәазы азакәан" инақәыршәаны, аурысшәа аҳәынҭқарратә (аҟазах бызшәа - аред.) инаваргыланы аҳәынҭқарратә усбарҭақәеи аусеилыргареи рҟны ахархәара амоуп. 

"Урыстәылеи Ҟазахсҭани рҳәаа адунеи аҿы зегь реиҳа иаууп. Аурысшәа - Еиду амилаҭқәа реиҿкаара абызшәақәа фба ируакуп, убри азы ари азҵаара ишақәнагоу иазнеитәуп", - иҳәеит Токаев, иагьазгәеиҭеит аҟазах бызшәа аҵара - "Ҟазахсҭан зыԥсҭазаара адызҳәало зегьы уалс ирыдуп", аха убри аан аҳәынҭқарра "арадикалтә знеишьақәа аԥнарҟәҟәаалоит" ҳәа. 

Аурыс бызшәа аҵак ду шамоу атәы иҳәеит Азербаиџьан ахада Ильхам Алиев. Иара иргәалаиршәеит атәылаҿы 340 школ аус шыруа, урҭ зегьы рҿы урысшәала аҵараиура мҩаԥысуеит. Аурысшәа арҿиоит Узбекисҭангьы, уа атәыла аиҳабыра ахахьы иагеит аџьатә мигрантцәа аурысшәа дырҵара аус. 

"Узбекисҭан аусурамазаара аминистрреи Урыстәылатәи амилаҭқәа реиҩызара ауниверситети аус еицыруеит, - ҳәа азгәеиҭеит Sputnik акомментари азҭаз Санкт-Петербургтәи аузбек милаҭ-культуратә автономиа аиҳабы Суратбек Абдурахимов. – Урҭ рыпроект аҳәаақәа ирҭагӡаны Узбекисҭантәи аурыс бызшәа арҵаҩцәа 700-ҩык рыквалификациа еиздырҳаит, уажәшьҭа амигрантцәа аурысшәа ддырҵалар рылшоит".

"Аурысшәа иара убас жәларбжьаратәи аҵараиуреи, аҭҵаарадырреи, аусутә еизыҟазаашьақәеи ирбызшәоуп", - иҳәеит иара.

"Аӡәгьы амилаҭтә бызшәақәа дырҿагылаӡам"

Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Пушкин ихьӡ зху Аурыс бызшәа аҳәынқарратә институт аҭҵааарадырразы аректор ихаҭыԥуаҩ Михаил Осадчи игәаанагарала, адунеи аҿы аурысшәа аабатәи аҭыԥ ааннакылоит уи ала ицәажәо рхыԥхьаӡарала, уи ахархәара амоуп 15 жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы (англыз бызшәа акәзар - 23 рҿы). 

"Абызшәарацәара - ҳаамҭазы азҿлымҳара ду амоуп, уи иабзоураны ақәҿиара дуқәа уоуеит, аӡәырҩы уреиӷьхоит, - иҳәеит Осадчи Sputnik аинтервиу аҭо. – Атәыла ахала ауааԥсыра абызшәа рацәа рдырраҿы ирԥырхагазар, уи ахы иаҵаӷьычуеит ауп иаанаго: иармаҷуеит абизнес-еимадарақәа, иааидкыланы атәылауаа рҭахрақәа ирҿагылоит".

Ҿырԥштәык аҳасабала Михаил Осадчи Украина аӡбахә иҳәеит.

"Украина атәылауаа урысшәала иқәыргылоу аспектакльқәеи афильмқәеи ирыхәаԥшыр зырҭахыуи? Убас Урыстәыла бзиа ирбома? Мап, урҭ ус ирзыманшәалоуп азоуп. Аха аҳәынҭқарра аалаган, ауаа зышьцылоу, ирҭаху иаԥырхагоуп".

Убри аан украинатәи политологцәақәак аурыс бызшәа мап ахьацәыркуа афакт Урыстәыла иаԥырхагоуп ҳәа ирҳәо аиаша иацәыхароуп иҳәеит Осадчи.

"Урыстәыла аҩнуҵҟатәи аҭагылазаашьа уи зынӡаск иаԥырхагаӡам, - иҳәеит иара. - Украина аҩнуҵҟа акәзар, аибарххара цәырнагоит. Ауаа иргәаԥхаӡом иахьахәҭам аԥкрақәа анырзаԥырҵо. Иара убас еилкаатәу ак ыҟоуп - абызшәарацәара иаанагаӡом амилаҭтә бызшәа иагәҭасны аурыс бызшәа аԥыжәара аго иҟаҵатәуп ҳәа. Зыӡбахә рҳәо аиҟарароуп. Шьоукы рзы уи тәымуп, ҿыц аҵара рықәшәоит, шәара шәакәзар - иаразнак ҩ-бызшәак жәдыруеит, уи бааԥсыс иало акгьы ыҟам, мап ацәктәым". 

5

Аԥсны даҽа 88-ҩык акоронавирус рыдырбалеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит

4
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 27353-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 22404-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 413-ҩык.

АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.

Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси. 

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.

Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.

Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

4
Атемақәа:
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау